Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723406

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 10 września 2019 r.
I SA/Bd 494/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Mirella Łent.

Sędziowie WSA: Jarosław Szulc (spr.), Tomasz Wójcik.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2019 r. sprawy ze skargi S. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) (...). nr (...) w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w dniu (...). nr (...). Tytuł ten obejmuje należności pieniężne dotyczące nienależnie pobranej płatności, wynikającej z orzeczenia z dnia (...). nr (...)/U/RS w kwocie należności głównej 9.244,74 zł. Jako osobę zobowiązaną w części A tytułu wykonawczego wskazano R. L., natomiast w części B tytułu wskazano dane S. L. (skarżącego), jako małżonka zobowiązanej, odpowiedzialnego majątkiem wspólnym.

W związku z dokonanym zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego, pismem z dnia (...). skarżący złożył zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wskazując na art. 33 pkt 1, 2, 3, 4, 6 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm., dalej "u.p.e.a."). Skarżący podniósł, że zobowiązanie dotyczy jego żony, a on nie jest i nigdy nie był zobowiązanym wobec ARiMR w B. Ponadto wskazał, że zobowiązanie żony zostało przez wierzyciela wyliczone z pominięciem faktu prowadzenia postępowania w tej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy pod sygn. akt II SA/Bd 988/16, w sprawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B., ustalającej wysokość nienależnie pobranej płatności. W konsekwencji, wyczerpany został tok postępowania przed organami administracji, ale sprawa nadal jest rozpatrywana przez sądy administracyjne, co powoduje, że do chwili obecnej nie została merytorycznie rozstrzygnięta. Nadto zobowiązana zaskarżyła decyzję w przedmiocie zawieszenia wypłaty części renty strukturalnej i w wyniku tej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wydał w dniu 24 maja 2017 r. wyrok o uchyleniu tychże decyzji i umorzeniu postępowania (sygn. akt II SA/Bd 2/16). Również decyzja w przedmiocie wstrzymania wypłaty renty strukturalnej została zaskarżona i tok instancyjny nie został wyczerpany. Wymienione okoliczności zdaniem skarżącego wpływają co najmniej na znaczne zmniejszenie objętego postępowaniem egzekucyjnym zobowiązania (lub jego nieistnienie). Zdaniem strony fakt wygaśnięcia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji wymaga umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz uchylenia czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Zdaniem skarżącego obowiązek objęty przedmiotowym tytułem wykonawczym nie jest wymagalny, ponieważ droga postępowania sądowego nie została zakończona. Ponadto zachodzą przesłanki z art. 33 § 1 pkt 3, 4 i 6 u.p.e.a., gdyż skarżący nie jest dłużnikiem ARiMR i nie można względem niego prowadzić egzekucji i obejmować tytułem wykonawczym. Odnośnie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego podniósł, że możliwe jest zastosowanie także innych środków egzekucyjnych (poza zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego), takich jak m.in. egzekucja z ruchomości, czy z nieruchomości, zastrzegając jednocześnie, że to z kolei mogłoby doprowadzić do powstania u skarżącego strat w znacznym wymiarze.

Z uwagi na charakter złożonych zarzutów organ egzekucyjny, zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie. W odpowiedzi Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. postanowieniem z dnia (...). nr (...) uznał zgłoszone przez skarżącego zarzuty za niedopuszczalne. Wskutek złożonego zażalenia Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postanowieniem z dnia (...). utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż w rozpatrywanej sprawie nie doszło do wykonania bądź wygaśnięcia zobowiązania nałożonego ostateczną decyzją. Nie wystąpił w sprawie również brak wymagalności obowiązku. Z kolei w zakresie zarzutu określonego w art. 33 § 1 pkt 3 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazał na przepisy art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej stanowiące, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za zobowiązania obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Prezes zaznaczył, że realizacja powyższej normy prawa materialnego przewidziana jest w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie bowiem z art. 27c tej ustawy, jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Podniósł również, że we wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wierzyciel informował, iż egzekucja ma dotyczyć majątku odrębnego dłużnika oraz wspólnego dłużnika i jego małżonka (z wyłączeniem majątku odrębnego małżonka dłużnika). Ponadto Prezes ARiMR za organem pierwszej instancji uznał zarzut niedopuszczalności egzekucji za nieuzasadniony, z kolei w zakresie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wskazał, że zarzut ten podlega rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny. Zaznaczył także, że w obrocie prawnym nadal pozostaje decyzja ostateczna stanowiąca podstawę prawną dochodzonego obowiązku.

