Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNC 1993/1-2/10

Uchwała
Sądu Najwyższego
z dnia 3 czerwca 1992 r.
I PZP 33/92

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia SN J. Łętowski.

Sędziowie SN: J. Iwulski (sprawozdawca), T. Romer.

Sentencja

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora I. Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Ziny K. przeciwko Wytwórczo-Usługowej Spółdzielni Pracy w B. w likwidacji o nagrodę jubileuszową, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku postanowieniem z dnia 29 kwietnia 1992 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:

Czy w sytuacji, gdy w czasie urlopu wychowawczego upłynął okres uprawniający do nagrody jubileuszowej i umowa o pracę została rozwiązana w trybie art. 7(a) ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 z późn. zm.) pracownik nabywa prawo do tej nagrody w dniu rozwiązania umowy o pracę?

podjął następującą uchwałę:

W sytuacji gdy w czasie urlopu wychowawczego upłynął okres uprawniający do nagrody jubileuszowej, a następnie umowa o pracę została rozwiązana w trybie art. 7"a" ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej w dniu upływu okresu uprawniającego do niej, a wypłata nagrody powinna nastąpić w dniu rozwiązania umowy o pracę.

Uzasadnienie faktyczne

Powódka Zina K. była zatrudniona u strony pozwanej, w Wytwórczo-Usługowej Spółdzielni Pracy w B.S., od dnia 1 października 1982 r. Od dnia 7 lutego 1990 r. powódka przebywała na urlopie wychowawczym. Obowiązujący u strony pozwanej system wynagrodzeń ustalał nabycie prawa do nagrody jubileuszowej po 15 latach pracy i powódce okres ten upłynął w czasie urlopu wychowawczego dnia 19 czerwca 1991 r. Jednakże z dniem 31 grudnia 1991 r. strona pozwana rozwiązała z powódką umowę o pracę bez wypowiedzenia z powołaniem się na art. 7 "a" ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).

Powódka domagała się nagrody jubileuszowej za 15 lat pracy, lecz jej powództwo w tym zakresie zostało oddalone wyrokiem Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Bielsku Podlaskim z dnia 10 marca 1992 r., sygn. akt. (...). Zdaniem Sądu Rejonowego, pracownica w sytuacji, gdy okres zatrudnienia uprawniający do nagrody jubileuszowej upływa w czasie urlopu wychowawczego, nabywa to prawo z dniem zakończenia urlopu. Jednakże w przypadku rozwiązania stosunku pracy nie nabywa prawa do nagrody jubileuszowej w ogóle.

Sąd Wojewódzki, przedstawiając rozpoznawane zagadnienie prawne, podzielił stanowisko, że w czasie urlopu wychowawczego poza obowiązkami wymienionymi w § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (jedn. tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454) inne prawa i obowiązki pracownicze podlegają zawieszeniu. Jednakże wątpliwości Sądu Wojewódzkiego wzbudza kwestia, czy pracownica nie nabywa prawa do nagrody jubileuszowej w dniu rozwiązania stosunku pracy w czasie urlopu wychowawczego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, jeżeli okres uprawniający do nagrody upływa w czasie urlopu wychowawczego, to dzień nabycia prawa do nagrody przesuwa się na dzień zakończenia tego urlopu. W wypadku zaś rozwiązania stosunku pracy urlop wychowawczy kończy się z dniem tego rozwiązania. Tym samym z dniem rozwiązania stosunku pracy nastąpiłoby także nabycie prawa do nagrody jubileuszowej, jeżeli okres uprawniający do niej upłynął w czasie urlopu wychowawczego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według § 7 ust. 1 zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358) pracownik nabywa prawo do nagrody w zakładzie pracy w dniu upływu okresu uprawniającego do nagrody. Z przepisu tego wynika, że warunkiem niezbędnym, ale też wystarczającym, do nabycia prawa do nagrody jubileuszowej jest pozostawanie w stosunku pracy w dniu upływu, według obowiązujących w danym zakładzie przepisów, okresu uprawniającego do niej (por. np. wyrok SN z dnia 8 października 1987 r., I PRN 44/87, OSNCP 1989, z. 5, poz. 81 i uchwałę SN z dnia 3 marca 1989 r. III PZP 7/89, OSNCP 1990, z. 6, poz. 77). Jeżeli okres uprawniający do nagrody jubileuszowej upłynie w czasie zatrudnienia w danym zakładzie pracy, to tylko ten zakład może być zobowiązany do wypłaty tej nagrody (tak słusznie uchwała 7 sędziów SN z dnia 30 stycznia 1984 r. III PZP 55/83, OSNCP 1984 r., z. 9, poz. 147). Gdyby więc przyjąć, że powódka nie nabywa prawa do nagrody jubileuszowej w czasie urlopu wychowawczego, to w wypadku rozwiązania stosunku pracy przed zakończeniem tego urlopu nie mogłaby już uzyskać tego świadczenia po podjęciu zatrudnienia. Aby jednak tak przyjąć, należałoby wskazać przepisy, z których wynikałoby, że pracownica w czasie urlopu wychowawczego nie nabywa prawa do nagrody jubileuszowej mimo upływu okresu uprawniającego do niej. Takich przepisów nie ma. Wprawdzie § 18 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (jedn. tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454) stanowi, że okres urlopu wychowawczego traktuje się jak okres zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym pracownica korzystała z tego urlopu, lecz nie może budzić wątpliwości, że okres ten jest po prostu okresem zatrudnienia, a nie okresem zaliczalnym. Urlop wychowawczy jest bowiem specyficznym rodzajem urlopu bezpłatnego, i nie ma zastrzeżeń do uznania, że w czasie takiego urlopu kontynuowane jest zatrudnienie.

