Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2163523

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 31 maja 2016 r.
I SA/Bd 91/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 maja 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) grudnia 2015 r., nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do sierpnia 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie faktyczne

W skardze strona zawarła wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi. W dniu 9 marca 2016 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci. Oświadczył, że jego źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 4.300 zł netto. Jako majątek strona wskazała samochód P. o wartości 4.000 zł. Pozostałe rubryki zostały przekreślone.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2014-2015; zeznanie podatkowe żony za 2015 r.; umowę rozdzielności majątkowej; wyciągi z rachunków bankowych; decyzję o waloryzacji emerytury; umowę pożyczki; umowę pożyczki konsolidacyjnej; wypis z protokołu z którego wynika, że skarżący jest zobligowany do płacenia alimentów na rzecz małoletnich dzieci łączna kwotę 1.500 zł.

Ponadto skarżący oświadczył, że nigdy nie korzystał z żadnych świadczeń pomocy społecznej; mieszka u rodziców; woda, gaz, prąd to wydatek w kwocie 500 zł miesięcznie; paliwo oraz lekarstwa do wydatek ok. 240 miesięcznie; nie posiada oszczędności; miesięcznie na spłatę kredytów przeznacza kwotę 2.260 zł.; z majątku skarżącego nie jest prowadzona żadna egzekucja sądowa lub administracyjna; źródła utrzymania to emerytura 4.300 zł netto oraz umowa zlecenia 200 zł miesięcznie netto.

Postanowieniem z dnia 6 maja 2016 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że skarżący ma stałe dochody z emerytury oraz umowy zlecenia oraz wysoki przychód w latach 2014-2015 z działalności gospodarczej. Na tej podstawie Referendarz uznał, że skarżący nie wykazał, iż wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy.

W złożonym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarżący nie dysponuje środkami wystarczającymi na uiszczenie opłaty od skargi. Nie przedstawił w nim żadnych dodatkowych okoliczności.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) -dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy.

Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 -dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.

Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 - dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt UCZ 104/84, Lexnr 8623).

Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 -dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącego uznał, że nie wykazał, iż całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego jego rodziny. Analizując oświadczenia należy stwierdzić, że dochody skarżącego kształtują się na wysokim poziomie - jego łączny dochód wynosi miesięcznie 4.500 zł, przy czym gospodarstwo domowe prowadzi sam. Ponadto wnioskodawca posiada samochód P. rok produkcji 2004 o wartości 4.000 zł, a z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w 2014 r. wykazał przychód w kwocie (...) a w roku 2015 - w kwocie (...) zł (i (...) zł dochodu). Wykazał także dochód w postaci wynagrodzenia z umowy zlecenia za styczeń-luty 2016 r. w kwocie 3.300 zł.

Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytów wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, że to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W przedmiotowej sprawie wpis od skargi wynosi 1.763 zł, natomiast stały miesięczny dochód jednoosobowego gospodarstwa domowego strony skarżącej to kwota 4.500 zł, do której doliczyć należy dochód z umowy zlecenia za dwa pierwsze miesiące roku 2016. Kierując się doświadczeniem życiowym można przyjąć, że skarżący ma możliwość dodatkowego zarobku w takiej postaci, co tym bardziej nie uzasadnia przełożenia na Skarb Państwa Finansowania jego sporów sądowych. Biorąc pod uwagę wskazane wydatki należy stwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącego nie przedstawia się w sposób zagrażający zapewnieniu minimum warunków socjalnych.

Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Sprzeciw zawiera stwierdzenie, że doszło do błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na uznaniu, że skarżący dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na uiszczenie opłaty sądowej. Skoro skarżący uważa, że stan faktyczny sprawy nie został poprawnie ustalony i oceniony przez Referendarza, powinien wskazać, które jego elementy nie są zgodne z informacjami podanymi przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.