Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723502

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 13 sierpnia 2019 r.
I SA/Bd 346/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wójcik.

Sędziowie WSA: Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.), Mirella Łent.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia (...) kwietnia 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy uwzględnienia złożonych praw

1. oddala skargę,

2. odmawia wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

Naczelnik Urzędu Skarbowego we (...) prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku K. P. (Skarżący). W celu wyegzekwowania dochodzonych należności, wezwaniem z dnia (...) stycznia 2016 r. dokonano zajęcia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o numerze 57, położonego przy ul. (...) we (...), należącego do M. P. W tym kontekście organ powołał się na wyrok Sądu Okręgowego we (...) z dnia (...) listopada 2014 r. sygn. akt (...), który uznał za bezskuteczną w stosunku do Naczelnika Urzędu Skarbowego we (...) umowę darowizny przedmiotowej nieruchomości z dnia (...) lipca 2009 r., zawartą między Skarżącym i E. P. a M. P., w celu wyegzekwowania należności pieniężnych na rzecz Skarbu Państwa.

W związku z nieuregulowaniem należności organ egzekucyjny, po upływie wyznaczonego w wezwaniu terminu do zapłaty, przystąpił do czynności związanych z opisem i oszacowaniem zajętej nieruchomości. Protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości został doręczony Skarżącemu w dniu (...) marca 2018 r. W dniu (...) listopada 2018 r. zostało sporządzone obwieszczenie o pierwszej licytacji przedmiotowej nieruchomości, której termin wyznaczono na dzień (...) stycznia 2019 r. Obwieszczenie o licytacji zostało uznane za doręczone w trybie art. 44 ustawy z dnia (...) czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) - dalej jako: "k.p.a.", w dniu (...) grudnia 2018 r.

P. z dnia (...) stycznia 2019 r. Skarżący zgłosił prawo, jako osoby trzeciej do użytkowania przedmiotowego lokalu, wynikające z prawa spółdzielczego i statutu Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" we (...).

Postanowieniem z dnia (...) marca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego we (...) odmówił uwzględnienia zgłoszonych praw.

Rozpoznając wniesione zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia (...) kwietnia 2019 r. uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że wskazane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we (...) przepisy art. 110w § 3 pkt 8 i art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314) - dalej jako: "u.p.e.a.", nie mogły stanowić podstawy prawnej do wydania przedmiotowego postanowienia. Stwierdzenie przez organ egzekucyjny czy zgłoszone prawo zostało uwzględnione, czy pozostało w mocy, czy też wygasło, następuje dopiero w momencie sporządzania planu podziału. Wcześniej organ egzekucyjny nie może wydać rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, gdyż nie ma przepisu, który dawałby mu takie uprawnienie.

Zdaniem organu postanowienie w przedmiocie odmowy uwzględnienia zgłoszonych praw nie znajduje również uzasadnienia w ogólnej normie z art. 17 § 1 u.p.e.a. Przepis ten nie może stanowić samoistnej podstawy prawnej wydania postanowienia, albowiem określa on jedynie formę działania organu egzekucyjnego. Ma zastosowanie w przypadkach, gdy ustawa expressis verbis wymaga od organu przedstawienia stanowiska. Organ zaznaczył, że skoro ustawodawca nie przewiduje wydania postanowienia w przedmiocie uwzględnienia bądź odmowy uwzględnienia zgłoszonych praw, jako odrębnego i samodzielnego orzeczenia, brak jest możliwości wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, tylko na podstawie art. 17 § 1 u.p.e.a.

W złożonej do tut. Sądu skardze Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie zasad postępowania poprzez brak rozpatrzenia kwestii zgłoszenia przez Skarżącego prawa użytkowania przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej umorzenia postępowania organu pierwszej instancji oraz o wstrzymanie przez Sąd na podstawie art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalszych czynności egzekucyjnych, do czasu rozpatrzenia przedmiotowej skargi.

Uzasadniając skargę Skarżący podniósł, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego może zostać obciążone innymi prawami osób trzecich, bez konieczności ujmowania ich w księdze wieczystej, z uwagi na brak obowiązku jej założenia. W związku z tym brak umieszczenia praw osób trzecich w księdze wieczystej, nie powoduje ich wygaśnięcia "ex lege" w momencie wszczęcia egzekucji z tego lokalu. Wskazał również, że zamieszkując za zgodą M. P. w lokalu objętym postępowaniem egzekucyjnym, posiada status tzw. "lokatora głównego", co wynika z przepisów prawa spółdzielczego oraz regulaminu spółdzielni. W konsekwencji nabycie lokalu może nastąpić tylko wraz z obciążającymi je prawami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Rozpatrując skargę, w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone postanowienie naruszało przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. mogłoby stanowić podstawę do jego uchylenia.