Skoro więc okres urlopu wychowawczego jest okresem zatrudnienia, to regułą powinno być nabycie prawa do nagrody jubileuszowej w czasie tego urlopu. Nabycie tego prawa nie jest sprzeczne z istotą urlopu bezpłatnego. W czasie takiego urlopu podlega bowiem zawieszeniu wykonywanie tych praw i obowiązków stron stosunku pracy, które nie dają się pogodzić z jego charakterem. W szczególności, skoro pracownik nie wykonuje pracy, to nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę. Nabycie prawa do nagrody jubileuszowej nie jest jednak uzależnione od faktycznego świadczenia pracy, lecz od pozostawania w stosunku pracy. Nie ma wątpliwości, że pracownik nabędzie prawo do tej nagrody np. w czasie urlopu wypoczynkowego czy też w czasie usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Także żaden przepis cyt. rozporządzenia z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych nie stanowi, że w okresie urlopu wychowawczego pracownik zachowuje wyłącznie uprawnienia wymienione w jego § 10. Wręcz odwrotnie, analiza całego rozporządzenia prowadzi do wniosku, że w czasie urlopu wychowawczego pracownik zachowuje także inne uprawnienia pracownicze, w szczególności gwarantujące wzmożony poziom ochrony stosunku pracy. Nabycie prawa do nagrody jubileuszowej nie jest więc w czasie urlopu wychowawczego wyłączone ani przez szczególny przepis, ani nie jest sprzeczne z istotą tego urlopu. Należy także zauważyć, że traktowanie okresu urlopu wychowawczego jako okresu zatrudnienia nie jest uzależnione od podjęcia pracy po jego zakończeniu, tak jak to ma miejsce przy urlopach bezpłatnych udzielanym pracownikom skierowanym do pracy za granicą. Warunek taki ustanowiony jest bowiem w § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników kierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem - jedn. tekst: Dz.U. z 1990 r. Nr 44, poz. 259 ze zm. (por.: uchwałę SN z dnia 1 listopada 1985 r. III PZP 40/85, nie publ., uchwałę z dnia 6 maja 1986 r. III PZP 15/85, OSNCP 1985, z. 11, poz. 178, uchwałę z dnia 23 kwietnia 1992 r. I PZP 21/92, nie publ.). Mimo odrębności sytuacji, potwierdza to zasadę, że korzystanie z urlopu bezpłatnego nie wyłącza nabycia prawa do nagrody jubileuszowej, pod warunkiem traktowania tego okresu jako okresu zatrudnienia.

Uznać jednak należy, że z istotą urlopu bezpłatnego (także wychowawczego) jest nie do pogodzenia wypłata nagrody jubileuszowej. Zgodnie bowiem z § 8 ust. 1 cyt. zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania, podstawę obliczania nagrody jubileuszowej stanowi wynagrodzenie za pracę. Skoro zaś w okresie urlopu wychowawczego pracownica nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę, to nie można jej wypłacić także, pochodnego od niego, w obliczeniu, świadczenia, jakim jest nagroda jubileuszowa. Należy więc uznać, że w okresie urlopu wychowawczego podlega zawieszeniu wykonanie obowiązku zakładu pracy, wynikającego z nabycia przez pracownika prawa do nagrody jubileuszowej, a więc, krótko mówiąc, zawieszeniu podlega wypłata tej nagrody. Zawieszenie to przestaje istnieć w momencie zakończenia urlopu wychowawczego, co przy rozwiązaniu stosunku pracy w trybie art. 7 "a" ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) następuje w tym właśnie momencie. Wprawdzie zgodnie z § 15 ust. 2 cyt. rozporządzenia z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych okres do planowanego końca urlopu wychowawczego po rozwiązaniu stosunku pracy traktuje się tak samo, jak okres takiego urlopu, ale dotyczy to wyłącznie uprawnień wymienionych w tym przepisie. Nie traktuje się go tak pod kątem wypłaty nagrody jubileuszowej, a więc należy ją wypłacić. Paragraf 8 ust. 1 cyt. zarządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358) chroni realną wartość wypłaconej nagrody jubileuszowej, polecając obliczać ją według korzystniejszego dla pracownika wynagrodzenia, przysługującego mu w dniu nabycia prawa do nagrody, albo według wynagrodzenia przysługującego mu w chwili wypłaty nagrody. Moment rozwiązania stosunku pracy, będący momentem zakończenia urlopu wychowawczego, jest chwilą, według której należy ustalić wynagrodzenie za pracę i obliczyć nagrodę jubileuszową. Skoro zgodnie z § 17 cyt. rozporządzenia z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych zakład pracy jest obowiązany zatrudnić pracownicę po zakończeniu urlopu wychowawczego na stanowisku równorzędnym lub na innym stanowisku odpowiadającym jej kwalifikacjom za wynagrodzeniem nie niższym od pobieranego przed tym urlopem, to zasady te powinny posłużyć do hipotetycznego ustalania wysokości wynagrodzenia za pracę jako podstawy obliczania nagrody jubileuszowej. Taką samą regułę zastosował już Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 lipca 1991 r. I PZP 24/91 (OSNCP 1992, z. 4, poz. 52).

Z tych względów podjęto uchwałę jak na wstępie.