Mając na uwadze powyższe, organ egzekucyjny odnosząc się do wniesionych przez skarżącego zarzutów wydał w dniu (...). postanowienie przyjmując wyrażone przez Wierzyciela stanowisko w zakresie niedopuszczalności zarzutów nieistnienia obowiązku; wygaśnięcia obowiązku; braku wymagalności obowiązku; określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; błędu co do osoby zobowiązanego oraz uznając za nieuzasadnione zarzuty niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego i zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny uznając dopuszczalność egzekucji nienależnie pobranych płatności objętych tytułem wykonawczym nr (...), wskazał na art. 29 ust. 10 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, który stanowi że do egzekucji należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków finansowych, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W zakresie zastosowanego środka egzekucyjnego zaznaczył, że egzekucja z rachunku bankowego wymieniona jest w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. jako środek egzekucyjny stosowany przez organ egzekucyjny. Odnosząc się z kolei do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. podniósł, że skarżący nie wskazał z jakich przyczyn zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest zbyt uciążliwe, a ponadto nie wskazał żadnego innego, mniej uciążliwego środka egzekucyjnego, który mógłby być zastosowany i prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku. Organ egzekucyjny omawiany zarzut uznał za niezasadny, bowiem warunkiem uwzględnienia tego rodzaju zarzutu jest możliwość zastosowania innego, skutecznego środka egzekucyjnego.

W złożonym zażaleniu strona wniosła o zmianę postanowienia poprzez stwierdzenie, ze zarzuty są dopuszczalne i uzasadnione a następnie o uchylenie dokonanego zajęcia, względnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia a także o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, zarzucając naruszenie art. 33 pkt 1, 2, 3, 4, 6 i 8 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowej (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm., dalej: "O.p.").

Zaskarżonym postanowieniem z dnia (...). Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy przyjął, że skarżący jako małżonek zobowiązanej R. L., odpowiedzialny za jej zobowiązania majątkiem wspólnym, posiada interes prawny w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym oraz, że przysługuje mu środek zaskarżenia w postaci zarzutów. Dalej, przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. Powołując się na rozstrzygnięcia, w których wierzyciel negatywnie odniósł się do wniesionych zarzutów stwierdził, że organ egzekucyjny związany jest wypowiedzią wierzyciela i dysponując jego ostatecznym stanowiskiem w zakresie nieistnienia obowiązku; wygaśnięcia obowiązku; braku wymagalności obowiązku; określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; błędu co do osoby zobowiązanego orzekł o niedopuszczalności tych zarzutów. Organ podkreślił, że żadnym przepisem prawa, zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy, nie zostali umocowani do wkraczania w kompetencje wierzyciela w zakresie wyrażonego przez niego stanowiska w przedmiocie zarzutów.

W odniesieniu do zarzutu niedopuszczalności egzekucji określonej w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. organ wyjaśnił, że przyczyny tej niedopuszczalności mają charakter formalny - przedmiotowy lub podmiotowy. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej, bądź wyłączających prowadzenie egzekucji w stosunku do konkretnej osoby np. posiadającej immunitet. W niniejszej sprawie egzekwowany obowiązek dotyczy nienależnie pobranych środków publicznych, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 2137). Zgodnie zaś z art. 29 ust. 10 tej ustawy do egzekucji należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków finansowych, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jednocześnie w zakresie podmiotowym, w ocenie organu skarżący nie wskazał na jakiekolwiek okoliczności wykluczające możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na osobę zobowiązanej. Odnosząc się do kwestii prowadzenia egzekucji wobec skarżącego jako współmałżonka zobowiązanej organ wskazał na przepisy art. 29 § 1 O.p. w związku z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR. Pierwszy z przepisów stanowi, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26 (podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki), obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Drugi z kolei mówi, że do egzekucji należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych środków finansowych, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oznacza to, że w niniejszej sprawie skarżący odpowiada majątkiem wspólnym za zobowiązania żony z tytułu nienależnie pobranych środków publicznych. Jednocześnie zdaniem organu, skarżący nie wskazał innych okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na osobę.

