Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3076748

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 16 października 2020 r.
I SA/Bk 571/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Stachurski.

Sędziowie WSA: Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), Asesor sądowy Marcin Kojło.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 października 2020 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia (...) czerwca 2020 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w części finansowanej przez płatnika oraz części finansowanej przez ubezpieczonych oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

G. S. (dalej powoływany również jako: "Skarżący" bądź "strona") złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład" lub "ZUS") wniosek o umorzenie odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek, które przewyższają kwotę zaległości. Poinformował, że jego zadłużenie wynika z klęski żywiołowej, która miała miejsce w 2009 r. i polegała na zniszczeniu przez huragan budynku, w którym prowadził działalność gospodarczą. Z uwagi na to, że budynki nie były ubezpieczone, skarżący nie mógł ich odbudować i podjąć na nowo działalności. Dalej wyjaśnił, że to spowodowało popadnięcie przez w zadłużenie, a w konsekwencji również znaczne pogorszenie stanu zdrowia. Poinformował, że stan zdrowia nie pozwalał mu na prowadzenie działalności i zmuszony był ją zawiesić, nie uzyskując żadnych dochodów ani zasiłków przez co popadł w jeszcze większe zadłużenie, w tym zaciągając długi prywatne.

Skarżący wyjaśnił, że tak długi okres naliczania odsetek wynika z faktu, że od 2012 r., gdy złożył wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty, sukcesywnie były wydawane w tym przedmiocie decyzje odmowne, pomimo tego, że chciał regulować zadłużenie w ratach.

W dniu (...) marca 2020 r. Zakład wydał decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników.

W dniu (...) czerwca 2020 r. ZUS wydał decyzję nr (...), w której:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, dalej: "u.s.u.s.") odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 1.480 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 05-09.2011, 10.2012, 05-12.2019 w kwocie

1.472 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 08-12.2019 w kwocie 8 zł;

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie") odmówił umorzenia należnych odsetek od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 34 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 05-12.2019 w kwocie 26 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 08-12.2019 w kwocie 8 zł.

Odsetki naliczono na dzień 24 stycznia 2020 r.

ZUS wskazał, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że w czasie prowadzenia działalności skarżący nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek i w ten sposób został dłużnikiem Zakładu, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, strona wywiodła skargę do tut. sądu zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na rozstrzygnięcie, a mianowicie:

- art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: "k.p.a.") poprzez jego niezastosowanie co przejawiło się w nieuwzględnieniu słusznego interesu obywatela przez organ wydający decyzję;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego:

- § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia odsetek od należności z tytułu składek.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji umarzającej odsetki od należności z tytułu składek, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie dotyczy decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości wobec ZUS.

Decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, że może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1876/07 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 874/08; wszystkie wskazane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd, oceniając legalność skarżonego aktu, bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu, a w takim przypadku kontrola sądowo-administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt II GSK 900/09).

W pierwszej kolejności należy wskazać na przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Art. 28 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a).

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada, czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy oraz są też zobowiązane, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia odsetek od należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. i tym samym nie naruszył słusznego interesu skarżącego.

To skarżący, wnosząc o umorzenie zaległości wobec ZUS, powinien wykazać ziszczenie się którejkolwiek z przesłanek wymienionych powyżej, czego nie uczynił. Wskazana w skardze klęska żywiołowa (zniszczenie w 2009 r. budynków, w których prowadzona była działalność gospodarcza) w żaden sposób nie może wskazywać na spełnienie przesłanek koniecznych do rozważania przez Zakład w ramach uznania administracyjnego, umorzenia wnioskowanych zaległości. Ponadto nie może umknąć uwadze, że problem ze spłatą należności pojawił się już wcześniej, ponieważ skarżący posiadał również zadłużenie za okres 10-11.2008 r., które zostało umorzone. Decyzją nr (...) z dnia (...) października 2017 r. ZUS umorzył Skarżącemu należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 34.391,67 zł, w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a, 3b u.s.u.s. zw. z § 1 i 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Należy również zgodzić się z organem, że ubezpieczenie budynków zależy od woli płatnika, gdyż to płatnik podejmuje decyzję czy chce ubezpieczyć nieruchomość czy też nie i powinien liczyć się z ewentualnymi szkodami, które mogą wystąpić w sytuacji braku takiego ubezpieczenia. Niezależnie od tego, że budynki nie były ubezpieczone, Skarżący otrzymał zasiłek celowy w wysokości 2.500 zł na dofinansowanie strat poniesionych w wyniku klęski żywiołowej. Pomimo poniesionych szkód, skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą.

