Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 54520

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 7 lutego 2001 r.
I SA 635/00

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech (spr.).

Sędziowie NSA: Joanna Runge-Lissowska, Jan Paweł Tarno.

Protokolant: Jolanta Zagrzejewska.

Uzasadnienie faktyczne

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast postanowieniem z dnia 13 marca 2000 r. odmówił Państwowym Magazynom w W. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody z dnia 27 maja 1999 r. wydanej w przedmiocie uwłaszczenia nieruchomością, oznaczoną jako działki nr 1/2 i 1/4, położoną w O. obręb P.

W uzasadnieniu postanowienia Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przedstawił następujący stan sprawy:

Wojewoda, działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.) decyzją z dnia 27 maja 1999 r. stwierdził nabycie z mocy prawa, tj. z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Państwowe Magazyny w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w O. obręb P. i oznaczonego jako działki nr 1/2 i 1/4 o łącznej pow. 6,2341 ha oraz nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie, w tym część za odpłatnością.

Od decyzji tej Państwowe Magazyny w W. złożyły odwołanie, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Rozpatrując ten wniosek ustalono, że z wnioskiem o uwłaszczenie (pismo z dnia 29 października 1998 r.) wystąpił Dyrektor Oddziału w O. Państwowych Magazynów, legitymujący się pełnomocnictwem Państwowych Magazynów w W. (zwanych dalej PM) o treści: "Udzielam Panu pełnomocnictwa do wykonywania wszelkich czynności prawnych koniecznych dla uzyskania decyzji w sprawie uwłaszczenia nieruchomości - działki nr 1/1, będącej w zarządzie Oddziału PM w O.".

Z działki nr 1/1 zostały utworzone działki nr 1/2 i 1/4, o czym świadczy wyciąg z wykazu zmian gruntowych z dnia 10 lutego 1998 r.

Rozpatrując zgłoszony wniosek, organ wojewódzki wydał decyzję uwłaszczeniową, którą skierował do Państwowych Magazynów Oddział w O. i Prezydenta Miasta.

Urząd Miasta otrzymał decyzję dnia 21 lipca 1999 r., natomiast brak jest dowodu doręczenia decyzji do PM Oddział w O. Istnieje natomiast pismo Dyrektora PM Oddział w O. z dnia 22 czerwca 1999 r., adresowane do Sądu Rejonowego, z wnioskiem o ujawnienie w księdze wieczystej praw wynikających z decyzji uwłaszczeniowej. Co najmniej więc w dniu 22 czerwca 1999 r. decyzja uwłaszczeniowa była znana Dyrektorowi PM Oddział w O., któremu udzielono pełnomocnictwa.

Uwzględniając przytoczone daty i art. 129 § 2 kpa, termin do wniesienia odwołania upływał dnia 4 sierpnia 1999 r. (tj. 14 dni po 21 lipca 1999 r.). Do tego terminu odwołanie nie było wniesione i decyzja uwłaszczeniowa stała się ostateczna.

Decyzja uwłaszczeniowa nie była przesyłana do Państwowych Magazynów w W., które pismem z dnia 23 sierpnia 1999 r. złożyły odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Kwestionowana jest sprawa odpłatności za nabytą własność budynków i urządzeń ze wskazaniem, że informację o treści decyzji otrzymano dnia 26 sierpnia 1999 r. Odnośnie udzielonego pełnomocnictwa stwierdzono, że zakres pełnomocnictwa nie upoważniał pełnomocnika do reprezentowania wnioskodawcy w sprawie o doręczenie decyzji oraz występowania w postępowaniu odwoławczym, tym samym doręczenie decyzji winno nastąpić na rzecz strony postępowania (wnioskodawcy) celem zrealizowania przez nią prawa do wniesienia odwołania.

Nadto Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że pomijając sprawę, jak daleko sięgało udzielone pełnomocnictwo zauważa się, że wniesienie odwołania nie jest obowiązkiem, lecz prawem strony. Organ wojewódzki decyzję uwłaszczeniową przekazał do PM Oddział w O. oraz Prezydenta Miasta i decyzja ta stała się ostateczna przed wniesieniem odwołania przez PM w W.

Oddział w O. jest jednostką organizacyjną PM w W., a zatem do Dyrektora Oddziału w O. należało powiadomienie centrali PM w W. o otrzymanej decyzji, w związku z pełnomocnictwem i złożeniem wniosku o uwłaszczenie. Z akt sprawy nie wynika, aby istniały obiektywne przeszkody w tym zakresie i nie wskazano na to we wniosku o przywrócenie terminu.

Sprawa dotyczyła więc wewnętrznego systemu organizacji pracy istniejącego w Państwowych Magazynach lub odmiennego odczytania pełnomocnictwa.

Te kwestie należą do sfery wewnętrznej PM i brak jest podstaw, aby miał zastosowanie przepis art. 58 § 1 kpa dotyczący sprawy przywrócenia uchybionego terminu.

Na postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniosły skargę Państwowe Magazyny w W., wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, względnie jego uchylenie.