Za niezasadny uznał organ również zarzut niedopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Organ egzekucyjny bowiem zgodnie z art. 7 § 1 ustawy zastosował środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunku bankowego, który jest wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a tiret czwarty ustawy.

Odnośnie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że podstawowym obowiązkiem zobowiązanego jest terminowe regulowanie ciążących na nim należności, z kolei obowiązkiem wierzyciela, w sytuacji uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, jest podejmowanie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, a organu egzekucyjnego sprawna i skuteczna windykacja tych należności. Zatem zobowiązany nierealizujący nałożonych na niego obowiązków musi zdawać sobie sprawę z konsekwencji takiego postępowania, a następnie z ujemnych skutków działań windykacyjnych organów egzekucyjnych.

Organ zauważył, że egzekucja z rachunku bankowego jest środkiem mniej uciążliwym, niż egzekucja z ruchomości czy nieruchomości. Ponadto jak zaznaczył, strona nie wskazała innego mniej uciążliwego środka, który mógłby być zastosowany i prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku. Działanie organu egzekucyjnego miało charakter przymusowej realizacji niezapłaconej dobrowolnie należności ustalonej ostateczną decyzją organu administracji publicznej i z samej istoty egzekucji było uciążliwe, jednak nie naruszało przepisów prawa.

Odnosząc się do żądania wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że złożenie zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, spowodowało zgodnie z art. 35 § 1 ustawy zawieszenie tego postępowania do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Ponadto organ egzekucyjny mając powyższe na uwadze, zawiadomieniem z dnia (...). wstrzymał realizację zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, jedynego zastosowanego w toku egzekucji środka egzekucyjnego. Oznacza to, że nastąpił skutek taki jak wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, który będzie trwał do czasu rozpatrzenia zażalenia i wydania ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów.

W złożonej do tut. Sądu skardze strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego wnosząc o: zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że zarzuty zgłoszone pismem z dnia (...). są dopuszczalne i uzasadnione i następnie o uchylenie dokonanego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, względnie o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przekazanie przedmiotowej skargi do ponownego rozpatrzenia do Dyrektora Izby Skarbowej.

W uzasadnieniu skargi skarżący odniósł się do decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia (...). stanowiącej podstawę egzekwowanego obowiązku, czyli kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, stwierdzając, że narusza ona przepisy prawa. Skarżący odwołał się do argumentacji zawartej w złożonych zarzutach z (...). oraz zażalenia. Podkreślił, że zobowiązanie dotyczy jego żony, a on nie jest i nigdy nie był zobowiązanym wobec ARiMR w B. Ponadto wskazał, że zobowiązanie żony zostało przez wierzyciela wyliczone z pominięciem faktu prowadzenia postępowania w tej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. Wskazał również na zaskarżenie kolejnych decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w B. oraz wydanych następczo decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARMiR. Okoliczności te zdaniem skarżącego wpływają na co najmniej znaczne zmniejszenie (lub nieistnienie) objętego postępowaniem egzekucyjnym zobowiązania. Zdaniem strony fakt wygaśnięcia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji wymaga umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz uchylenia czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, gdyż pozostawienie jej w mocy prowadziłoby do wykonania nieistniejącego już zobowiązania. Jeśli zdaniem organu egzekucyjnego rozpatrującego niniejsze zażalenie umorzenie postępowania egzekucyjnego było nie zasadne, to jego zawieszenie do czasu zakończenia postępowań opisanych wyżej jest w pełni uzasadnione.

Skarżący nie wie, jakim prawem organ egzekucyjny obejmuje go tytułem wykonawczym i wskazuje w pouczeniu, że egzekucja może być prowadzona z majątku objętego wspólnością majątkową, czy też z majątku odrębnego. Jest to tym bardziej istotne, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie objętego zarzutami tytułu wykonawczego dokonuje się zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. To z kolei może doprowadzić do powstanie strat w znacznym wymiarze.

Nie sposób zdaniem skarżącego zgodzić się z argumentacją zawartą w zaskarżonym postanowieniu, gdyż korespondencja zawierająca zaskarżone zawiadomienie adresowana była nie tylko do żony, ale także do niego i to jako osoby wymienionej z imienia nazwiska, peselu i numeru NIP.