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, którym uchylono postanowienie organu pierwszej instancji w całości i umorzono postępowanie tego organu w całości w przedmiocie wniosku Skarżącego o uwzględnienie w toku postępowania egzekucyjnego zgłoszonego prawa do użytkowania lokalu mieszkalnego.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wskazać, że podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a. w związku art. 18 u.p.e.a.

Na wstępie należy podać, że z akt sprawy wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego we (...) prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku Skarżącego. Sąd Okręgowy we (...) wyrokiem z dnia (...) listopada 2014 r. sygn. akt (...) uznał za bezskuteczną w stosunku do Naczelnika Urzędu Skarbowego we (...) umowę darowizny spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego z dnia (...) lipca 2009 r., zawartą między Skarżącym i E. P. a M. P. Wezwaniem z dnia (...) stycznia 2016 r. organ dokonał zajęcia tego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. W dniu (...) lutego 2018 r. sporządzono protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości, który został doręczony Skarżącemu w dniu (...) marca 2018 r. W dniu (...) listopada 2018 r. zostało sporządzone obwieszczenie o pierwszej licytacji tej nieruchomości, której termin wyznaczono na dzień (...) stycznia 2019 r. Obwieszczenie o licytacji zostało uznane za doręczone w trybie art. 44 k.p.a. w dniu (...) grudnia 2018 r. Pismem z dnia (...) stycznia 2019 r. Skarżący zgłosił prawo, jako osoby trzeciej do użytkowania przedmiotowego lokalu, wynikające z prawa spółdzielczego i statutu Spółdzielni Mieszkaniowej podnosząc, że księgę wieczystą dla tego lokalu mieszkalnego założono wyłącznie dla potrzeb postępowania egzekucyjnego, z wniosku organu egzekucyjnego.

W konsekwencji w zapisach księgi wieczystej nie figurują istotne w toku licytacji zapisy wskazujące na fakt, że Skarżący ma status "lokatora głównego" z pełnym prawem do użytkowania przedmiotowego lokalu. Prawo to nie wynika z umowy cywilnoprawnej zawartej z M. P., lecz z podanych wyżej przepisów prawa.

W tym stanie sprawy jako zgodne z prawem należy ocenić postanowienie Dyrektora stwierdzające brak podstawy prawnej do wydania postanowienia zarówno pozytywnego jak i negatywnego w przedmiocie zgłoszonego prawa użytkowania ww. lokalu mieszkalnego, w odpowiedzi na doręczenie obwieszczenia o licytacji. Dla rozważenia tego zagadnienia niezbędne jest przywołanie przepisów prawa. I tak zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a., o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Na podstawie art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak zaś wynika z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych jak i poglądów doktryny, bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, ale zawsze oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany do rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne (zob.: wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 488/10).

Zdaniem tut. Sądu, mając na uwadze takie rozumienie pojęcia "bezprzedmiotowości" do stanu rzeczy zaistniałego w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że wyczerpuje on przesłanki bezprzedmiotowości postępowania. Żądanie wydania aktu administracyjnego w przedmiocie uwzględnienia zgłoszonego prawa użytkowania ww. lokalu mieszkalnego nie znajduje bowiem umocowania w żadnym przepisie prawa, który mógłby stanowić podstawę prawną do działania organu orzekającego. Zauważyć należy, że powyższe zgłoszenie przez Stronę było niejako odpowiedzią na doręczenie obwieszczenia o licytacji, o którym to mowa w art. 110w § 3 u.p.e.a. Na podstawie tego przepisu, o licytacji organ egzekucyjny zawiadamia przez publiczne obwieszczenie, w którym podaje wskazane przez ustawodawcę informacje. Wśród nich obowiązany jest podać m.in. wyjaśnienie, że użytkowanie, służebności i prawa dożywotnika, jeżeli nie są ujawnione w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów i nie zostaną zgłoszone najpóźniej na 3 dni przed rozpoczęciem licytacji, nie będą uwzględnione w dalszym toku egzekucji i wygasną z chwilą, w której postanowienie o przyznaniu własności stanie się ostateczne (art. 110w § 3 pkt 8 u.p.e.a.). Rację ma organ, że z treści tego przepisu w żaden sposób nie można wywodzić podstawy prawnej do uznania bądź odmowy uznania zgłoszonego prawa. Przepis ten bowiem wyłącznie nakłada na organ obowiązek zamieszczenia w obwieszczeniu stosownej informacji. Strona uznając, że ma prawo użytkowania ww. lokalu mieszkalnego, dokonała jego zgłoszenia. Nie oznacza to po stronie organu istnienia obowiązku rozstrzygania w formie odrębnego aktu administracyjnego czy uznaje to prawo, czy nie. Nie oznacza to, że dokonane zgłoszenie nie podlega w ogóle ocenie na dalszym etapie postępowania egzekucyjnego. W tym kontekście trafnie organ wskazuje choćby na art. 112c § 3 u.p.e.a., na podstawie którego pozostają w mocy ujawnione przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru albo nieujawnione w ten sposób, lecz zgłoszone najpóźniej na 3 dni przed terminem licytacji użytkowanie, służebności i prawa dożywotnika, jeżeli przysługuje im pierwszeństwo przed wszystkimi hipotekami lub jeżeli nieruchomość nie jest obciążona hipotekami albo jeżeli wartość użytkowania, służebności lub praw dożywotnika znajduje pełne pokrycie w cenie nabycia. Jednakże w ostatnim przypadku wartość tych praw będzie zaliczona na cenę nabycia.