W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że przedstawione w uzasadnieniu postanowienia stanowisko Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast rażąco narusza prawo, to jest art. 30 § 3 kpa i art. 40 § 1 i 2 kpa. Stroną w toczącym się postępowaniu administracyjnym przed Wojewodą o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa wieczystego użytkowania gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, położonych w O. oraz prawa własności budynków i innych urządzeń było przedsiębiorstwo państwowe Państwowe Magazyny z siedzibą w W., ul. E.

Zgodnie z treścią art. 32 ust. 1 i art. 45a ust. 5 oraz art. 45b ust. 1 pkt 3 jedynym organem upoważnionym do reprezentowania przedsiębiorstwa państwowego jest dyrektor lub zarządca. Dla strony skarżącej Sąd Rejonowy w W. Sąd Gospodarczy Wydział Gospodarczy - Rejestrowy prowadzi rejestr przedsiębiorstwa. W księdze rejestrowej wskazana jest nazwa strony skarżącej - Państwowe Magazyny w W., ul. E. W dziale II księgi jako osobę reprezentującą stronę wskazano zarządcę w osobie Jana T. W rubryce 5 - imiona i nazwiska pełnomocników oraz zakres ich upoważnień - wskazano Józef G., Aniela T., pełnomocnicy przedsiębiorstwa z zakresem umocowania w pełnomocnictwie z dnia 1 sierpnia 1997 r.

W tej sytuacji nie może budzić wątpliwości, że stroną postępowania posiadającą zdolność administracyjno-prawną jest przedsiębiorstwo państwowe Państwowe Magazyny w W. Oddział tego przedsiębiorstwa w O. nie posiada przymiotu strony, zatem doręczenie temu oddziałowi zaskarżonej decyzji Wojewody z dnia 27 maja 1999 r. jako nieprawidłowe nie wywiera skutków, jakie wiążą się z doręczeniem decyzji (art. 39 kpa, art. 109 § 1 kpa).

W postępowaniu przed Wojewodą w sprawie o uwłaszczenie strona skarżąca udzieliła pełnomocnictwa Józefowi G. - Dyrektorowi Oddziału PM w O. do wykonywania wszelkich czynności prawnych koniecznych dla uzyskania decyzji w sprawie uwłaszczenia nieruchomości. Zaskarżona decyzja Wojewody nie została doręczona tak ustanowionemu pełnomocnikowi, co wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w treści którego wskazano, że brak jest dowodu doręczenia decyzji PM Oddział w O. Brak dowodu doręczenia nie upoważnił strony przeciwnej do domniemania doręczenia, niezależnie od tego, że jeżeli doręczenie następuje pełnomocnikowi, musi spełniać wymogi wskazane w art. 33 § 1 kpa i 40 § 2 kpa. Takie doręczenie więc musi nastąpić imiennie pełnomocnikowi. Tymczasem treść zaskarżonego postanowienia wskazuje, że i tego wymogu nie dochowano.

Od daty doręczenia lub ogłoszenia decyzja dopiero staje się aktem zewnętrznym, który wiąże wydający ją organ i strony (art. 110 kpa).

Urząd Wojewódzki w dniu 27 maja 1999 r. wydał decyzję w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa położonych w O. oraz prawa budynków i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach.

Od decyzji tej skarżący pismem z dnia 23 sierpnia 1999 r. wniósł odwołanie do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, wskazując na nieprawidłowość doręczenia zaskarżonej decyzji.

Nietrafne jest stanowisko Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, iż termin do wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji upłynął w dniu 4 sierpnia 1999 r. to jest 14 dni po 21 lipca 1999 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przyznał w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, że brak jest dowodu doręczenia decyzji do PM Oddział w O.

Doręczenie stronom decyzji na piśmie jest zasadą, określoną w art. 39 kpa. Nadto, na podstawie art. 40 § 1 kpa pisma doręcza się stronie, a w przypadku, gdy strona ustaliła pełnomocnika, to na podstawie art. 40 § 2 kpa, pisma doręcza się temu pełnomocnikowi.

Z samej treści zaskarżonej decyzji Wojewody wynika, że organ ten nie rozróżnił strony i pełnomocnika i nie dokonał skutecznego doręczenia tak wydanej decyzji - co uszło uwadze stronie przeciwnej. W petitum omawianej decyzji stwierdził Wojewoda, że postępowanie administracyjne wszczęte zostało z wniosku Państwowych Magazynów w O., podczas gdy w rzeczywistości Józef G. będący dyrektorem tego oddziału został ustanowiony pełnomocnikiem strony i pełnomocnictwo to zostało dołączone do wniosku o wywłaszczenie. W pkt 1 omawianej decyzji wskazał ten organ administracyjny, że podmiotem, którego uwłaszczenie dotyczy są Państwowe Magazyny w W.

Z decyzji Wojewody wynika także, że przesłana została do wiadomości Państwowym Magazynom Oddział w O. Oczywistym jest przeto, że sam Wojewoda nie uznał PM Oddział w O. za stronę. Nie można bowiem uznać jednostki organizacyjnej strony za stronę postępowania.