Autor zaskarżonego postanowienia wcale nie odnosi się do widniejącego w Tytule Wykonawczym zapisu, że "jeżeli w części A wpisano jako zobowiązanych dane małżonków tytuł wykonawczy stanowi podstawę przeprowadzenia egzekucji administracyjnej z ich majątku wspólnego i ich majątków osobistych". Nadto, dane skarżącego wraz z numerem pesel i nr NIP, znajdują się, jako dane dłużnika na zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.

Zawiadomienie o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności również zostało wysłane do skarżącego, który jest wskazany jako adresat. Najważniejsze jednak jest to, że "wstrzymanie realizacji" jest fikcją. Zajęcie dokonane przez organ egzekucyjny nadal widnieje na rachunku bankowym, bank wykonując zajęcia stosuje wszelkie ograniczenia wynikające z zajęcia (np. kwota wpina od egzekucji), a więc nie można prowadzić normalnego życia i normalnie ponosić wydatków niezbędnych w prowadzeniu gospodarstwa domowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 dalej jako "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżone postanowienie według podanych kryteriów stwierdzić należy, iż nie narusza ono prawa.

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia (...) r. stwierdzające: niedopuszczalność zarzutów nieistnienia obowiązku; wygaśnięcia obowiązku; braku wymagalności obowiązku; określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; błędu co do osoby zobowiązanego oraz niezasadność zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego i zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W złożonej skardze skarżący podnosi, że nie jest i nigdy nie był w żaden sposób zobowiązany wobec ARMiR w B., a zobowiązanie dotyczy jego żony. Nie można zatem wobec niego prowadzić egzekucji, czy obejmować go wystawionym tytułem wykonawczym.

Przed odniesieniem się do wymienionej kwestii należy rozważyć, czy skarżący był osobą uprawnioną do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuł wykonawczy, wystawiony przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w dniu (...) r. nr (...). Tytuł ten obejmuje należności w kwocie głównej 9.244,74 zł, dotyczące nienależnie pobranej płatności wynikającej z decyzji z dnia (...) r. nr (...), wydanej na podstawie art. 29 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1438 z późn. zm.). Jako osobę zobowiązaną w części A tytułu wykonawczego wskazano R. L. zamieszkałą w B. przy ul. (...). Natomiast dane skarżącego wskazano w części B tytułu, jako małżonka zobowiązanej, odpowiedzialnego majątkiem wspólnym.

Należy wskazać, że prawodawca zdefiniował w art. 1a) pkt 20 u.p.e.a. zobowiązanego jako osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Jeżeli zatem w jakimkolwiek przepisie u.p.e.a. bądź aktów wykonawczych do niej użyto wyrazu "zobowiązany", to dokonując interpretacji tego przepisu, interpretator musi nadać mu znaczenie nadane wyżej wymienioną definicją legalną.

Postępowanie egzekucyjne, w ramach której złożone zostały zarzuty przez skarżącego, dotyczyło przymusowej realizacji zobowiązania z tytułu nienależnie pobranej płatności z tytułu renty strukturalnej, ciążącego na żonie skarżącego, która jest "zobowiązaną" w rozumieniu art. 1a) pkt 20 u.p.e.a.

Skład orzekający podziela argumentację i wymowę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1183/15, w którym wskazano, że obrona małżonka zobowiązanego opierać się może na podobnych argumentach, jakie przysługują osobie zobowiązanej (np. przedawnienia zobowiązania, umorzenia zaległości, itp.), dotyczących stricte zasadności, podstaw i sposobu prowadzonej egzekucji. W przeciwnym razie małżonek dłużnika pozbawiony zostałby jakiejkolwiek ochrony. Nie mógłby bowiem żądać wyłączenia majątku wspólnego (bo z niego odpowiada) ani podnosić innych zarzutów, gdyż brak by było mu przymiotu osoby zobowiązanej. Pozostawienie współmałżonka odpowiedzialnego majątkiem wspólnym za zobowiązania podatkowe drugiego z małżonków na zasadzie art. 29 O.p. bez całkowitej ochrony prawnej (brak gwarancji czynnego uczestnictwa w postępowaniu poprzez doręczanie tytułu wykonawczego, zawiadomień o dokonanych czynnościach, składanie środków zaskarżania) jest działaniem naruszającym standardy gwarancji konstytucyjnych państwa prawa. NSA przyjął, że w art. 27c u.p.e.a. "zobowiązanego" użyto tylko w kontekście art. 1a pkt 20 tej ustawy (a więc w znaczeniu materialnoprawnym), niezależnie od jego szerszego (formalnego) rozumienia odnośnie innych aspektów postępowania egzekucyjnego w administracji. Gdyby bowiem podzielić pogląd prawny reprezentowany przez organy, skierowanie egzekucji do majątku małżonka zobowiązanego (majątku wspólnego) bez zagwarantowania środków obrony, w tym prawa do sądu - naruszyłoby konstytucyjne zasady wynikające z art. 78 Konstytucji. Przepis ten gwarantuje obywatelom podmiotowe prawo do zaskarżenia każdego rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji w postępowaniu przed organami państwa i dotyczącego wolności i praw obywatelskich - a za takie działania należy uznać egzekucję administracyjną skierowaną do majątku wspólnego z zobowiązanym.

