I SA/Gd 141/18 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2526137

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 lipca 2018 r. I SA/Gd 141/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. A. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w (...) z dnia 4 stycznia 2018 r. nr (...) w przedmiocie uchylenia postanowienia i umorzenia postępowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 15 lutego 2018 r., złożonym na formularzu PPF w dniu 2 marca 2018 r., którego braki formalne uzupełniono w dniu 24 kwietnia 2018 r., D. A. (dalej jako "Skarżąca" lub "Wnioskodawczyni") zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczenia Wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.), wynika, że Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma synami w wielu 7 i 23 lat, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości i oszczędności, otrzymuje świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł na małoletniego syna oraz dodatek rodzinny w kwocie 124 zł, innych dochodów nie osiąga, korzysta z pomocy matki, która uiszcza opłaty związane z eksploatacją zajmowanego lokalu oraz otrzymuje pomoc od ojców dzieci, którzy zaspokajają ich potrzeby ubraniowe.

Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 9 maja 2018 r. wezwał Skarżącą do przedłożenia, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, następujących dokumentów źródłowych: a/ odpisów wszystkich złożonych przez wnioskodawczynię i jej dorosłego syna zeznań podatkowych za rok 2017 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego; b/ zaświadczenia właściwego organu potwierdzającego, że wnioskodawczyni posiada obecnie status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku; c/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej dorosłego syna rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdą z ww. osób stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; d/ dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawczyni, w szczególności obrazujących aktualną wysokość egzekwowanych należności oraz rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych; e/ dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych wnioskodawczyni oraz jej dorosłego syna (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów); f/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania zajmowanej nieruchomości (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); g/ oświadczenia wnioskodawczyni, czy otrzymuje na małoletnie dziecko alimenty, jeżeli tak - wskazania ich wysokości oraz przedłożenia dokumentów ją potwierdzających (orzeczenia sądu w tym przedmiocie, zawartej ugody, oświadczenia ojca dziecka, potwierdzenia zapłaty, itp.), jeżeli nie - wyjaśnienia dlaczego ich nie otrzymuje i czy ubiegała się o te świadczenia; h/ oświadczenia dorosłego uczącego się syna wnioskodawczyni, czy otrzymuje alimenty od ojca, jeżeli tak - wskazania ich wysokości oraz przedłożenia dokumentów ją potwierdzających (orzeczenia sądu w tym przedmiocie, zawartej ugody, oświadczenia ojca, potwierdzenia zapłaty, itp.), jeżeli nie - wyjaśnienia dlaczego ich nie otrzymuje i czy ubiegał się o te świadczenia; i/ odpisów decyzji w przedmiocie pobieranych przez wnioskodawczynię świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) oraz świadczenia wychowawczego (500 plus) lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego ich aktualną wysokość; j/ oświadczenia w przedmiocie korzystania przez wnioskodawczynię lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia; k/ oświadczenia wnioskodawczyni w przedmiocie form i wysokości pomocy otrzymywanej od członków rodziny.

Powyższe wezwanie doręczono Skarżącej w dniu 17 maja 2018 r. (k. 38 akt sądowych).

W odpowiedzi Skarżąca zwróciła się pismem z dnia 17 maja 2018 r. o przedłużenie terminu do przedłożenia wymaganych dokumentów.

Powyższy wniosek został uwzględniony zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 23 maja 2018 r., którym przedłużono zakreślony termin o 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia, o czym Skarżąca została zawiadomiona w dniu 12 czerwca 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 39 akt sądowych).

Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 lipca 2018 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując, że Skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku i nie przedstawiła żądanych dokumentów, uniemożliwiając dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Wobec powyższego referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania.

Postanowienie to doręczono Skarżącej w dniu 11 lipca 2018 r. (k. 47 akt sądowych).

