Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNC 1988/7-8/100

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 13 marca 1987 r.
I PRN 11/87

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia SN W. Myga. Sędziowie SN: E. Brzeziński (sprawozdawca), K. Michaluk.

Sentencja

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Anny M. przeciwko Izbie Rzemieślniczej w K. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 19 sierpnia 1986 r.

uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej rewizję powódki (pkt II) i zmieniając - w tym zakresie - wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieście - Sądu Pracy z dnia 26 maja 1986 r. zasądził od pozwanej Izby Rzemieślniczej w K. na rzecz powódki Anny M. kwotę 19.500 zł.

Uzasadnienie faktyczne

Powódka jest prawnikiem. W okresie od dnia 1 grudnia 1972 r. do dnia 30 września 1984 r. pracowała w Prokuraturze. Z dniem 15 grudnia 1984 r. podjęła pracę w wymiarze 1/2 etatu na stanowisku radcy prawnego w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Kamienia Budowlanego w K. Równolegle, w czasie trwania tego stosunku pracy, z dniem 1 sierpnia 1985 r. podjęła pracę również w wymiarze 1/2 etatu na stanowisku radcy prawnego w Zakładzie Usług Gospodarczych przy Izbie Rzemieślniczej w K. W dniu 29 kwietnia 1986 r. Izba Rzemieślnicza w K. z powołaniem się na art. 36 § 1 pkt 1 k.p. "w związku z likwidacją Zakładu Usług Gospodarczych" wypowiedziała powódce umowę o pracę ze skutkiem na dzień 17 maja 1986 r.

W niniejszej sprawie powódka - stojąc na stanowisku, że okres wypowiedzenia powinien obejmować nie 2 tygodnie, lecz 3 miesiące - domagała się zasądzenia na jej rzecz kwoty 19.500 zł.

Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieście - Sąd Pracy wyrokiem z dnia 26 maja 1986 r. powództwo oddalił, a Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 19 sierpnia 1986 r. w tym zakresie oddalił rewizję powódki od wyroku Sądu I instancji wyrażając pogląd, że za zatrudnienie "bezpośrednio poprzedzające zmianę pracy" w rozumieniu przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. w sprawie zaliczania poprzedniego zatrudnienia do okresu pracy, od którego zależy długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę (Dz. U. Nr 37, poz. 216), w sytuacji powódki uważać można by ewentualnie zatrudnienie w Ośrodku Rozwojowym Kamienia Budowlanego w K., które nastąpiło bezpośrednio po ustaniu zatrudnienia w Prokuraturze. Jednakże stosunek pracy wiążący powódkę z tym Ośrodkiem w dacie rozwiązania spornej umowy o pracę trwał nadal. Zatrudnienie powódki w Prokuraturze nie poprzedzało bezpośrednio jej zatrudnienia w Zakładzie Usług Gospodarczych przy Izbie Rzemieślniczej w K. Ponadto, zdaniem Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, uwzględnieniu powództwa stoi na przeszkodzie przepis art. 80 k.p., skoro powódka w spornym okresie ani nie wykonywała pracy, ani nie zamierzała jej wykonywać, na co wskazuje okoliczność, że nie odwołała się do sądu od wypowiedzenia jej umowy o pracę.

W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości domagał się uchylenia wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie i dokonania zmiany polegającej na zasądzeniu na rzecz powódki dochodzonej przez nią kwoty 19.500 zł,

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie można odmówić słuszności rewizji nadzwyczajnej, gdy zarzuca, że Sądy I i II instancji, orzekające w niniejszej sprawie, oparły się na nieprawidłowej wykładni przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. w sprawie zaliczania poprzedniego zatrudnienia do czasu pracy, od którego zależy długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę (Dz. U. Nr 37, poz. 216). W myśl art. 36 § 1 k.p. okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nie określony wynosi: 1) 2 tygodnie - jeżeli pracownik był zatrudniony przez czas krótszy niż 1 rok; 2) 1 miesiąc - jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 1 rok; 3) 3 miesiące - jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat, z tym jednak zastrzeżeniem, że okresy zatrudnienia, o których mowa w § 1 pkt 2 i 3, oznaczają pracę w jednym zakładzie pracy. Do okresów tych wlicza się zatrudnienie w poprzednim zakładzie pracy, jeżeli pracownik zmienił pracę w wyniku porozumienia zakładów pracy albo zalecenia jednostek nadrzędnych (art. 36 § 4 k.p.). Przepis art. 36 § 4 k.p. upoważnił zarazem Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia również innych przypadków, w których uwzględniane będą okresy poprzedniego zatrudnienia pracownika. Korzystając z tego upoważnienia Rada Ministrów w dniu 20 września 1974 r. wydała powołane rozporządzenie. Przepis § 1 tego rozporządzenia stanowi, że do okresu pracy, od którego zależy długość okresu wypowiedzenia umowy o pracę, wlicza się zatrudnienie w poprzednim zakładzie pracy, jeżeli stosunek pracy został rozwiązany przez zakład pracy z przyczyn bliżej w tym przepisie określonych. Przepis § 4 ust. 1 zaś ma treść następującą:

"§ 4. 1. Do okresu zatrudnienia, o którym mowa w § 1, wlicza się zatrudnienie bezpośrednio poprzedzające zmianę pracy bez względu na tryb i przyczyny rozwiązania umowy o pracę, jeżeli okres tego zatrudnienia wynosi co najmniej 10 lat, jednakże z wyjątkiem wypadków rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika lub wygaśnięcia umowy o pracę wskutek porzucenia pracy."

Zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w piśmiennictwie pracowniczym nie ma wątpliwości co do tego, że sformułowanie "zatrudnienie bezpośrednio poprzedzające zmianę pracy" nie oznacza, iż następna praca ma być podjęta natychmiast po ustaniu poprzedniego zatrudnienia. Między poprzednim zatrudnieniem a następnym może istnieć nawet dłuższa przerwa.

Sformułowania rozważanego przepisu są terminologicznie podobne do sformułowań art. 156 k.p. Rozważając zaś treść zawartego w art. 156 § 1 k.p. pojęcia "okresu poprzedniego zatrudnienia" Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 1977 r. V PZP 5/76 wyjaśnił m.in., że chodzi o sytuację, gdy istnieją dwa stosunki pracy niejednoczesne, z których jeden poprzedza drugi, a więc o sytuację, gdy kilka zatrudnień następuje po sobie, a nie o sytuację, gdy dwa lub więcej zatrudnień istnieje jednocześnie. "... Chodzi wyłącznie o taki okres zatrudnienia, który ustał przed datą rozpoczęcia się nowego zatrudnienia ...", i to niezależnie od tego, czy jest to zatrudnienie podstawowe, czy też dodatkowe, w pełnym rozmiarze czasu pracy, czy niepełnym (por. OSNCP 1977, z. 4, poz. 63). Wyjaśnienia te są przydatne również przy wykładni pojęcia "zatrudnienie bezpośrednio poprzedzające zmianę pracy" w rozumieniu rozważanego przepisu § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. Z tego zaś punktu widzenia okoliczność, że umowa zawarta z Zakładem Usług Gospodarczych przy Izbie Rzemieślniczej w K. nie była pierwszą umową o pracę, jaką powódka zawarła po zakończeniu pracy w Prokuraturze, nie usprawiedliwia wniosku, że przepis § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia nie może mieć zastosowania. W rzeczywistości bowiem między datą zakończenia przez powódkę zatrudnienia w Prokuraturze a datą podjęcia zatrudnienia w Zakładzie Usług Gospodarczych przy Izbie Rzemieślniczej powódka nie pozostawała w innym zatrudnieniu, które w tym czasie również ustało. Powódka podjęła wprawdzie zatrudnienie w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Kamienia Budowlanego w K., ale to zatrudnienie trwało jednocześnie z jej zatrudnieniem w Zakładzie Usług Gospodarczych przy Izbie Rzemieślniczej w K. i nie zostało zakończone do daty rozwiązania umowy o pracę wiążącej powódkę z Zakładem Usług Gospodarczych. Powódka więc nie mogłaby - z powołaniem się na § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 1974 r. - domagać się, aby okres jej równolegle trwającego zatrudnienia w Ośrodku został uwzględniony przy obliczaniu okresu wypowiedzenia umowy o pracę, wiążącej ją z Zakładem Usług Gospodarczych. Nie ma natomiast przeszkód do wliczenia do okresu jej zatrudnienia w tym Zakładzie okresu poprzedniego, zakończonego zatrudnienia. Takim zaś ostatnim, zakończonym zatrudnieniem powódki, poprzedzającym jej zatrudnienie w Zakładzie Usług Gospodarczych było jej zatrudnienie w Prokuraturze.

Zgodzić się również należy z rewizją nadzwyczajną, gdy kwestionuje zasadność dokonanej przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych negatywnej oceny roszczeń powódki z powołaniem się na art. 80 k.p. W myśl tego przepisu wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy kodeks lub przepis szczególny tak stanowią. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, skoro istniała podstawa do wliczenia do okresu zatrudnienia powódki w Zakładzie Usług Gospodarczych przy Izbie Rzemieślniczej w K. poprzedniego, obejmującego ponad 10 lat okresu zatrudnienia powódki w Prokuraturze, wchodził w zastosowanie art. 49 k.p., a więc umowa stron trwała do upływu właściwego 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia i do tego czasu powódce przysługiwało prawo do wynagrodzenia. Skutek taki nastąpił z mocy samego prawa, bez konieczności "odwoływania się" powódki od wypowiedzenia. Z akt osobowych powódki wynika, że powódka po otrzymaniu wypowiedzenia, pismem z dnia 5 maja 1986 r. skierowanym do Prezesa Izby Rzemieślniczej w K. zwróciła uwagę na nieprawidłowość tego wypowiedzenia i prosiła o "spowodowanie zmiany okresu wypowiedzenia umowy o pracę z 2 tygodni na 3 miesiące". Okoliczność ta wskazuje m.in. na to, że powódka była gotowa wykonywać pracę w tym okresie, a nie wykonywała jej z przyczyn zachodzących po stronie pozwanej. Strona pozwana bowiem na to się nie zgodziła zajmując takie stanowisko, jakie wynika z przebiegu postępowania w niniejszej sprawie. Wbrew więc stanowisku wyrażonemu w zaskarżonym wyroku, również treść art. 80 k.p. nie usprawiedliwiała oddalenia powództwa.

W konsekwencji, skoro wysokość należnego powódce wynagrodzenia nie jest między stronami sporna, uwzględniając rewizję nadzwyczajną należało na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. orzec - jak w sentencji.