Zdaniem Sądu, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania, w sprawie nie zachodziła zasadnicza przesłanka umorzenia, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., bowiem na dzień wydania zaskarżonej decyzji stan majątkowy skarżącego pozwalał na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W toku przeprowadzonego postępowania prawidłowo ustalono, że nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

W zaskarżonej decyzji z dnia (...) czerwca 2020 r., nr (...) ZUS wykazał, zdaniem Sądu, prawidłowość prowadzonego postępowania w zakresie umorzenia zaległości oraz właściwie zastosował wskazane wyżej przepisy.

Z zebranych materiałów wynika, iż Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. W okresie od maja 2019 r. do grudnia 2019 r. dochód z tej działalności wyniósł 10.361,51 zł. Skarżący nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Stałe wydatki związane z utrzymaniem, tj. z tytułu opłat eksploatacyjnych, kształtują się na poziomie 500 zł, z tytułu kosztów związanych z leczeniem w kwocie 200,00 zł oraz inne wydatki w kwocie 300,00 zł. Skarżący posiada zobowiązanie pieniężne z tytułu podatków w kwocie 1.541 zł oraz zobowiązanie pieniężne u osób fizycznych w kwocie 5.000 zł. Strona w chwili obecnej nie posiada środków na spłatę zobowiązań. Ponadto skarżący wskazywał na problemy zdrowotne tj. przebyty zawał serca, operację (wymiana zastawki serca).

Skarżący posiada nieruchomość - działkę o powierzchni 0,2260 ha, położoną w W., stanowiącą jego majątek odrębny oraz samochody - marki L., rok produkcji 2000 r. oraz O., rok produkcji 2003 r. Zakład zabezpieczył spłatę zaległości poprzez ustanowienie hipoteki na ww. nieruchomości skarżącego.

W dniu (...) marca 2017 r. należności ponownie zostały skierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora ZUS Oddział w B. (...) kwietnia 2017 r. Zakład skierował wniosek do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. o prowadzenie egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor ZUS tj. nieruchomości położonej w W. przy ul. (...) nr (...) oraz wpłacił zaliczkę na poczet kosztów związanych z przeprowadzeniem egzekucji. W dniu (...) maja 2017 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia ww. nieruchomości, po czym w dniu (...) kwietnia 2018 r. dokonano opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Nieruchomość gruntowa składa się z trzech ewidencyjnych działek, nietworzących wspólnie zagospodarowanej całości, jedna z działek zabudowana jest budynkiem hali produkcyjnej. Wartość nieruchomości gruntowej została wyceniona na kwotę 766.243 zł, w tym wartość gruntu 321 695,00 zł.

Jak wskazywał Zakład, aktualnie, według informacji z dnia (...) lipca 2019 r. otrzymanej z Urzędu Skarbowego, postępowanie egzekucyjne w sprawie nieruchomości zostało wstrzymane z uwagi na złożone przez stronę zarzuty, co do zasadności postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez II Urząd Skarbowy, na wniosek Burmistrza miasta W. Postępowanie egzekucyjne zostało zatem z mocy prawa zawieszone, co jednak nie wyczerpuje przesłanki braku majątku.

Sytuacja zdrowotna, jak również straty materialne, nie stanowią przesłanki z art. 28 ust. 2, 3 u.s.u.s. oraz nie mogą uzasadniać umorzenia należności.