W związku z tym nie można interpretować zapisu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., jako stojącego na przeszkodzie, by przyznać skarżącemu prawo do złożenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a.

Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty środek zaskarżenia, różniący się od odwołania w ogólnym postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu podatkowym. Rolą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym jest weryfikacja czynności organów egzekucyjnych, mająca służyć ochronie adresata czynności, przy czym zakres badania zasadności podjęcia i prowadzenia egzekucji wynika z podniesionych zarzutów. (por. "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz" - pod red. D. Kijowskiego; Lex 2010, komentarz do art. 33, teza 2.1-2.2.). Zajęcie egzekucyjne dotyczyło rachunku bankowego obojga małżonków, a zatem, małżonek nie będący "zobowiązanym", jest w tym wypadku adresatem czynności egzekucyjnych, ponoszącym majątkowe konsekwencje długu.

W związku z tym nie można interpretować zapisu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., jako stojącego na przeszkodzie by przyznać skarżącemu prawo do złożenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a.

W dalszej kolejności, należy odnieść się do podnoszonej w skardze kwestii, iż zobowiązanie dotyczy żony skarżącego a on sam nie jest zobowiązany wobec ARMiR w B., co oznacza, że nie można wobec niego prowadzić egzekucji, czy obejmować go wystawionym tytułem wykonawczym, z czym powiązane zostały zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym zarzuty zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a. (określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;), pkt 4 (błąd co do osoby zobowiązanego) i pkt 6 (niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego).

Z przepisu art. 26 O,p., (mającego zastosowanie na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy z dnia z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 2137) do zobowiązań z tytułu kwot nienależnych lub nadmiernie pobranych środków publicznych) wynika, że podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Natomiast, stosownie do art. 29 § 1 O.p., w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za zobowiązania, o której mowa w art. 26 O.p., obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Z mocy prawa powstaje zatem odpowiedzialność małżonka (niebędącego zobowiązanym w rozumieniu art. 1a) pkt 20 u.p.e.a.) za dług osoby zobowiązanej do zapłaty należności z tytułu nienależnie pobranej płatności, ograniczona jednak do majątku wspólnego małżonków. Wobec tego, to wyłącznie małżonka skarżącego, jako osoba "zobowiązana" odpowiada za zaległości ze swojego majątku odrębnego oraz z majątku wspólnego, natomiast odpowiedzialność skarżącego, ogranicza się wyłącznie do majątku wspólnego małżonków.

Wobec powyższego, w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego zobowiązanej R. L. i skarżącego, tytuł wykonawczy powinien być wystawiony na oboje małżonków, stosownie do art. 27c) u.p.e.a., który stanowi, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. W rezultacie, jeżeli egzekucja ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków, bowiem cytowany przepis ma zastosowanie także w sytuacji, gdy jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., a drugi statusu takiego nie ma, ale zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. W konsekwencji, każde prowadzenie egzekucji przeciwko zobowiązanemu z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków (por. też A. Cudak "Podmioty legitymowane do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej"; ZNSA, nr 4/2009, str. 18 i nast. oraz powołane tam: uchwała SN z dnia 18 września 2002 r. III CZP 49/02, OSNCP 2003 Nr 9, poz. 115; postanowienie SN z dnia 5 stycznia 2005 r. II CK 416/04, Lex nr 277087).

