Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2584774

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 7 listopada 2018 r.
I SA/Bd 597/18
Podstawa działania w granicach uznania w sprawie ulg w spłacie należności z tytułu składek.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent.

Sędziowie WSA: Halina Adamczewska-Wasilewicz, Ewa Kruppik-Świetlicka (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu (...) marca 2018 r. do Oddziału Dyrektor Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wpłynął wniosek o umorzenie należności, który skarżący umotywował problemami zdrowotnymi (nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, zwyrodnieniem stawów, uszkodzeniem nerwów), posiadaniem statusu osoby bezrobotnej i bezdomnej od 2008 r., licytacją gospodarstwa rolnego w dniu 2007 r., brakiem stałego źródła dochodu, zaległościami w spłacie zobowiązań alimentacyjnych w wysokości (...) zł oraz innymi zobowiązaniami na kwotę (...) zł. Do wniosku nie została dołączona żadna dokumentacja, zatem wezwano zobowiązanego do uzupełnienia pisma o dokumenty poświadczające trudną sytuację materialno-bytową. W odpowiedzi skarżący nadesłał do Oddziału pismo, do którego załączył: wyrok Sądu w sprawie rozwiązania małżeństwa, pismo Komornika Sądowego w B. w sprawie egzekucyjnej wierzyciela Skarbu Państwa Prezydenta B. o zmianie terminu oględzin nieruchomości położonej w G., zlecenie biegłemu wykonania czynności niezbędnych dla sporządzenia odpisu i oszacowania nieruchomości Komornika Sądowego w B., wykazy zaległości (...) Sądowego w B., zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu i informację o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2007 r., kalendarz osoby bezrobotnej, listę zapłat dla kontrahenta, zawiadomienie J. K. adresowane do Posterunku P. w D. C. o możliwości popełnienia przestępstwa, pismo Komornika Sądowego w B. dotyczące wysłuchania wierzyciela (Prezydenta M. B.) przed zawieszeniem lub umorzeniem postępowania oraz informacja Komornika Sądowego w B. o zajęciu wierzytelności.

W oparciu o powyższą dokumentację w dniu (...) kwietnia 2018 r. wydano decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od III kw. 2006 r. do I kw. 2007 r. oraz od III kw. 2007 r. do I kw. 2009 r., ponieważ dłużnik nie udokumentował problemów zdrowotnych, na które powołuje się we wniosku oraz wydatków ponoszonych na leczenie. Organ rentowy wyznaczył ww. 14-dniowy termin na dostarczenie niezbędnych dokumentów. Skarżący nie wykazał w wyznaczonym terminie, że kwalifikuje się do świadczeń z pomocy społecznej ze względu na trudną sytuację bytową. Zobowiązania alimentacyjne oraz inne ciążące na wnioskodawcy zaległości nie są okolicznością warunkującą umorzenie należności. Również przywołany argument o 3-letnim konflikcie z nowym właścicielem, który nabył gospodarstwo rolne w drodze licytacji w 2007 r. nie ma wpływu na wymierzenie składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz ich egzekwowanie. Ponadto organ uznał, że skarżący mija się z prawdą podając, że od 2008 r. jest osobą bezdomną, ponieważ z przesłanego w dniu (...) kwietnia 2018 r. pisma skierowanego przez zobowiązanego do Posterunku Policji w D. C. wynika, iż na dzień (...) lipca 2011 r. nadal był zameldowany oraz zamieszkiwał wraz z rodziną pod adresem G. 5. We wskazanym piśmie skarżący oświadczył, że w Sądzie Okręgowym w B. toczą się postępowania o odszkodowanie dla niego na kwotę (...) zł. Organ wskazał, że ostatnia wpłata dokonana przez rolnika została odnotowana w dniu (...) września 2009 r., zatem można stwierdzić, iż zadłużenie będące przedmiotem wniosku jest efektem zaniedbania obowiązku terminowego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ dodał, że w aktach sprawy znajduje się decyzja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) marca 2018 r. przyznająca skarżącemu świadczenie emerytalne w kwocie (...) zł.

Skarżący złożył do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności, który wpłynął do organu w dniu (...) maja 2018 r. Do wniosku dołączył kserokopię ugody przesądowej oraz kserokopię dokumentów medycznych, na podstawie których (...) czerwca 2018 r. wydano decyzję ostateczną, która utrzymała w mocy decyzję o odmowie umorzenia z dnia (...) kwietnia 2018 r.