Nie sposób podzielić poglądu zaprezentowanego w treści zaskarżonego postanowienia, że dyrektor oddziału przedsiębiorstwa zobowiązany jest do informowania centrali przedsiębiorstwa o nadejściu pism i z tego wywodzić skutek doręczenia pism dla strony (centrali przedsiębiorstwa). Takie twierdzenie nie znajduje swojego uzasadnienia w przepisach postępowania administracyjnego. Tym bardziej nie ma możliwości domniemania, że doręczenie pisma dyrektorowi oddziału przedsiębiorstwa wywołuje skutek taki, jak doręczenie stronie. Zresztą pojęcie "centrali" nie funkcjonuje w strukturze organizacyjnej strony skarżącej.

Strona skarżąca zarzuca również rażące naruszenie prawa przez zajęcie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stanowiska, że wniesienie odwołania nie jest obowiązkiem, lecz prawem strony, zaś organ wojewódzki decyzję uwłaszczeniową przekazał do PM Oddział w O. oraz Prezydenta Miasta O. i decyzja ta stała się ostateczna przed wniesieniem odwołania przez PM w W. Gwarancją bowiem skorzystania ze środka odwoławczego jest uprzednie wykonanie przez organ administracji obowiązku prawidłowego doręczenia, a temu właśnie obowiązkowi uchybiono w dotychczasowym postępowaniu. Stąd też zaskarżone postanowienie godzi w obronę interesu skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu powodującym konieczność uchylenia go przez sąd.

W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie dla początku biegu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody z dnia 27 maja 1999 r. ma ustalenie terminu skutecznego doręczenia tej decyzji.

Stroną postępowania w niniejszej sprawie są Państwowe Magazyny w W., które udzieliły pełnomocnictwa do działania w sprawie uwłaszczenia nieruchomością składającą się z działki gruntu nr 1/1, imiennie Józefowi G., który w czasie udzielania tego pełnomocnictwa był dyrektorem Oddziału Państwowych Magazynów w O.

Z faktu tego nie można wywodzić, że stroną postępowania były Państwowe Magazyny Oddział w O.

Zgodnie zatem z art. 40 kpa decyzja Wojewody z dnia 27 maja 1999 r. winna być doręczona imiennie pełnomocnikowi skarżących Józefowi G., a w razie wątpliwości co do zakresu umocowania, także Państwowym Magazynom w W., których reprezentacja wynika z wypisu z rejestru przedsiębiorstw państwowych.

Natomiast z akt sprawy wynika, że decyzja Wojewody została wysłana do Państwowych Magazynów Oddział w O. Wprawdzie dyrektor Oddziału w O. był w owym czasie pełnomocnikiem strony, lecz wtedy decyzja winna być przesłana imiennie pełnomocnikowi, zgodnie z art. 40 § 2 kpa.

Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego w skardze, że decyzja została niewłaściwie skierowana, to jest do osoby nie będącej stroną w sprawie, gdyż z treści decyzji wynika, że uwłaszczone zostały Państwowe Magazyny w W., a więc strona postępowania.

W sprawie najistotniejszy jest jednak fakt, iż nie ma dowodu doręczenia decyzji Państwowym Magazynom Oddział w O., co przyznaje Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.

Zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w skardze, że doręczenia decyzji nie można domniemywać, opierając się na okolicznościach pośrednich, że dyrektor Oddziału skarżącego w O. wystąpił o ujawnienie w księdze wieczystej praw wynikających z decyzji Wojewody, a zatem znał treść decyzji.

Natomiast w aktach sprawy znajduje się pismo skarżącego do pełnomocnika Józefa G. z dnia 20 sierpnia 1999 r. z prośbą o informację, na jakim etapie są prace związane z uwłaszczeniem. Na pismo to otrzymał skarżący odpowiedź informującą o treści decyzji Wojewody i wniósł od tej decyzji odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Odwołanie datowane jest na dzień 23 sierpnia 1999 r. Doręczenie będące czynnością materialno-techniczną wywołuje skutek prawny z chwilą doręczenia decyzji stronie lub jej pełnomocnikowi. W niniejszej sprawie nie można zatem uznać, jak to przyjmuje organ odwoławczy, że doręczenie nastąpiło w dniu 22 czerwca 1999 r., w szczególności w świetle wyjaśnień i dowodów złożonych przez stronę skarżącą.

Sąd uznał, że wszystkie przytoczone okoliczności wskazują, że organ właściwy do rozpatrzenia odwołania, wydając zaskarżone postanowienie nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy i nie rozważył całego materiału dowodowego, czym naruszył przepisy art. 7, 8, 40, 58, 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności pozbawić stronę czynnego udziału w każdym stadium postępowania, co narusza zasadę określoną w art. 10 § 1 kpa.

Z tych względów sąd na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zmianami) orzekł jak w sentencji.

O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 55 ust. 1 i 3 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym uznając, że określona w wyroku wysokość kosztów zastępstwa procesowego strony skarżącej jest adekwatna do charakteru sprawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.