Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3025451

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 26 maja 2020 r.
I SA/Gd 1570/19
Niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki jako przesłanka odpowiedzialności członka zarządu za jej długi podatkowe.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.).

Sędziowie: WSA Marek Kraus, NSA Alicja Stępień.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 maja 2020 r. sprawy ze skargi S.C na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w G. z dnia 24 czerwca 2019 r. nr (...) w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki 1.uchyla zaskarżoną decyzję; 2.zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie faktyczne

Po przeprowadzeniu postępowania podatkowego Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał w dniu 18 lutego 2019 r. decyzję, którą orzekł o odpowiedzialności podatkowej pana S. C. - byłego członka zarządu A Sp. z o.o. - solidarnie ze Spółką za zaległość podatkową tej Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za marzec 2015 r. w kwocie 41.993,83 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości w wysokości 12.821 zł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 24 czerwca 2019 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, wskazując na treść art. 107 § 1 i 2, art. 108 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 900 z późn. zm.), Dyrektor wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne wobec Spółki prowadzone było na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 9 czerwca 2015 r. przez wierzyciela na podstawie deklaracji podatkowej i przekazanego organowi egzekucyjnemu. Wierzycielem i organem egzekucyjnym był Naczelnik Urzędu Skarbowego. Natomiast postępowanie w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej zostało wszczęte w dniu 21 grudnia 2018 r. (data doręczenia postanowienia z dnia 12 grudnia 2018 r.).

Przywołując treść art. 116 Ordynacji podatkowej Dyrektor wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, że pan S. C., zgodnie z uchwałą nr 11 zawartą w akcie notarialnym z dnia 20 lutego 2014 r., został powołany z tym dniem na członka zarządu A Sp. z o.o. (wówczas pod nazwą B Sp. z o.o., następnie C Sp. z o.o.) i pełnił tę funkcję do dnia 28 grudnia 2015 r. (data złożenia rezygnacji z pełnienia obowiązku członka zarządu A Sp. z o.o.). Co za tym idzie pełnił funkcję członka zarządu Spółki również w czasie, w którym upływał termin płatności zobowiązania podatkowego Spółki z tytułu podatku dochodowego od towarów i usług za marzec 2015 r. Tym samym zaistniała pozytywna przesłanka dla orzeczenia o odpowiedzialności podatnika, solidarnie ze Spółką za jej zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę.

Z akt wynika ponadto, że w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej Spółki nie ustalono majątku, z którego można skutecznie zaspokoić zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za marzec 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Spółka nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego, środków pieniężnych na rachunkach bankowych i innych praw majątkowych, z których można by skutecznie zaspokoić zaległości będące przedmiotem niniejszego postępowania. Z materiału dowodowego wynika ponadto, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej pod adresem (...) G. wskazanym jako jej siedziba w Krajowym Rejestrze Sądowym. Wpisem z dnia 7 stycznia 2016 r. wskazany wyżej adres siedziby Spółki został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego, przy czym nie wskazano nowego adresu siedziby.

W wyniku prowadzonej egzekucji na zaległość Spółki w podatku od towarów i usług za marzec 2015 r. uzyskano łączną kwotę w wysokości 2.902, zł zarachowaną na należność główną w kwocie 2.852,17 zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie 50,60 zł. Pomimo zarachowania na powyższe tytuły środków uzyskanych w wyniku egzekucji, do uregulowania pozostała kwota przedmiotowej zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. Postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do Spółki zostało umorzone w dniu 18 lutego 2017 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym G.-P. w G. M. B. z uwagi na fakt, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem Dyrektora powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że organ egzekucyjny podjął wszystkie możliwe czynności w celu wyegzekwowania zaległości podatkowych Spółki, jednak w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej Spółki, nie ustalono majątku, z którego można zaspokoić zaległości podatkowe Spółki. Tym samym w sprawie zaistniały obie pozytywne przesłanki (tj. bezskuteczność egzekucji prowadzonej do majątku spółki - art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej oraz pełnienie przez osobę trzecią funkcji w zarządzie spółki w czasie, gdy upływał termin płatności przedmiotowych zobowiązań podatkowych Spółki - art. 116 § 2 ww. ustawy) warunkujące orzeczenie o odpowiedzialności podatkowej pana S. C. byłego członka zarządu A Sp. z o.o. solidarnie ze spółką za jej zaległości podatkowe.