Skarżąca, pismem z dnia 17 lipca 2018 r. (data stempla pocztowego), złożyła sprzeciw od ww. postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. - dalej jako "p.p.s.a.") poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania Skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

Skarżąca podniosła, że wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, dokonano błędnej oceny jej sytuacji majątkowej, a oświadczenie w formularzu PPF było wystarczające dla przyznania jej prawa pomocy. Dostarczenie dokumentów źródłowych w wyznaczonym terminie było niemożliwe z uwagi na obszerność żądanej dokumentacji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) lub w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Jednocześnie, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08, wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04, z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II FZ 470/05).

W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano Skarżącą do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu z dnia 9 maja 2018 r. dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową. Zakreślony termin na przedłożenie wskazanych dokumentów, w związku z jego przedłużeniem na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 23 maja 2018 r., doręczonego w dniu 12 czerwca 2018 r., upływał z dniem 19 czerwca 2018 r.

W zakreślonym terminie Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów ani oświadczeń wskazanych w powyższym wezwaniu.

Zauważyć przy tym należy, iż mając na uwadze doręczenie pierwszego wezwania w dniu 17 maja 2018 r. oraz przedłużenie terminu do złożenia wymaganych dokumentów i oświadczeń do dnia 19 czerwca 2018 r., Skarżąca dysponowała okresem miesiąca i 2 dni na zgromadzenie wskazanej dokumentacji. Zdaniem Sądu był to czas wystarczający na pozyskanie stosownych dokumentów i sporządzenie wymaganych oświadczeń oraz ich przedłożenie Sądowi z zachowaniem zakreślonego terminu. W tym zakresie zarzut Skarżącej, iż niemożliwym było przedłożenie żądanej dokumentacji w wyznaczonym terminie z uwagi na jej obszerność, nie zasługuje na uwzględnienie.

W tych okolicznościach słusznie stwierdził referendarz sądowy, że Skarżąca nie wykonała nałożonego na nią obowiązku, gdyż nie przedłożyła żadnego z wymienionych w wezwaniu dokumentów. Co więcej, do wniesionego sprzeciwu również nie załączono powyższej dokumentacji obrazującej sytuację finansową i majątkową Skarżącej.

Skarżąca uchyliła się od przedłożenia jakichkolwiek oświadczeń, dokumentów oraz zaświadczeń dotyczących sytuacji finansowej jej i jej dorosłego syna w 2017 r. Skarżąca nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, ani oświadczenia o ich nieposiadaniu. Skarżąca nie przedłożyła żadnej dokumentacji w zakresie pobierania świadczeń rodzinnych i wychowawczych. Skarżąca nie przedłożyła dokumentacji obrazującej wysokość jej zadłużenia oraz innych zobowiązań finansowych. Nie przedstawiono również dokumentacji obrazującej ponoszone przez Skarżącą koszty utrzymania. Skarżąca nie ujawniła okoliczności dotyczących alimentów płaconych na dzieci. Skarżąca nie przedłożyła oświadczeń w zakresie otrzymywanej pomocy społecznej czy od członków rodziny.

Skoro Skarżąca wnosiła o przyznanie jej pomocy prawnej, to winna przedstawić na wezwanie referendarza sądowego dokumenty potwierdzające okoliczność niemożności ponoszenia wydatków z tytułu kosztów sądowych.

Nie wypełniając wezwania referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów źródłowych we wskazanym zakresie, Skarżąca uchyliła się od przedłożenia dokumentacji poświadczającej jej sytuację majątkową. Tym samym Skarżąca uniemożliwiła usunięcie wszelkich niejasności dotyczących jej rzeczywistych możliwości finansowych.

Mając na uwadze to, że Skarżąca uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji źródłowej nie można przyjąć, że dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie Skarżącej polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa.

Słusznie zatem wskazał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez Skarżącą dokumentów źródłowych uniemożliwiło dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji majątkowej, w szczególności jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący.

Z przedstawionych powyżej względów - wbrew przedstawionemu w sprzeciwie stanowisku - nie można przyjąć, że Skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy.

W związku z zaistnieniem okoliczności przemawiających za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.