W rozważanej sprawie, postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej R. L. mogło zatem obejmować i faktycznie obejmowało majątek wspólny małżonków Renaty i S. L., co powodowało konieczność wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Konsekwentnie, w pozycji "B" obowiązującego, urzędowego formularza tytułu wykonawczego należało wykazać dane małżonka zobowiązanego, odpowiedzialnego majątkiem wspólnym, w tym jego numer Pesel. Wystawiony przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w dniu (...) r. tytuł wykonawczy nr (...) spełniał zatem wymogi formalne, umożliwiające prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego małżonków, co wyklucza zasadność podniesionych w tym zakresie zarzutów skargi. W dalszej kolejności, ponieważ organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny przewidziany w art. 80 § 1 u.p.e.a., tj. zajęcie wierzytelności ze wspólnego rachunku bankowego małżonków, w druku zawiadomienia o zajęciu z dnia (...). zasadne było podanie danych osobowych identyfikacyjnych osób posiadających rachunek bankowy, takich jak np. nr NIP czy Pesel. Także w tym zakresie, sformułowane w skardze argumenty są niezasadne.

Nie jest również trafna argumentacja skargi, że w zaistniałych w sprawie skarżącego okolicznościach sprawy, fakt wygaśnięcia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji wymaga umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz uchylenia czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, gdyż pozostawienie jej w mocy prowadziłoby do wykonania nieistniejącego już zobowiązania.

Organ egzekucyjny zasadnie wskazał, że na dzień wydania postanowienia, zadłużenie wobec wierzyciela nie zostało uregulowane. Egzekwowana należność ustalona została decyzją nr (...)/U/RS, od której R. L. złożyła odwołanie. Nie mniej, organ odwoławczy (Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w T.) postanowieniem z dnia (...) r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Z kolei skargę na postanowienie organu odwoławczego WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 988/16 oddalił. Zatem decyzja ta - co wymaga podkreślenia - w oparciu o którą wystawiono tytuł wykonawczy ma walor rozstrzygnięcia ostatecznego i prawomocnego, pozostając w obrocie prawym.

Natomiast wskazana w skardze sprawa rozpoznana wyrokiem WSA w Bydgoszczy z dnia 24 maja 2017 r., II SA/Bd 2/16 dotyczyła innej kwestii, tj. zawieszenia wypłaty renty strukturalnej zgodnie z § 15 ust. 2c rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, w związku z niedostarczeniem do Kierownika Biura Powiatowego decyzji w sprawie przyznania lub odmowy przyznania prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego rolników w terminie nie późniejszym niż 4 miesiące od dnia złożenia wniosku o ustalenie tego prawa. Termin ten upłynął w dniu (...) r. Sąd uchylając decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia (...). wydaną w tym przedmiocie uznał, że w momencie wydawania zaskarżonej decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa tj. (...) r. brak było potrzeby dyscyplinowania strony w celu uzyskania decyzji w przedmiocie jej prawa do emerytury, a tym samym brak było przesłanki zastosowania § 15 ust. 2c rozporządzenia, gdyż w momencie orzekania przez organ odwoławczy dysponował on już decyzjami o przyznaniu skarżącej prawa do emerytury.

Zasadnie organ egzekucyjny również wyjaśnił, że Strona nie złożyła wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie należności i tym samym taka ulga nie została udzielona. Co za tym idzie, zarzut odroczenia terminu wykonania obowiązku bądź braku wymagalności obowiązku z powodu rozłożenia na raty spłaty należności jest niezasadny. Z okoliczności sprawy przytoczonych przez wierzyciela wynika również, że należność podlegająca egzekucji nie przedawniła się, a obowiązek zwrotu płatności nienależnie pobranych istnieje nadal.