W ocenie organów podatkowych w sprawie nie zachodzą także przesłanki wyłączające odpowiedzialność osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe spółki wynikające z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. W szczególności, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Spółka posiadała nieuregulowane w terminie zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy za okres styczeń 2015-kwiecień 2015 a także wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego z tytułu pobranych, a niewpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za grudzień 2014 r. Ze sprawozdań finansowych Spółki za lata 2013-2014 wynika, że na dzień 31 grudnia 2013 r. wystąpił stan nadwyżki zobowiązań nad majątkiem Spółki.

Z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r. wynika, że zobowiązania wyniosły 20,01 zł i przekroczyły o kwotę 79,99 zł wartość majątku Spółki, który wyniósł 100,00 zł. W kolejnym roku nadwyżka zobowiązań nad majątkiem Spółki uległa powiększeniu bowiem zobowiązania wyniosły 437.285,77 zł i przekroczyły o kwotę 106.107,77 zł wartość majątku Spółki, który wyniósł 331.178,00 zł.

Wskazując na treść art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (dalej jako "P.u.n."), Dyrektor wyjaśnił, że w sprawie zostały spełnione obie przesłanki wskazane w tym przepisie, jednakże okoliczność dotycząca przewagi zobowiązań nad majątkiem Spółki (na dzień 31 grudnia 2013 r.) zaistniała przed niewykonywaniem przez Spółkę wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Zatem zaistniała przesłanka do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w związku z nadwyżką zobowiązań nad majątkiem Spółki z końcem 2013 r., bowiem na dzień 31 grudnia 2013 r. zobowiązania Spółki przekroczyły wartość jej majątku. W konsekwencji zarząd spółki winien w 14-dniowym terminie wskazanym ustawą Prawo upadłościowe i naprawcze, tj. najpóźniej licząc od dnia 31 grudnia 2013 r., podjąć kroki zmierzające do ogłoszenia upadłości Spółki. Jeśli sytuacja uzasadniająca wystąpienie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości zaistniała przed objęciem przez daną osobę funkcji członka zarządu, to wniosek taki winien być zgłoszony w ciągu 14 dni od momentu objęcia tej funkcji. Zatem z uwagi na fakt, że strona została członkiem zarządu Spółki w dniu 20 lutego 2014 r., czyli w czasie, gdy Spółka pozostawała już w stanie niewypłacalności, zobowiązana była podjąć działania w kierunku ogłoszenia upadłości niezwłocznie po ustaleniu, że stan interesów Spółki uzasadniał podjęcie takich czynności. W tej sytuacji należy przyjąć, że pan S. C. winien najpóźniej z upływem 14 - dniowego terminu wskazanego ustawą prawo upadłościowe i naprawcze liczonego od dnia wstąpienia do zarządu (tj. 20 lutego 2014 r.) podjąć kroki zmierzające do ogłoszenia upadłości Spółki. Wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony przez stronę dopiero w dniu 10 kwietnia 2015 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego G.- P. w G. z dnia 29 lipca 2015 r. wniosek został oddalony z powodu braku wystarczających środków u dłużnika na pokrycie kosztów przeprowadzenia postępowania upadłościowego. Tym samym, zdaniem Dyrektora, nie została spełniona w niniejszej sprawie przesłanka z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej, uwalniająca stronę od solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że wskazana w sprawozdaniu finansowym Spółki za 2013 r. różnica między majątkiem obrotowym, a zobowiązaniami krótkoterminowymi wynosząca 79,99 zł nie potwierdzała, iż w tym okresie Spółka stała się niewypłacalna i uzasadniała złożenie wniosku o ogłoszenie niewypłacalności Spółki.

W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie zachodzi konieczność badania przesłanki wynikającej art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej, albowiem do badania istnienia przesłanki winy bądź jej braku można zatem przejść dopiero wtedy, gdy ustalono, że nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości (nie wszczęto postępowania układowego). Gdy wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony (wszczęto postępowanie układowe) przepis art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej nie znajduje w ogóle zastosowania, a zatem nie ma potrzeby rozważania przesłanki winy (jej braku) po stronie członka zarządu spółki.