Organ wyjaśnił, że przedmiotową decyzję wydano w oparciu o art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336), który stanowi, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników lub rozłożyć należność na raty. Podejmowane decyzje dotyczące ulg w spłacie należności powinny mieć charakter wyjątkowy, a powodem ich podjęcia powinny być przyczyny gospodarczo uzasadnione, powstałe przede wszystkim I wskutek zdarzeń losowych lub inne wyjątkowe okoliczności niezależne od płatnika, zasługujące na uwzględnienie. Ważny interes w umorzeniu należności istnieje wtedy, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności Kasy mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych płatnika. Jednocześnie przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zadłużenia należy mieć na względzie także interes społeczny, którego zabezpieczeniem jest utrzymanie stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego na poziomie gwarantującym wypłatę świadczeń wszystkim uprawnionym ubezpieczonym.

Organ wyjaśnił, że zainteresowany nie przedłożył dokumentów, które wskazywałyby, że wystąpiły zdarzenia losowe lub klęski żywiołowe, które byłyby przyczyną osłabienia zdolności płatniczej w czasie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zadłużenie na koncie rolnika jest wieloletnim zaniedbaniem. Dodał, że załączona do wniosku dokumentacja medyczna nie dotyczyła okresu objętego zaległościami, natomiast potwierdziła fakt, iż skarżący pracował zawodowo, lecz mimo wszystko nie wykazywał żadnej chęci na spłatę zobowiązania wobec KRUS, nawet w najmniejszych kwotach. Ponadto, na podstawie przedłożonej do wniosku ugody przesądowej, stwierdzającej dobrowolną spłatę alimentów, można domniemywać, iż rolnik posiadał źródło dochodu pozwalające mu na wywiązanie się z zawartej ugody przesądowej.

Zatem zdaniem organu w świetle przedstawionych dokumentów decyzja z dnia (...) czerwca 2018 r. została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i brak podstaw do jej zmiany.

W skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o uchylenie decyzji i postanowienia oraz wydanie decyzji merytorycznej. Skarżący wniósł także o zobowiązanie KRUS

do dostarczenia pełnej dokumentacji - korespondencji kierowanej do skarżącego od (...) stycznia 2006 r., a także o przesłuchanie stron. Zarzucił powyższym aktom niezgodność ze stanem faktycznym i prawnym, a także błędne zastosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego, jego niewłaściwą wykładnię opartą wyłącznie na dowolnym, nielogicznym i nieracjonalnym argumentowaniu.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoją wcześniejszą argumentację w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. 2017.2188) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2018.1302 z późn. zm.), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b),

a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadami, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ rentowy zasadnie odmówił stronie umorzenia zaległości składkowych za okres od III kw. 2006 r. do I kw. 2007 r. oraz od III kw. 2007 r. do I kw. 2009 r. w łącznej kwocie (...) zł.

W sprawie ma zastosowanie ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336), w szczególności jej art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z który stanowi, że Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników lub rozłożyć należność na raty. Stosownie do przepisu art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 - dalej "u.s.r."),

w sprawach, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., a więc między innymi w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek, Prezes Dyrektor Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydaje decyzje. Prezes Kasy może upoważnić do wydania takiej decyzji pracowników Kasy (art. 36 ust. 2 zd. 1 u.s.r.). Z art. 2 ust. 2 u.s.r. wynika natomiast, że Prezes Kasy jest organem administracji rządowej.

W myśl art. 180 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 19960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. - dalej - "k.p.a."), w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie regulują zasad i przebiegu postępowania o umorzenie należności z tytułu składek.

Zatem skoro kwestia umorzenia stanowi indywidualną sprawę rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., to jego przepisy powinny być stosowane w przebiegu całego postępowania, w tym z mocy art. 181 k.p.a., także w postępowaniu przed organami odwoławczymi. Od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do złożenia wniosku do Prezesa KRUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.

Do decyzji Prezesa KRUS w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, wykazuje jednak wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2008 r., II GSK 472/07). W demokratycznym państwie prawnym nie jest dopuszczalne różnicowanie gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności orzekania przez organy administracji publicznej.