Niewątpliwie stwierdzenie o prawie następuje w podziale sumy uzyskanej w egzekucji. Organ w tej materii prawidłowo wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że gdy przy sporządzeniu planu podziału okaże się, iż prawa te pozostały w mocy, nabywcy zwraca się z uiszczonej przez niego ceny nabycia kwotę stanowiącą równowartość tego prawa. Jeżeli natomiast prawa wygasły, w ich miejsce pojawia się prawo do zaspokojenia z ceny nabycia.

Jak podano w postanowieniu WSA w Olsztynie z dnia 24 lipca 2012 r. sygn. akt I SA/Ol 350/12 ustawodawca w art. 54 § 1 u.p.e.a. przewidział możliwość wniesienia przez zobowiązanego skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Zgodzić się przy tym należy z poglądem wyrażonym w literaturze, że: przedmiotem zaskarżenia mogą być czynności egzekucyjne, na które nie przysługuje inny środek prawny, np. zarzut lub zażalenie czy wniosek o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego (Z.Leoński (w:) R.Hauser, Z.Leoński, A.Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Wyd. Beck, Warszawa 2005., s. 152.). Zdaniem Sądu, taki rodzaj skargi przysługuje Stronie skarżącej przykładowo na plan podziału. Stosownie do art. 54 § 5 u.p.e.a. w sprawie skargi postanowienia wydaje organ nadzoru. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie, a następnie na takie postanowienie organu nadzoru służy skarga do sądu administracyjnego. Strona zatem nie jest pozbawiona prawa do obrony. Na obecnym natomiast etapie postępowania (doręczenia obwieszczenia o licytacji) nie można odrębnym aktem władczym ani uznać ani odmówić uznania zgłoszonego prawa. Wobec braku przepisów prawa regulujących załatwianie odrębnie kwestii uznania bądź nie uznania zgłoszonego prawa użytkowania lokalu mieszkalnego, organ nie może merytorycznie rozpoznać sprawy, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu, pozytywne czy negatywne byłoby prawnie niedopuszczalne. Zasadnie więc organ drugiej instancji orzekając postanowił o uchyleniu postanowienia organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania, wydając orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Pismo Strony stanowi bowiem zgłoszenie prawa, na które na dalszych etapach postępowania będzie mogła się powoływać, nie przesądzając obecnie rezultatu tego zgłoszenia. Sąd zatem nie przesądza co do skuteczności bądź nie, zgłoszonego prawa do lokalu mieszkalnego.

Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że wobec braku regulacji prawnych uzasadniających merytoryczne rozpoznanie zgłoszonego prawa użytkowania lokalu mieszkalnego, zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej nie narusza obowiązującego prawa, a przytoczona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentacja w pełni zasługuje na akceptację.

II. W ocenie tut. Sądu nie zasługuje także na uwzględnienie wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Stosownie do art. 61 § 1 i 3 p.p.s.a. wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności, jednakże sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części tego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Jednakże nie każdy akt administracyjny kwalifikuje się do wykonania i w związku z tym nie każdy wymaga wykonania. W piśmiennictwie oraz orzecznictwie wskazuje się, że przedmiotem wstrzymania mogą być jedynie takie akty lub czynności, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania. Innymi słowy, problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy właściwego zachowania lub zakazy określonego zachowania, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i na mocy których zostają na niego nałożone określone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony (por. postanowienie NSA z 10 maja 2012 r. sygn. akt II FZ 358/12).

Kwestionowane w sprawie postanowienie nie podlega wykonaniu w rozumieniu wyżej cytowanych przepisów. Nie przyznaje bowiem prawa ani nie nakłada na Stronę obowiązku działania, z którym wiązałyby się wspomniane negatywne konsekwencje. Zatem już z samej jego istoty (tym bardziej, gdy zapadło ono w toku postępowania egzekucyjnego) wynika, niemożność zastosowania przedmiotowej instytucji. Nadto zważyć też trzeba, że wstrzymanie wykonania może dotyczyć zaskarżonego aktu, nie zaś wstrzymania dalszych czynności egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy uprawnione jest stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie należy do tej kategorii aktów prawnych, które nie posiadają przymiotu wykonalności, a tym samym nie można orzec o wstrzymaniu jego wykonania.

III. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji w pkt 1, natomiast na podstawie art. 61 § 3 i 5 p.p.s.a. - w pkt 2 tej sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.