Zdaniem Dyrektora organ pierwszej instancji szczegółowo odniósł się do sytuacji finansowej Spółki oceniając bezskuteczność egzekucji i istnienia warunków do ogłoszenia upadłości w okresie, kiedy pan S. C. był członkiem zarządu Spółki oraz prawidłowo stwierdził, że wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki nie został zgłoszony we właściwym czasie. Skoro zatem w okolicznościach tej sprawy nastąpiło zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie nie miało to miejsca we "właściwym czasie", uznać należy, że nie została spełniona przesłanka egzoneracyjna, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej, zaś przesłanka z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej nie znajduje zastosowania w sprawie. Wskazywane przez stronę okoliczności mające wskazywać na brak winy w nieterminowym zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, jak oczekiwanie na otrzymanie dofinansowania z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, które nie zostało ostatecznie wypłacone, czy też okoliczności związane z profilem działalności Spółki pozostają bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia, gdyż nie jest możliwe wykazanie winy bądź jej braku w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy wniosek taki został zgłoszony. Strona nie wskazała także konkretnych składników majątku, z których możliwe byłoby przeprowadzenie egzekucji.

Za nie zasługujące na uznanie uznał organ odwoławczy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania podatkowego poprzez odmowę przeprowadzania dowodów z zeznań, z dokumentacji ze sprawy o sygn. akt (...) oraz z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i księgowości na okoliczność ustalenia kiedy wystąpił stan niewypłacalności Spółki. Organ pierwszej instancji zebrał materiał dowodowy wystarczający do pełnego i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a także podjął niezbędne działania zgodnie z zasadami postępowania określonymi w Ordynacji podatkowej oraz dokonał całościowej i wielopłaszczyznowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Naczelnik prawidłowo, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, dokonał oceny zebranych dowodów, zarówno w zakresie zbadania pozytywnych jak i negatywnych przesłanek odpowiedzialności. Podjęte wnioski zostały przekonująco uzasadnione. Nieuwzględnienie w tym kontekście twierdzeń strony, czy też odmienna ocena stanu faktycznego, nie stanowi podstawy do stwierdzenia naruszenia wskazanych w odwołaniu przepisów prawa. Bezprzedmiotowym pozostawałoby także badanie przez organ pierwszej instancji dowodów na okoliczność zaistnienia przesłanki egzoneracyjnej o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej.

W ocenie Dyrektora organ pierwszej instancji w prowadzonym postępowaniu wypełnił dyspozycje wynikające z przepisów art. 120, art. 121, art. 122, art. 124, art. 187 oraz art. 191a także art. 200 Ordynacji podatkowej.

Końcowo Dyrektor wyjaśnił, że przedłożony przez stronę materiał dowodowy nie potwierdzał zaistnienia okoliczności mogących uwalniać pana S. C. od odpowiedzialności za zaległości Spółki. Strona, pomimo orzeczonego stopnia niepełnosprawności, nie była pozbawiona możliwości pełnienia funkcji członka zarządu. Przedłożone karty leczenia szpitalnego nie potwierdzają natomiast, aby strona podejmowała leczenie w szpitalu w okresie kiedy upływał termin, w którym winna była złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki. Do uwolnienia pana S. C. od odpowiedzialności za zaległości Spółki nie mogą się przyczynić przedłożone wydruki korespondencji wymienionej pomiędzy Spółką, a Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w okresie od 9 grudnia 2014 r. do 2 czerwca 2015 r., gdyż dotyczą okresu po dacie, w której została już spełniona przesłanka uznania spółki za niewypłacalną tj. po 31 grudnia 2013 r. Tym samym udowadnianie dalszego pogarszania się sytuacji finansowej Spółki, z powodu braku dofinansowania z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, pozostaje bezprzedmiotowe w kontekście ustalenia zaistnienia przesłanek orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe spółki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący zarzucił decyzji organu odwoławczego naruszenie:

- art. 116 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i b Ordynacji podatkowej poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został złożony we właściwym terminie lub aby niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło bez jego winy,

- art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej polegające na błędnym rozpatrzeniu zebranego materiału dowodowego oraz przekroczeniu swobodnej oceny dowodów, jak również braku należytego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewłaściwym ustaleniu stanu finansów spółki w latach 2012-2014, jak również wadliwym uznaniu, że przesłanki odpowiedzialności podatnika zostały udowodnione,

- art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej polegające na braku wskazania przyczyn, z uwagi na które organ odmówił wiarygodności dowodom przedstawionym przez skarżącego,

- art. 120 Ordynacji podatkowej polegające na rozstrzygnięciu sprawy według uznania, a nie na podstawie przepisów prawa, poprzez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego i bezzasadne uznanie, że przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki istniały w dacie 31 grudnia 2013 r. w sytuacji, gdy ze sprawozdania finansowego za 2013 r. wynikało, że różnica między majątkiem obrotowym a zobowiązaniami krótkoterminowymi wynosiła

