Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723653

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 21 sierpnia 2019 r.
I SA/Gd 1010/19
Zakończenie postępowania egzekucyjnego a rozpoznanie skargi na czynności egzekucyjne.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Romała.

Sędziowie WSA: Irena Wesołowska (spr.), Ewa Wojtynowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 21 sierpnia 2019 r. sprawy ze skarg M. G. i K. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 4 kwietnia 2019 r. nr (...) w przedmiocie skargi na czynność organu egzekucyjnego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej w skrócie zwany Naczelnikiem lub organem egzekucyjnym) wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku K.G. oraz M.G. - jako małżonki zobowiązanego odpowiedzialnej majątkiem wspólnym - na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 6 września 2018 r. Tytuł wykonawczy został wystawiony w oparciu o decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej w skrócie zwany Dyrektorem lub organem odwoławczym) z dnia 31 sierpnia 2016 r. na mocy której, organ uchylił decyzję organu pierwszej instancji i ustalił K.G. zryczałtowany podatek od dochodu z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2008 r. w wysokości 35.193,00 zł.

Wezwaniem z dnia 18 września 2018 r. - w oparciu o wystawiony tytuł wykonawczy - organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...), stanowiącej własność małżonków G. Wezwanie wraz z odpisem tytułu wykonawczego, w oparciu o który dokonano przedmiotowego zajęcia, doręczono K.G. w dniu 21 września 2018 r., zaś M.G., - w trybie art. 43 k.p.a. - w dniu 20 września 2018 r.

Pismem z dnia 21 września 2018 r., M.G. wniosła w oparciu o art. 54 u.p.e.a. skargę na dokonane przez Naczelnika zajęcie nieruchomości wnosząc o jego uchylenie i wstrzymanie prowadzonego postępowania egzekucyjnego do czasu rozparzenia skargi.

Postanowieniem z dnia 2 października 2018 r. Naczelnik uwzględnił skargę w części dotyczącej określenia w zaskarżonej czynności wysokości odsetek za zwłokę a w pozostałym zakresie skargę oddalił. Naczelnik odmówił przy tym uchylenia czynności zajęcia nieruchomości oraz odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia skargi.

Postanowieniem z dnia 29 listopada 2018 r. Dyrektor uchylił postanowienie z dnia 2 października 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W dniu 6 listopada 2018 r. K.G. dokonał wpłaty na zaległość objętą tytułem wykonawczym, w wyniku której do uregulowania pozostała jedynie kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości 55,95 zł.

W dniu 11 stycznia 2019 r. Naczelnik wydał postanowienie, którym ze względu na uchylenie w dniu 15 listopada 2018 r. czynności egzekucyjnej, umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Uchylenie czynności nastąpiło w następstwie uregulowania egzekwowanej należności.

Po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez M.G., Dyrektor postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2019 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy zauważył, że Naczelnik niezasadnie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Organ, przywołując treść orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, zwrócił uwagę, że zakończenie postępowania egzekucyjnego nie niweczy możliwości wniesienia skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., ani nie stanowi przeszkody dla rozstrzygnięcia takiej skargi. Przyjęcie założenia, że zakończenie postępowania egzekucyjnego wyklucza możliwość złożenia skargi na czynności egzekucyjne, pozbawiałoby zobowiązanego, od którego obowiązek wyegzekwowano, realnej możliwości złożenia skargi na tę czynność egzekucyjną, która do wyegzekwowania takiego obowiązku doprowadziła, a więc na - być może - najważniejszą czynność podjętą w tym postępowaniu. Pozostawałoby to także w oczywistej sprzeczności z art. 54 § 4 u.p.e.a., który to przepis określając termin do wniesienia skargi na 14 dni od dnia dokonania tej czynności, możliwość jej wniesienia odnosi tylko do daty dokonania czynności, a nie do tego, czy postępowanie egzekucyjne jeszcze się toczy, czy też zostało już zakończone.

Biorąc powyższe pod uwagę, Dyrektor uznał, że orzeczenie organu pierwszej instancji podjęte zostało bez zbadania i oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności. Charakter tych uchybień przesądził o uchyleniu postanowienia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Na rozstrzygnięcie Dyrektora M.G. oraz K.G. wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili:

1. art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a. - w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zmian.) - dalej w skrócie zwanej u.p.e.a.,

2. art. 105 k.p.a. - w związku z art. 18 u.p.e.a.

3. art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6 w związku z art. 110c § 1-4 u.p.e.a.

