Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2163490

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 21 listopada 2016 r.
I SA/Bd 607/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 25 października 2016 r. w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie faktyczne

Wraz ze skargą wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego.

W uzasadnieniu wskazał, że dysponuje dochodem w wysokości 1.409,91 zł netto. Rachunek bankowy skarżącego został zajęty na skutek prowadzonej egzekucji z tytułu alimentów na rzecz syna. Aktualnie wnioskodawca nie mieszka z żoną. Z uwagi na problemy rodzinne został zmuszony do zamieszkania u kolegi. W ramach pomocy koleżeńskiej dokłada się w każdym miesiącu do opłat.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem, którego miesięczny dochód wynosi 3.009,91 zł. Jako majątek skarżący wskazał dom o pow. 81 m2 oraz samochód marki Audi rok produkcji 1994. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał: alimenty 800 zł; telefon 70 zł; wyżywienie 300 zł; woda, prąd, gaz 125 zł; ubezpieczenie samochodu 355 zł; leki 40 zł.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: dokumenty potwierdzające wysokość zasądzonych alimentów na rzecz syna; dokumentację potwierdzającą okoliczność prowadzenia egzekucji komorniczej z majątku skarżącego; zaświadczenie z ZUS o wysokości wypłacanej emerytury; zaświadczenie z banku. Ponadto skarżący oświadczył, że: nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej; aktualnie prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (żona skarżącego mieszka w domu jednorodzinnym, którego skarżący jest współwłaścicielem. Z uwagi na problemy rodzinne został zmuszony do zamieszkania u kolegi); nie posiada żadnych oszczędności; utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.776,55 zł brutto pomniejszonej o zajęcie komornicze.

Postanowieniem z dnia 25 października 2016 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podał, że skarżący nie spełnia przesłanek, które wskazywałyby na to, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

W złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o zmianę powyższego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy całkowitego lub częściowego. Wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem Banku Spółdzielczego w G., które dołączył, od września do listopada 2016 r. wpływała na jego konto kwota 715,78 zł z tytułu świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która jest jego jedynym dochodem. Po opłaceniu kosztów utrzymania w wysokości 565 zł pozostaje mu do dyspozycji kwota 150,78 zł.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.), m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-6 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy.

Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 -dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.

Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 - dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt UCZ 104/84, Lexnr 8623).

Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącego uznał, że nie wykazał on, iż poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego jego rodziny. Analizując informacje zawarte w formularzu PPF należy stwierdzić, że dochody trzyosobowego gospodarstwa domowego skarżącego na moment złożenia wniosku kształtowały się na poziomie ok. 3.000 zł, w tym jego emerytura w kwocie 1.409,91 zł miesięcznie. W oświadczeniu z dnia 27 września 2016 r. złożonym na wezwanie Referendarza podał, że otrzymuje emeryturę w kwocie 2.776,55 zł brutto. W sprzeciwie natomiast podał, że otrzymuje na konto emeryturę po potrąceniu alimentów w kwocie 715,78 zł. Zaznaczyć należy, że na obecnym etapie sprawy jedynym kosztem dla skarżącego jest wpis sądowy w wysokości 190 zł. Po analizie wydatków wskazanych przez skarżącego (565 zł) stwierdzić trzeba, że słusznie Referendarz przyjął, że nawet w sytuacji faktycznej separacji z żoną oraz po odliczeniu alimentów na syna, skarżącemu pozostaje do dyspozycji kwota, która pozwala na uiszczenie wspomnianego wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania. Dodać należy, że skarżący posiada samochód Audi 80 rocznik 1994, na którego utrzymanie posiada konieczne środki, a także jest współwłaścicielem nieruchomości. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl.), a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2012 r., I OZ 826/12, LEX nr 1247208).

Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Biorąc pod uwagę wskazane wydatki należy stwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącego nie przedstawia się w sposób zagrażający zapewnieniu minimum warunków socjalnych.

Wątpliwość budzi też fakt, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, skoro swoją sytuację materialną przedstawia w tak dramatycznym świetle. Doświadczenie życiowe podpowiada, że osoby w bardzo złej sytuacji materialnej starają się uzupełnić swój budżet poprzez dodatkowe zatrudnienie oraz wszelką możliwą pomoc. W sprawie skarżącego żadnych takich prób nie wykazano, co uniemożliwia przeniesienie ciężaru finansowania jego sporów sądowych na Skarb Państwa.

Ponadto ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W ocenie Sądu - to, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.