79,99 zł, a tym samym stanowiła kwotę niewielką i nieistotną z punktu widzenia ustalonej okoliczności,

- art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej przez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, który należało zgromadzić w sprawie oraz tendencyjną i nieobiektywną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i rozstrzygnięcie jej wbrew zgromadzonym dowodom,

- art. 120, 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 124 oraz art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191, art. 197 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez odmowę przeprowadzania dowodów na okoliczność istnienia przesłanek egzoneracyjnych, o których mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b Ordynacji podatkowej, w sytuacji gdy akta sprawy dowodzą, że organ podatkowy nie przeprowadził prawidłowo postępowania dowodowego w zakresie zgłoszonych przez skarżącego wniosków dowodowych, które na mocy art. 180 i art. 188 Ordynacji podatkowej powinien przeprowadzić, w szczególności celem wykazania, że skarżący nie ponosił winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki,

- art. 197 § 1 w zw. z art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i księgowości na okoliczność ustalenia, kiedy nastąpiła niewypłacalność Spółki uzasadniająca złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, w tym analizy danych dotyczących wyniku finansowego, wartości kapitału własnego i wartości kapitału pracującego, wskaźnika płynności finansowej, wskaźnika ogólnego zadłużenia, dla których wymagane są wiadomości specjalne,

- art. 123 § 1 i art. 200 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie przez organ pierwszej instancji zawiadomienia pełnomocnika o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w toku postępowania materiału dowodowego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych decyzji z prawem.

W niniejszej sprawie okoliczności faktyczne nie są sporne. Pan S. C. pełnił funkcję członka zarządu spółki kapitałowej w okresie od 20 lutego 2014 r. do 11 stycznia 2016 r. W tym okresie powstało zobowiązanie z tytułu podatku od towarów i usług za marzec 2015 r. Egzekucja prowadzona wobec Spółki okazała się bezskuteczna. Spółka wystąpiła z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, jednak z uwagi na brak środków umożliwiających poniesienie kosztów postępowania upadłościowego wniosek został oddalony postanowieniem z 29 lipca 2015 r.

Istotne w sprawie jest ustalenie organu, że najpóźniej w dniu 31 grudnia 2013 r. zaistniały przesłanki ogłoszenia upadłości. W tej dacie Spółka zaprzestała regulowanie wymaganych zobowiązań - działając jako płatnik nie dokonała przekazania w ustawowym terminie na rachunek właściwego urzędu skarbowego kwot pobranych zaliczek na podatek dochodowy od wypłacanego wynagrodzenia.

W sprawie nie jest sporne zadłużenie za okres od stycznia do kwietnia 2015 r. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Powyższe stanowiło podstawę do ustalenia, że skoro 17 lutego 2015 r. upływał termin płatności zobowiązań z tego tytułu, najpóźniej wówczas wystąpiła przesłanka zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego).

W ocenie organów, skoro w dniu objęcia przez skarżącego funkcji członka zarządu Spółka nie była wypłacalna, skarżący w terminie 2 tygodni od objęcia Spółki powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości. Wskazana przez organ najpóźniejsza data zgłoszenia przez skarżącego wniosku o ogłoszenie upadłości to 6 marca 2014 r.

Skarżący dostrzega, że organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły jego winę w niezłożeniu wniosku o ogłoszeniu upadłości A Sp. z o.o. Powyższy zarzut nie przystaje do prawnego stanowiska organu.

Organy podatkowe nie podjęły czynności dowodowych na okoliczność winy skarżącego, albowiem stoją na stanowisku, że w sprawie nie ma zastosowania art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej. W ocenie organów zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości powoduje, że skarżący znajduje się w innej sytuacji, niż gdyby wniosek nie został złożony. Organ podkreśla, że skoro nastąpiło zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie nie miało ono miejsca we właściwym czasie i w stanie finansowym Spółki umożliwiającym ponoszenie kosztów postępowania egzekucyjnego, to nie została spełniona przesłanka egzoneracyjna z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej. Przepis art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy nie nastąpiło zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie brak podstaw do wskazania jako właściwy czas wystąpienia przesłanek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości dat 31 grudnia 2013 r. lub 6 marca 2014 r. Organ wskazał, że skarżący w dacie objęcia funkcji prezesa zarządu spółki kapitałowej powinien uwzględnić znany bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2013 r. Organ wskazał, że wniosek o ogłoszenie upadłości skarżący powinien złożyć w terminie 14 dni od momentu objęcia funkcji w dniu 20 lutego 2014 r.

