Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2039450

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 12 maja 2016 r.
I SA/Bd 1024/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 11 marca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i utrzymuje się z alimentów i wsparcia rodziny.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, którego miesięczny dochód wynosi 350 zł z tytułu alimentów. Jako majątek wnioskodawczyni wskazała mieszkanie o pow. 49,96 m˛ o wartości ok. 130.000 zł. Jednocześnie podała, że nieruchomość jest zabezpieczona hipoteką na rzecz banku. Oświadczyła, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawczyni wyliczyła: 400 zł - czynsz; 150 zł - media za mieszkanie; 400 zł - koszt wyżywienia oraz 100 zł - leki syna.

Zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację finansową i majątkową skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym.

W dniu 27 stycznia 2016 r. wpłynęła do Sądu korespondencja skarżącej, która przedłożyła decyzję z dnia (...) grudnia 2015 r. o uznaniu jej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku; składniki czynszu i opłat oraz rozliczenie za wodę. Pozostałe oświadczenia oraz dokumenty nie zostały uzupełnione.

Postanowieniem z dnia 11 marca 2016 r. Referendarz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu podał, że skarżąca nie przedstawiła wszystkich potrzebnych dokumentów pozwalających na ocenę jej sytuacji materialnej. Referendarz ocenił, że skarżąca bardzo wybiórczo przedstawiła swoją sytuację finansową i majątkową, a co za tym idzie - nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W złożonym sprzeciwie skarżąca podała, że jej sytuacja jest bardzo ciężka - nie posiada żadnego majątku, poza zabezpieczonym hipotecznie mieszkaniem; nie ma żadnych oszczędności. Dodała, że w ostatnich latach była nieaktywna zawodowo, jest zarejestrowana jako bezrobotna, korzysta z pomocy osób trzecich, by nie zostać bez środków do życia. W ocenie skarżącej z załączonych dokumentów bezspornie wynika jej trudna sytuacja finansowa, która powinna przemawiać za koniecznością udzielenia jej prawa pomocy.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy.

Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.

Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 - dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623).

Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wnosząc o prawo pomocy nie wykazała źródła finansowania swoich wydatków, np. na media, które wskazała. jeśli nie pozostaje aktywna zawodowo, to w świetle zasad doświadczenia życiowego korzysta ze świadczeń opieki społecznej, czego także nie wykazała. Pomiędzy twierdzeniem skarżącej, że systematycznie spłaca swoje zadłużenie a wnioskiem, w którym wykazała swój dochód jedynie w postaci alimentów na syna, jest sprzeczność. Na obecnym etapie postępowania skarżącą obciąża koszt wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Przy takich brakach informacji na temat sytuacji finansowej skarżącej oraz niespójnościach w podanych przez nią informacjach, nie można stwierdzić, by wypełniała ona przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącej uznał, że nie przedstawiła ona wystarczających informacji, by ocenić jej rzeczywistą sytuację materialną, a co za tym idzie - nie wykazała, że całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego jej rodziny.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny.

Reasumując, skoro skarżąca nie przedłożyła stosownych dokumentów oraz oświadczeń, o które była wzywana, to zgodzić się należy ze stanowiskiem Referendarza, że nie było podstaw do rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Uchylając się od przedstawienia wszystkich dokumentów, o które wzywał Referendarz, wskazujących na swoją trudną sytuację, skarżąca powinna liczyć się z tym, że Referendarz nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania je oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy - podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08.

Powyższej oceny skarżąca skutecznie nie podważyła w sprzeciwie. Stwierdziła, że wykazała, iż nie dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na uiszczenie opłaty sądowej. Skoro jednak skarżąca uważa, że stan faktyczny sprawy nie został poprawnie ustalony i oceniony przez Referendarza, powinna wskazać, które jego elementy nie są zgodne z informacjami podanymi przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.