4. art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Uzasadniając postawione zarzuty skarżący wskazali, że brak było podstaw do uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdyż przyczyną uchylenia nie była konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego (wyjaśniającego) w całości bądź w znacznej części, lecz nieuwzględnienie przez organ egzekucyjny obowiązujących przepisów prawa, to jest przepisów art. 54 § 1, § 2, § 4, § 5, § 5a i § 6 w związku z art. 110c § 1-4 u.p.e.a. i nieprawidłowe zastosowanie przepisów art. 105 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Strony stwierdziły również, że postanowienie organu pierwszej instancji było wadliwe z uwagi na bezzasadne umorzenie postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne jako bezprzedmiotowego. W sprawie nie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania, ani w dacie wniesienia skargi, ani w dacie orzekania.

Zdaniem stron zajęcie nieruchomości nastąpiło z naruszeniem przepisów art. 110c § 1-4 u.p.e.a., które zostały nieprawidłowo zastosowane przez organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny nie dopełnił obowiązków wynikających z tych przepisów, w szczególności nie wezwał zobowiązanego do spłaty zadłużenia. Zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego zostało sporządzone nieprawidłowo pod względem formalnym - nie odpowiada formie przewidzianej w przepisach wykonawczych do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak również nie precyzuje egzekwowanego obowiązku - nie oznaczono prawidłowo rodzaju i wysokości egzekwowanego obowiązku, co m.in. dotyczy odsetek za zwłokę.

Strony w treści uzasadnienia przywołały ponadto argumentację odnoszącą się do zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 punkty 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9 i 10 u.p.e.a.

Odpowiadając na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie.

Sąd wskazuje, że skargę na postanowienie organu odwoławczego wniósł także K.G., a skarga została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Gd 1011/19. Mając jednak na uwadze, że skarga dotyczyła tego samego aktu administracyjnego, zarządzeniem z dnia 8 sierpnia 2019 r., działając na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - dalej w skrócie zwanej p.p.s.a., zarządzono o połączeniu sprawy ze skargi K.G. ze sprawą ze skargi M.G. i dalej prowadzono sprawę pod sygn. akt I SA/Gd 1010/19.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z naruszaniem prawa, a poniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że w niniejszej sprawie nie podlegały rozpoznaniu te zarzuty skargi, które odnosiły się do naruszenia przepisu art. 33 punkty 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9 i 10 u.p.e.a. Zasadność wniesionych zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego była bowiem przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1008/19.

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Z powyższego wynika, że osobie, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, przysługuje skarga na wszelkie działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego podejmowane przez organ uprawniony do stosowania określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania obowiązku przez tę osobę, a także na wszelkie działania podejmowane w tym celu przez pracownika tego organu wyznaczonego do wykonywania tych czynności. Można dodać, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych przez środek egzekucyjny należy rozumieć egzekucję z wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. składników mienia zobowiązanego, w tym egzekucję z nieruchomości (zob. NSA w wyroku z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 209/09 opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako CBOSA).

Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 54 § 4 u.p.e.a.). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (art. 54 § 5 u.p.e.a.). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (art. 54 § 5a u.p.e.a.).