Z akt sprawy wynika, że stan bilansowy porównania wartości majątku Spółki i zobowiązań nie wpłynął na realizację przez Spółkę zobowiązań za okres do listopada 2014 r. Okoliczności tej organy nie kwestionują. Z ustaleń wynika, że jako najwcześniejsze przypisano Spółce nieregulowanie zobowiązań wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego z tytułu niewpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za grudzień 2014 r. Trudno pominąć, że nie jest w sprawie sporna kwota rozbieżności pomiędzy majątkiem Spółki a zobowiązaniami ustalona w bilansie sporządzonym na dzień 31 grudnia 2013 r. Kwota ta wynosiła 79,99 zł, a kwota zobowiązań - 20 zł. Kwota ta nie miała istotnego znaczenia ekonomicznego.

W ocenie Sądu znikome kwoty wykazane w bilansie uzasadniają stwierdzenie, że skarżący nie był zobowiązany do składania wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie wskazanym w zaskarżonej decyzji. Sąd stwierdza, że stan upadłości dotyczy podmiotów, które trwale zaprzestały regulowania zaległości. W sprawie rozpoznawanej w czasie pełnienia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu Spółki przesłanki złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiły w czasie późniejszym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się powszechnie, że właściwy czas do zgłoszenia wniosku o upadłość należy oceniać poprzez odniesienie się do pojęcia niewypłacalności, użytego w ustawie - Prawo upadłościowe i naprawcze i wskazanych w tej ustawie terminów, oznaczonych dla upadłego (jego organów) do zgłoszenia wniosku o upadłość. Jednocześnie jednak podkreśla się, że kwestii "właściwego czasu" nie należy oceniać mechanicznie, ale zawsze z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy (wyrok NSA z 4 września 2019 r. sygn. II FSK 3090/17).

Zgodnie z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W przypadku osób prawnych za niewypłacalnego uważa się także dłużnika, którego zobowiązania przekraczają wartość jego majątku, nawet jeżeli spłaca swoje zobowiązania. W orzecznictwie podkreśla się, że nie stanowi podstaw do stwierdzenia niewypłacalności przejściowy brak płynności finansowej, jeżeli jednocześnie dłużnik posiada majątek o wartości pozwalającej na pokrycie jego zobowiązań w przyszłości (zob. wyrok SN z dnia 23 czerwca 2004 r. V CK 593/03 - "Monitor Prawniczy z 2015 r., nr 16, s. 875). Zwraca się także uwagę, że pojęcie "właściwego czasu" do złożenia wniosku o upadłość, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej, powinno być ujmowane elastycznie w zależności od okoliczności konkretnego przypadku, bowiem jest to przesłanka obiektywna, ustalona w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy (zob. wyrok SN z 22 czerwca 2006 r., I UK 369/05; z dnia 7 listopada 2016 r. III UK 13/16). Dokonując oceny, czy zgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło we właściwym czasie (art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej), jednocześnie należy mieć na względzie, że powinno ono nastąpić w takim momencie, w którym możliwa będzie ochrona zagrożonych interesów wszystkich wierzycieli poprzez możliwość uzyskania po ogłoszeniu upadłości równomiernego, chociaż tylko częściowego zaspokojenia z majątku spółki. Zarząd powinien zatem zgłosić wniosek o upadłość, jeżeli tylko zachodzi zagrożenie niewypłacalnością, której nastąpienie w sposób oczywisty niweczy sens postępowania upadłościowego, pozbawiając wszystkich wierzycieli jakiejkolwiek ochrony prawnej ich interesów (zob. wyroki NSA: z dnia 9 lipca 2015 r. II FSK 1383/13, z dnia 19 grudnia 2017 r. I FSK 1318/17; wyroki SN: z dnia 14 czerwca 2006 r. I UK 324/05, z dnia 10 lutego 2011 r. II UK 265/10, a także z dnia 19 grudnia 2013 r. II UK 196/13). Nie uzasadnia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości niewykonanie jednego zobowiązania, ponieważ według art. 11 ust. 1 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, zobowiązań tych musi być więcej, co najmniej dwa, skoro w przepisie użyto liczby mnogiej w odniesieniu do zobowiązań (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2014 r. II FSK 1743/12).