Zdaniem Sądu, zasadnie Zakład przyjął, że nie został spełniony również warunek umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, przewidziany w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Podkreślić należy, że zaległości, będące przedmiotem niniejszego postępowania, powstały wskutek niewywiązywania się strony z nałożonych przepisami prawa obowiązków. Umorzenie zaległości niewątpliwie stawiałoby Skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych podmiotów, a zatem naruszało zasadę równości wobec prawa. Tym bardziej, że skarżący posiada stałe źródło dochodu, jest właścicielem nieruchomości oraz dwóch pojazdów.

Zasadnie Zakład zauważył, że zadeklarowany przez Skarżącego stan materialny uniemożliwia zaspokojenie potrzeb życiowych (żywność, środki czystości), jednak nie korzysta on z pomocy społecznej ani innych form pomocy. Brak jest informacji odnośnie źródeł dochodu, z których są pokrywane wskazywane przez stronę wydatki. Skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, a zatem istnieje realna możliwość na poprawę jego sytuacji finansowej. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna ma charakter definitywny. Ponadto Skarżący w dniu (...) maja 2020 r. osiągnął wiek emerytalny, uprawniający do ubiegania się o świadczenie emerytalne.

Zasadnie również Zakład wskazał, że kwestia trudności finansowych płatnika nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania umorzenia odsetek od należności z tytułu składek. Istotne jest to, aby konkretne okoliczności, jakie doprowadziły do sytuacji płatnika, były wyjątkowe, niezależne od jego woli i sposobu postępowania, składając się na nadzwyczajność sytuacji. Subiektywnie ważny interes płatnika nie może prowadzić do traktowania budżetu państwa jako źródła finansowania prowadzonej działalności gospodarczej środkami publicznymi, a instytucja umorzenia nie może być nadużywana. Wskazywane przez skarżącego zadłużenie u osób prywatnych w kwocie 5.000 zł również nie stanowi przesłanki umorzenia zaległości składkowych, gdyż należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności.

Zdaniem Sądu również przesłanka a § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie została spełniona - powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do uregulowania odsetek za zwłokę, które powstały w związku z niewywiązywaniem się przez skarżącego z obowiązków wobec ZUS. Składki są bowiem publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Skarżący prowadził działalność gospodarczą na własne ryzyko, w związku z czym powinien mieć świadomość konieczności ponoszenia wszelkich kosztów i konsekwencji z tym związanych.

W przypadku Skarżącego nie ma również zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

Zakład, uwzględniając wniosek skarżącego oraz stan zdrowia (niezdolność do pracy od (...).12.2016 r. do (...).04.2018 r., odmowa prawa do renty, korzystanie z zasiłków z MPOS), decyzją z dnia (...) października 2017 r. umorzył należności z tytułu nieopłaconych składek za okres 10.2008-12.2009, 10.2010-11.2010, 03.2011-11.2011, 10.2012-11.2012 w łącznej kwocie 34.391,67 zł. Jednakże, jak słusznie zauważył organ, spełnienie przesłanek do umorzenia należności w 2017 r. nie oznacza, że będą nadal podstawą do umorzenia należności w kolejnych latach. Pomimo przewlekłych schorzeń, Skarżący jest przedsiębiorcą i z tego tytułu uzyskuje dochód.

Reasumując w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia w sposób wskazany w skardze art. 7 k.p.a. ani § 3 ust. 1 rozporządzenia. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla skarżącego, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Zakład gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych okoliczności faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej. Zakład dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Egzekucja należności, o których umorzenie ubiega się Skarżący, jest na dzień dzisiejszy prowadzona. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości położonej w W. przy ul. (...), której wartość wynosi 766.243 zł. Skarżący w toku prowadzonego postępowania był informowany o przysługujących mu uprawnieniach, w tym o przysługującym prawie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając przedmiotową decyzję nie naruszył przepisów postępowania jak również prawa materialnego stanowiących podstawę dla podjętego rozstrzygnięcia.

Końcowo należy wskazać, że pogorszenie sytuacji finansowej Skarżącego może być podstawą do złożenia nowego wniosku o udzielenie ulgi.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.