Sąd w pełni podziela i uznaje za własny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażony w wyroku z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 209/09 i z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 213/10, iż zakończenie postępowania egzekucyjnego nie niweczy możliwości wniesienia skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., ani nie stanowi przeszkody dla rozstrzygnięcia takiej skargi, a uznanie, że organ nadzoru nie może rozpatrzyć skargi złożonej na czynność egzekucyjną, jeżeli przed wydaniem postanowienia w tym przedmiocie postępowanie egzekucyjne zostanie zakończone, czyniłoby deklarowaną ustawowo ochronę iluzoryczną, niwecząc także sens kontroli działalności administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne. W uzasadnieniu powyższej tezy NSA wskazał, iż przedmiotem skargi jest wyłącznie ocena prawidłowości, a więc zgodności z prawem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny lub egzekutora, a jej celem jest zapewnienie praworządności postępowania egzekucyjnego w każdym jego aspekcie. Znaczenie tej instytucji prawnej dla porządku prawnego jest tym bardziej doniosłe, że postępowanie egzekucyjne ze swej istoty przynosi szczególnie dotkliwą, władczą ingerencję aparatu państwowego w sferę własności i prywatności obywatela. Interes prawny wnoszącego taką skargę może dotyczyć uchylenia zakwestionowanej czynności, ale może także obejmować samo stwierdzenie, że określoną czynność podjęto niezgodnie z prawem. Zobowiązany bowiem może dochodzić odszkodowania za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 168b u.p.e.a.). W takiej sytuacji stwierdzenie wadliwości podjętej w sprawie czynności egzekucyjnej stanowić będzie podstawę konstruowania roszczenia cywilnoprawnego przeciwko organowi egzekucyjnemu względnie wierzycielowi. Zauważyć jednak trzeba, że eliminowanie sprzecznych z prawem czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora leży także w interesie społecznym, skoro w myśl art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. NSA wyjaśnił również, że w okresie, gdy przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie określały terminu, w którym zobowiązany mógł złożyć skargę na czynności egzekucyjne, zrozumiałe było dążenie do poszukiwania takiej wykładni obowiązujących wówczas przepisów, która prowadziłaby do wykluczenia możliwości wnoszenia skarg na czynności egzekucyjne nie tylko po upływie dłuższego czasu od daty podjęcia skarżonej czynności, ale także po zakończeniu postępowania egzekucyjnego. Odtwarzanie faktów opisujących przebieg kwestionowanych czynności egzekucyjnych, zaistniałych w znacznej odległości czasowej od chwili, gdy przystępowano do dokonania oceny ich zgodności z prawem, musiało napotykać na istotne trudności. Argument ten po nowelizacji u.p.e.a., dokonanej w 2001 r., stracił jednak na aktualności, skoro termin do złożenia skargi został sprecyzowany i ograniczony do 14 dni od daty dokonania zakwestionowanej czynności.

Poza tym stwierdzenie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego wyklucza rozpoznanie skargi skarżącego na czynność organu egzekucyjnego byłoby sprzeczne z brzmieniem art. 54 u.p.s.a., który to przepis, określając termin do wniesienia skargi na 14 dni od dnia dokonania tej czynności, możliwość jej wniesienia odnosi tylko do daty dokonania czynności, a nie do tego, czy postępowanie egzekucyjne jeszcze się toczy, czy też zostało już zakończone. Ponadto uznanie, że zbadanie i rozstrzygnięcie skargi - i to w obydwu instancjach administracyjnych - zależy od kontynuowania postępowania egzekucyjnego, nie tylko jest nieracjonalne i prowadzące do zniweczenia funkcji ochronnej skargi na czynności egzekucyjne jako instytucji prawnej, ale także, co istotniejsze, nie ma jakiegokolwiek uzasadnienia normatywnego (tak też NSA w wyroku z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 209/09).

W świetle przywołanego poglądu, na który powołał się również organ odwoławczy, niedopuszczalnym było uznanie przez organ pierwszej instancji, że w związku z uregulowaniem zaległości podatkowych przez zobowiązanego K.G., zachodziła konieczność umorzenia postępowania w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną, jako bezprzedmiotowego. Jak zostało to wskazane w przywołanym orzeczeniu, zakończenie postępowania egzekucyjnego np. jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie w następstwie dobrowolnej spłaty zaległości podatkowej przez zobowiązanego, nie czyni skargi na czynność egzekucyjną bezprzedmiotową. Wykluczało to zatem umorzenie tego postępowania przez organ pierwszej instancji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Odnosząc się do postawionego przez strony zarzutu naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. należy wskazać, że na podstawie tego przepisu organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Przesłanki podjęcia decyzji kasacyjnej wynikają wprost z cytowanego wyżej przepisu, a należą do nich: stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksu (lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych) oraz uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Tym samym, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ pierwszej instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15).

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uchylając postanowienie Naczelnika zasadnie uznał, że umorzenie postępowania w sprawie zgłoszonej skargi na czynność egzekucyjną nastąpiło z naruszeniem przepisu postępowania i bez uprzedniego zbadania i oceny wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. W związku z powyższym istniały podstawy do wydania postanowienia w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a.

Nie sposób przychylić się także do zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy przepisu art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. albowiem wydane w sprawie postanowienie zostało prawidłowo uzasadnione i zawiera pełne uzasadnienie, zarówno faktyczne jak i prawne. W swoim postanowieniu Dyrektor opisał stan faktyczny sprawy w sposób wyczerpujący, odniósł się do wszystkich zarzutów zawartych w zażaleniu, a prawne uzasadnienie postanowienia spełnia wymogi stawiane przez art. 124 k.p.a. Należy również zauważyć, że skarżący nie precyzują, jakie dokładnie elementy uzasadnień dotknięte są błędem (sformułowanego w tym zakresie zarzutu nie uzasadniono).

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.