Zapis powyższy oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, i ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jego możliwości płatniczych uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), następnie jego oceny (art. 80 k.p.a.) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a.

Podkreślić należy, że organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy uzna, że w sprawie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 41a ust. 1 u.s.r., gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

W przypadku decyzji uznaniowych jej uzasadnienie ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej, takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA, sygn. akt I SA/Gd 1507/00).

Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w przypadku stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa materialnego czy procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny przekraczając zasadę swobodnej oceny dowodów, oceniając materiał dowodowy wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że proces decyzyjny organu został przeprowadzony prawidłowo. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został rozpatrzony i oceniony bez naruszenia zasady określonej w art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Organ, zdaniem Sądu, zasadnie stwierdził, że podejmowane decyzje dotyczące ulg w spłacie należności powinny mieć charakter wyjątkowy, a powodem ich podjęcia powinny być przyczyny gospodarczo uzasadnione, powstałe przede wszystkim wskutek zdarzeń losowych lub inne wyjątkowe okoliczności niezależne od płatnika, zasługujące na uwzględnienie. Organ wskazał, że ważny interes w umorzeniu należności istnieje wtedy, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności Kasy mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych płatnika. Organ podał, ze przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zadłużenia należy mieć na względzie także interes społeczny, którego zabezpieczeniem jest utrzymanie stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego na poziomie gwarantującym wypłatę świadczeń wszystkim uprawnionym ubezpieczonym. Dalej organ rentowy wskazał, że o istnieniu ważnego interesu zainteresowanego, o którym mowa w art. 41a ust. 1 u.u.s.r. nie decyduje subiektywne przeświadczenie, należy go ocenić opierając się na zobiektywizowanych kryteriach, zgodnie z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają m.in. życie i zdrowie ludzkie, a także możliwości zarobkowania w celu zdobycia środków na utrzymanie. Według organu należy też brać pod uwagę to, że większość rolników terminowo opłacają składki.

W opinii organu zadłużenie strony wynikło z nieterminowego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, sytuacja materialno-bytowa skarżącego nie uległa pogorszeniu, ponieważ nie udokumentował zwiększonych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, kosztów leczenia. Nadto organy wskazały, że skarżący pracował zawodowo - co wynika z dokumentacji z kartoteki lekarskiej z (...) stycznia 2017 r. oraz z informacji o przebytej rehabilitacji leczniczej z dnia (...) grudnia 2017 r. Organ podał, że w jego opinii zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiadała środków do spłaty zadłużenia, które jest jak wskazano wyżej - efektem zaniedbania co zdaniem organu uprawnia go do odmowy umorzenia zaległości.

Z powyższym stwierdzeniem organu należy się zgodzić. Strona nie udowodniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów zaległych należności zwłaszcza, że nie podała rzeczywistych kosztów utrzymania, nadto stwierdzono, że nie korzysta z pomocy rzeczowej ani finansowej świadczonej przez opiekę społeczną mimo, ze jak twierdzi jest w trudnej sytuacji dochodowej. Nadto brak jest udokumentowanych nadzwyczajnych zdarzeń losowych (np. pożar, powódź, itp.) w czasie wymagalności składek, gdy jeszcze skarżący był właścicielem gospodarstwa rolnego, które mogłyby być podstawą do zmiany decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ podał, że ostatnia wpłata, którą organ rentowy odnotował nosiła datę (...) września 2009 r. Na uwagę zasługuje fakt, że przyznano skarżącemu aż pięciokrotnie ulgę w formie układu ratalnego. Układy ratalne zostały zerwane przez stronę z powodu zaniechania wpłat w wyznaczonych terminach.

Organ wskazał, że od (...) marca 2018 r. strona otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie (...) zł, a organ mimo wszystko jednocześnie wskazał, że nadal istnieje możliwość rozłożenia zaległości na raty. Ma rację organ stwierdzając, że zobowiązania alimentacyjne oraz inne ciążące na wnioskodawcy zaległości nie są okolicznością warunkującą umorzenie należności.

Wbrew opinii strony, zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszeń wskazanych w skardze. To oznacza, że skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 cyt. ustawy.

M. Łent H. Adamczewska-Wasilewicz E. Kruppik-Świetlicka

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.