Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 54740

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 10 sierpnia 2001 r.
I SA 528/00

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Rausz.

Sędziowie: NSA Anna Lech, SO Irena Kamińska (spr.).

Protokolant: praktykantka Joanna Chojnowska.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia 29.02.2000 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia 26 listopada 1999 r.

Decyzją z dnia 26.11.1999 r. o wskazanym wyżej numerze Prezes UM i RM na podstawie art. 157 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku Maccabi K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia 15.05.1965 r. odmawiającego dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości - odmówił wszczęcia postępowania. W motywach swojej decyzji organ administracji wskazał, że wnioskodawca składając wniosek powołał się na następstwo prawne po właścicielu przedmiotowej nieruchomości Josifie L. K., równocześnie jednak stwierdził, że jego prawa nie zostały jeszcze sądownie potwierdzone. Zdaniem organu powoduje to, że wnioskodawca nie jest stroną w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, brak jest bowiem dokumentów potwierdzających następstwo prawne wnioskodawcy po byłych właścicielach nieruchomości. Tym samym nie mógł zostać uwzględniony zawarty we wniosku o stwierdzenie nieważności wniosek o zawieszenie postępowania, ponieważ żądanie zawieszenia postępowania, które nie zostało wszczęte, jest bezprzedmiotowe. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy pełnomocnik wnioskodawcy wywodził, że zgodnie z art. 925 Kc Maccabi K. nabył spadek po ojcu z dniem jego śmierci, tj. z dniem 4.03.1979 r. Postanowienie o nabyciu spadku jest jedynie dowodem tej okoliczności i powinno być brane pod uwagę w toku postępowania dowodowego.

Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji wskazaną na wstępie decyzją, na podst. art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia 26 listopada 1999 r.

W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że obowiązkiem organu rozpatrującego żądanie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania własności czasowej jest jednoznaczne ustalenie, czy wniosek złożyła strona w rozumieniu art. 28 Kpa. W przypadku złożenia wniosku przez spadkobiercę byłego właściciela, to ustalenie praw musi być udokumentowane prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku. Wprawdzie art. 922 Kc stanowi, że spadek nabywa się z chwilą otwarcia spadku, a postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku ma charakter deklaratoryjny, to jednak orzeczenie sądu jest wyłącznym dokumentem poświadczającym przymiot spadkobiercy i następstwa prawnego. Wobec braku dokumentów potwierdzających prawa Maccabiego K. do nabycia spadku po byłym właścicielu nieruchomości nie można mu przyznać, w rozumieniu art. 28 Kpa, przymiotu strony.

W skardze złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa UM i RM z dnia 29.02.2000 r. wnioskodawca podniósł, że wykazał swój interes prawny do wszczęcia postępowania, powołując się na okoliczność, że jest synem jednego z ostatnich nieżyjących współwłaścicieli nieruchomości. Twierdzenie to zostało uprawdopodobnione poprzez wskazanie aktów stanu cywilnego i toczącej się sprawy spadkowej. Żaden przepis prawa nie wymaga, aby koniecznym warunkiem wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej miało być dołączenie do wniosku postanowienia o stwierdzeniu nabycia przez wnioskodawcę spadku po ostatnim właścicielu nieruchomości. Twierdzeń tych nie podważa norma art. 157 § 3 Kpa, dotyczy ona bowiem nie przesłanek odmowy wszczęcia postępowania, lecz jedynie formy, w jakiej odmowa ta następuje.

Skarżący podniósł ponadto, iż brak możliwości złożenia do akt postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wynika nie z winy wnioskodawcy, lecz z opieszałości Sądu Rejonowego, do którego wpłynął stosowny wniosek.

W odpowiedzi na skargę organ centralny wniósł o jej oddalenie i zajął stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 61 Kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną postępowania administracyjnego jest, stosownie do treści art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.), każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Niewątpliwie do kręgu osób uprawnionych do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie odmowy prawa do gruntu należy poprzedni właściciel nieruchomości oraz jego następca prawny.

Art.. 922 § 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi.

W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku, stosownie do postanowień art. 931 Kc, dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek.

Wnioskodawca wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji złożył dokumenty uprawdopodabniające jego następstwo prawne po właścicielu przedmiotowej nieruchomości, tj. potwierdzone za zgodność kserokopie: m.in. wniosku o stwierdzenie nabycia spadku z prezentatą Sądu Rejonowego wskazującą na datę złożenia 27.10.1998 r., aktów zgonu właścicieli nieruchomości.

Należy w tej sytuacji zgodzić się z poglądem, że wniosek w omawianej sprawie wszczynał postępowanie, natomiast udowodnienie przez wnioskodawcę jego następstwa prawnego powinno nastąpić w toku postępowania wyjaśniającego.

Wprawdzie art. 1027 Kc stanowi, że względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swe prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku, jednak spadkobierca oczekujący na wydanie postanowienia stwierdzającego nabycie spadku może starać się zapobiec niekorzystnym skutkom swojej bezczynności wnosząc do sądu pozew przeciw osobie trzeciej i zabiegając o zawieszenie postępowania spornego do czasu rozstrzygnięcia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (por. Gwiazdomorskiego "Prawo spadkowe" s. 169, Szpunar "O skutkach prawnych stwierdzenia ...", s. 258).

Podobnie w postępowaniu administracyjnym, gdy osoba zgłaszająca żądanie stwierdzenia nieważności decyzji nie legitymuje się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa powinno ulec zawieszeniu do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, jakim bez wątpienia jest ustalenie kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie.

Z tych wszystkich względów należy uznać, że odmowa wszczęcia postępowania była bezzasadna, a decyzja organów I i II instancji wydane zostały z naruszeniem art. 157 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm.), który stanowi, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

Stanowi to naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności sprawy. Decyzja lub postanowienie stosownie do art. 22 ust. 2 pkt 3 podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Mając wszystko to na uwadze sąd, w oparciu o przepis art. 22 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.