W ocenie Sądu organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji nie wykazał w należyty sposób, że w okresie pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu Spółki, wystąpiły przesłanki uzasadniające złożenie wniosku o ogłoszenie jej upadłości, a w rezultacie nie stwierdzono poprawnie powstania podstaw do orzeczenia o odpowiedzialności podatnika za zaległości podatkowe Spółki.

Wadliwe ustalenie przez organ właściwej daty, w której skarżący był zobowiązany do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wyklucza rozważania przez Sąd, czy wniosek zgłoszony w dniu 10 kwietnia 2015 r. został zgłoszony we właściwym czasie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali datę zaprzestania przez Spółkę zaprzestania działalności lub datę istotnej ekonomicznie rozbieżności pomiędzy wartością zobowiązań Spółki a wartością jej majątku.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd, że ocena winy członka zarządu odnosi się do powinności przypisanych mu z racji pełnienia funkcji zarządczych w spółce kapitałowej. Członek zarządu nie odpowiada za złą kondycję finansową spółki uniemożliwiającą spłatę długów, lecz za własne zaniechanie skierowane na pokrzywdzenie wierzycieli, w tym pokrzywdzenie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wobec tego obie przesłanki egzoneracyjne wskazane w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej sprowadzają się do wykazania należytej staranności w działaniach zmierzających do zgłoszenia upadłości lub wszczęcia postępowania układowego albo do udowodnienia braku winy w razie niewszczęcia tych postępowań.

Członek zarządu uwalnia się od odpowiedzialności, gdy we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości (nie ma znaczenia kto jest jego inicjatorem) albo gdy w tym czasie niezgłoszenie takiego wniosku nastąpiło bez jego winy. W sytuacji, gdy upłynął "właściwy czas" odpowiedzialny za składki nie może powołać się na przesłankę wskazaną w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej, może jednak wykazywać, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy. (tak wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 15 maja 2018 r. sygn. III AUa 86/18).

Przepis art. 116 Ordynacji podatkowej jest regulacją o charakterze wyjątkowym. Zasadą nie może być nadmierny fiskalizm. Sąd podziela pogląd, że przepis art. 116 § 1 lib. b Ordynacji podatkowej nie wyklucza możliwości poddawania analizie stopnia zawinienia członka zarządu w powstałym stanie rzeczy. Możliwa jest wykładnia uzasadniająca stanowisko, że przesłanka egzoneracyjna w postacie braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości powinna być badana również w sytuacji, gdy wniosek został zgłoszony w czasie niewłaściwym (tak: A. Zarzycki, Przesłanka "winy" członka zarządu w art. 116 § 1 pkt 1 lit.b Ordynacji podatkowej. Glosa do wyroku NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt I FSK 91/12; Glosa 2017/3/121-125).

W tym kontekście, jeżeli obiektywne fakty uzasadniają ocenę, że spółka miała szanse, w możliwym do przewidzenia krótkim czasie, uzyskać środki na spłatę długów, członek zarządu, pozostający w subiektywnym przekonaniu, że niespłacenie długów jest spowodowane przejściowymi trudnościami, może skorzystać z przesłanki egzoneracyjnej (tak wyrok WSA w Poznaniu z 18 grudnia 2019 r. sygn. I SA/Po 470/19).

W rozpoznawanej sprawie skarżący zgłaszał wnioski dowodowe na okoliczność starań dotyczących uzyskania środków z PFRON, jednak koncepcja prawna przyjęta przez organ doprowadziła do oddalenia wniosków. Ponownie rozpoznając sprawę organ podejmie czynności dowodowe umożliwiające ocenę, czy zaistniały obiektywne okoliczności dotyczące szans uzyskania przez spółkę w możliwym do przewidzenia krótkim czasie uzyskania środków pozwalających na prowadzenie działalności, w której zatrudniono wskazywaną liczbę osób niepełnosprawnych.

W ocenie Sądu dostrzeżone przez stronę naruszenia przepisów prawa procesowego nie stanowiły naruszenia mogącego w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy. Wadliwość doręczenia przez organ pierwszej instancji informacji o terminie do wypowiedzenia się odnośnie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz negatywnego rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji wniosków dowodowych w terminie 3 dni przed ustalonym rozpoznaniem sprawy nie stanowi w sprawie wad kwalifikowanych.

Z tych względów uznając skargę za uzasadnioną Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), orzekł jak w punkcie 1. wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 wskazanej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.