Dodatkowo należy podkreślić, że wydane przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonych zarzutów, poprzedziło wydanie przez wierzyciela (Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T.) postanowienia z dnia (...) r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do zgłoszonych zarzutów, w którym uznał zgłoszone zarzuty za niedopuszczalne. Postanowienie to, w wyniku złożonego zażalenia, zostało utrzymane w mocy przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (postanowienie z dnia (...).). Powyższe stanowisko wierzyciela w zakresie odnoszącym się do zarzutów opartych na art. 33 § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3 i pkt 4 u.p.e.a. - stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a. - wiązało organy egzekucyjne przy rozpoznaniu zarzutów skarżącego. Zgodnie bowiem z tym przepisem, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

Należy podkreślić, że w dacie wydawania przez organ wyższego stopnia wskazanego wyżej postanowienia (z (...).), skarżącemu nie przysługiwała możliwość jego zaskarżenia do sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do treści art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym nowelą z kwietnia 2015 r., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Niemniej jednak ochrona praw zobowiązanego zapewniona jest przez możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięć wydanych w sprawie głównej, tj. postanowienia organu egzekucyjnego w przedmiocie zgłoszonych zarzutów (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.Komentarz.CH BECK, W-wa 2015, s. 61).

Zatem, w obowiązującym stanie prawnym strona nie traci definitywnie uprawnienia do sądowej kontroli postanowienia w sprawie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za bezpodstawne, lecz uprawnienie to może realizować poprzez wniesienie skargi na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, jako rozstrzygnięcia wydanego w sprawie głównej. Stanowisko takie jest prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w postanowieniach: z 25 kwietnia 2016 r., II FSK 953/16; z 22 grudnia 2016 r., II FSK 3287/16; z 4 stycznia 2017 r., II FSK 2378/16; z 31 stycznia 2017 r., II FSK 3246/16 (dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego, w sytuacji wniesienia skargi na postanowienie organu egzekucyjnego, sąd administracyjny poddaje kontroli zarówno stanowisko wierzyciela jak i odwołujące się do tego stanowiska postanowienie organu egzekucyjnego. W niniejszej sprawie, ze względów wcześniej podniesionych Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organów administracyjnych obu instancji wyrażonych w zaskarżonych postanowieniach jak i poprzedzających je postanowieniach wierzyciela i Prezesa ARiMR w zakresie oceny wniesionych zarzutów.

Także, odnośnie zarzutu zastosowania niedopuszczalnego oraz zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego organ egzekucyjny słusznie wskazał, że podstawowym obowiązkiem zobowiązanego jest terminowe regulowanie ciążących na nim należności, z kolei obowiązkiem wierzyciela, w sytuacji uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, jest podejmowanie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, a organu egzekucyjnego, sprawna i skuteczna windykacja tych należności. W art. 1a pkt 12 lit. a ustawy wskazany jest katalog środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych, umożliwiający prowadzenie egzekucji z dowolnego składnika majątku. Organ egzekucyjny kierując się obowiązkiem sprawnej i skutecznej windykacji zastosował w pierwszej kolejności egzekucję z rachunku bankowego. W zarzutach z dnia (...) r. Strona wskazywała, że w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym możliwe jest zastosowanie także innych środków egzekucyjnych, takich jak m.in. egzekucja z ruchomości czy nieruchomości. Sąd zgadza się jednak z organem egzekucyjnym, że egzekucja z rachunku bankowego jest środkiem mniej uciążliwym, niż egzekucja z ruchomości czy nieruchomości. Ponadto, należy podzielić stanowisko organu egzekucyjnego, który wyjaśnił, że aby rozstrzygać sprawę zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należałoby wskazać inny, mniej uciążliwy środek. Takiego środka, który jednocześnie mógłby być zastosowany i prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku, skarżący nie wskazał. W tej sytuacji nie można zgodzić się z zarzutem, iż zajęcie rachunku bankowego stanowiło zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Można jedynie stwierdzić, że działanie organu egzekucyjnego miało charakter przymusowej realizacji niezapłaconej dobrowolnie należności ustalonej ostateczną decyzją organu administracji publicznej i z samej istoty egzekucji było uciążliwe, jednak nie naruszało przepisów prawa.

Organ odwoławczy zasadnie również wyjaśnił, że złożenie zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, spowodowało zgodnie z art. 35 § 1 u.p.e.a. zawieszenie tego postępowania do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. W następstwie tego, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia (...) r. nr (...) wstrzymał realizację zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Przy czym, wstrzymanie realizacji zajęcia, nie eliminuje i nie uchyla zastosowanego środka egzekucyjnego, a jedynie czasowo wstrzymuje jego wykonanie.

Z podanych względów, Sąd uznając podniesione w skardze zarzuty za niezasadne, a zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

T. Wójcik M. Łent J. Szulc

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.