Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2144067

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 31 października 2016 r.
I SA/Bd 774/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w dniu 31 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 września 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) czerwca 2015 r., nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług od kwietnia do grudnia 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 19 października 2015 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy.

W wyniku wniesionego sprzeciwu postanowieniem z dnia 4 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zmienił postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2015 r. i zwolnił skarżącą od wpisu sądowego w 50%.

W dniu 15 lipca 2016 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką. Oświadczyła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Mąż skarżącej z tytułu umowy o pracę uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 1.900 zł. W rubryce zobowiązania skarżąca wskazała koszty ponoszone na mieszkanie (prąd, gaz, wod-kan) 900 zł. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych powyżej 5.000 zł.

W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: zeznanie podatkowe za 2015 r.; zeznanie podatkowe męża za 2015 r.; wyciąg z rachunku bankowego męża; listę osób zameldowanych pod adresem B. ul. (...); rachunek za energię; rachunek za gaz; rachunek za wodę; kserokopię dowodu rejestracyjnego; historię rachunku bankowego za okres od 4 sierpnia 2015 r. do 31 stycznia 2016 r.

Postanowieniem z dnia 9 września 2016 r. referendarz odmówił skarżącej udzielenia prawa pomocy.

W złożonym sprzeciwie skarżąca podkreśliła, że nie posiada stałej pracy i wraz z 8-letnią córką jest na utrzymaniu męża. Dodała, że przedstawiła dokumenty, o które była wzywana.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy.

Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.

Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 - dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623).

Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że skarżąca w dalszym ciągu nie wyjaśniła prawnej sytuacji lokalu, w którym mieszka. Jak wynika z przedłożonego pisma z Urzędu M. B. z dnia (...) czerwca 2016 r. w lokalu wskazanym jako adres zamieszkania zameldowanych jest obecnie 15 osób, z czego skarżąca, jej mąż oraz córka nie są zameldowani pod wskazanym adresem. Sąd ma świadomość, że adres zameldowania i zamieszkania nie muszą się pokrywać, jednakże jak wynika z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego mąż skarżącej podaje adres T. Również skarżąca jako adres do doręczeń wskazuje adres M. B. W tej sytuacji skarżąca powinna była wyjaśnić, jaki tytuł prawny do nieruchomości położonej w T. posiada jej mąż oraz jaki tytuł prawny do nieruchomości położonej w B. ul. (...) posiada ona sama.

Ponadto skarżąca przedstawiła rachunek bankowy, który należy do jej męża, jednakże nie ma na nim żadnych operacji bankowych ani wpływów z wynagrodzenia za pracę. Zatem, zdaniem Sądu, Referendarz zasadnie wskazał, że strona przedstawia swoją sytuację materialną w sposób lakoniczny, nie wyjaśniając jej szczegółowo.

Podnieść również wymaga, że rację miał Referendarz stwierdzając, iż skarżąca będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Sąd podkreśla, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08).

Mając na uwadze, że skarżącej na obecnym etapie postępowania przed sądem nie dotyczą żadne koszty postępowania, Sąd uznał, iż nie jest jej potrzebna pomoc w postaci udzielenia zwolnienia od kosztów sądowych. Koszty takie na ten moment nie istnieją, ponieważ po oddaleniu skargi wyrokiem tut. Sądu z dnia 14 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Bd 774/15, skarżąca nie złożyła w terminie wniosku o uzasadnienie wyroku, które pozwoliłby jej złożyć skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca nie wniosła także o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie powyższego wyroku. Dodać należy, że gdyby chciała dokonać takiej czynności, to może jej dokonać samodzielnie, gdyż czynność ta nie jest obwarowana przymusem adwokackim. Zatem także przyznanie skarżącej pomocy profesjonalnego pełnomocnika jest na dany moment bezcelowe. Ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Podobnie wypowiedział się NSA

w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08, wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała, by udzielenie jej prawa pomocy na obecnym etapie postępowania było konieczne.

Powyższej oceny skarżąca skutecznie nie podważyła w sprzeciwie. Stwierdziła, że w jej ocenie występuje podstawa prawna do przyznania jej prawa pomocy. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.