Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNC 1978/9/168

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 17 lutego 1978 r.
I PR 12/78

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski (sprawozdawca).

Sędziowie SN: A. Grymaszewski, J. Knap.

Sentencja

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zdzisława Ł. przeciwko Spółdzielni Inwalidów "Ingrom" w W. o uchylenie uchwały Rady Spółdzielni na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 9 grudnia 1977 r.

oddalił

rewizję.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Wojewódzki oddalił powództwo Zdzisława Ł. przeciwko Spółdzielni Inwalidów "Ingrom" o uchylenie uchwały wykluczającej go z członkostwa, o przywrócenie do pracy i o zasądzenie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

Sąd Wojewódzki przytoczył następujące ustalenia i wnioski.

Powód jako inwalida wojenny był członkiem pozwanej Spółdzielni, w której jednocześnie wykonywał pracę nakładczą i korzystał ze świadczeń z funduszu na rehabilitację inwalidów. Wbrew zawartej przez strony umowie i z naruszeniem § 10 pkt 4 statutu powód bez zgody pozwanej Spółdzielni przez kilka lat był równocześnie członkiem innej spółdzielni i był w niej także zatrudniony oraz pobierał świadczenia z funduszu rehabilitacyjnego. Rada Spółdzielni wykluczyła powoda po powzięciu wiadomości o tym fakcie. Zarząd Spółdzielni zawiadomił powoda o wykluczeniu go w dniu 21.III.1977 r. i pouczył o prawie odwołania się od tej decyzji w ciągu 14 dni do walnego zgromadzenia lub do sądu rejonowego. Powód nie wniósł odwołania do walnego zgromadzenia. Na podstawie zaś § 14 ust. 3 w związku z § 16 ust. 3 obowiązującego w Spółdzielni statutu wykluczony członek ma prawo odwołania się do walnego zgromadzenia w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia go o wykluczeniu. Termin odwołania dla powoda upłynął w kwietniu br.

Z tej przyczyny Sąd Wojewódzki oddalił powództwo na podstawie art. 30 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach jako przedwczesne. Dochodzenie bowiem w drodze sądowej roszczeń wynikających z członkostwa jest dopuszczalne po wyczerpaniu postępowania wewnątrzspółdzielczego lub po bezskutecznym upływie terminów ustalonych w statucie dla podjęcia decyzji przez organ odwoławczy. Wadliwe pouczenie powoda przez zarząd o przysługującym mu uprawnieniu może być rozważone przez walne zgromadzenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyjęcie opóźnionego odwołania od uchwały rady (§ 16 ust. 6 statutu), jeżeli powód z tej drogi skorzysta.

W rewizji od tego wyroku powód twierdzi, że wniósł pozew do sądu zgodnie z pouczeniem przekazanym mu przez Zarząd pozwanej Spółdzielni w piśmie zawierającym zawiadomienie o uchwale wykluczającej go ze spółdzielni. Poza tym powód wywiódł, że odwoływanie się do walnego zgromadzenia uważa za niecelowe, ponieważ stosunek organów Spółdzielni jest do niego nieprzychylny. Skarżący uważa, że wykluczenie było nieuzasadnione i wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku oraz uwzględnienie żądań pozwu. Powód powołał się też na to, że jako inwalida wojenny podlegał szczególnej ochronie przed rozwiązaniem z nim umowy o pracę nakładczą.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powód był członkiem pozwanej Spółdzielni i wykonywał w niej pracę nakładczą. Dochodzone roszczenia dotyczą członkostwa oraz zatrudnienia w systemie pracy nakładczej. Pozwana Spółdzielnia ze względu na cel i przedmiot swej działalności jest - według ustawy o spółdzielniach i ich związkach - spółdzielnią pracy. Z § 2 statutu bowiem wynika, że celem pozwanej Spółdzielni Inwalidów jest rehabilitacja zawodowa i społeczna inwalidów przez osobistą pracę zarobkową członków we wspólnym przedsiębiorstwie. Prowadzenie przez spółdzielnię wspólnego przedsiębiorstwa za pomocą pracy osobistej członków określa z mocy art. 122 ustawy o spółdzielniach jej charakter jako spółdzielni pracy.

W sprawie mają zatem zastosowanie także te przepisy działu II ustawy o spółdzielniach, które dotyczą zatrudnienia członków w spółdzielniach pracy na innej podstawie prawnej niż spółdzielcza umowa o pracę (np. art. 13310 znowelizowanej w 1974 r. ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Także art. 1337 tej ustawy ma zastosowanie w sprawach wymienionych w tym przepisie a dotyczących stosunku między spółdzielnią pracy a jej członkami, bez względu na podstawę zatrudnienia. Treść tego przepisu nie zawiera ograniczenia wskazującego na to, iż normuje on jedynie właściwość sądów powszechnych w sprawach dotyczących członków zatrudnionych na podstawie spółdzielczej umowy o pracę.

Jeżeli więc wykluczony członek spółdzielni inwalidów domaga się uchylenia uchwały o wykluczeniu i roszczeń z umowy o pracę nakładczą, pozostających w związku z wykluczeniem, to sąd powszechny jest właściwy do rozpoznania wszystkich wymienionych roszczeń (art. 1337 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach).

Na podstawie § 11 ust. 3 statutu pozwanej Spółdzielni wraz z ustaniem członkostwa wygasa spółdzielcza umowa o pracę lub inny stosunek, na podstawie którego członek był zatrudniony. A zatem wykluczenie powoda z członkostwa spowodowało wygaśnięcie umowy o pracę nakładczą.

Uchylenia uchwały o wykluczeniu powód mógł dochodzić przed sądem po uprzednim wyczerpaniu postępowania wewnątrzspółdzielczego lub po bezskutecznym upływie terminów ustalonych w statucie Spółdzielni dla podjęcia decyzji przez organ odwoławczy (art. 30 § 1 ustawy o spółdzielniach i § 16 statutu). Powód nie odwołał się od uchwały rady o wykluczeniu w przewidzianym 14-dniowym terminie do walnego zgromadzenia. Sąd Wojewódzki więc słusznie oddalił powództwo z tej przyczyny jako przedwczesne, nie wdając się w ocenę zasadności wykluczenia. Skoro zaś Sąd nie orzekał o zasadności wykluczenia, nie mógł też orzec o przywróceniu powoda do pracy nakładczej i o wynagrodzeniu. Rozstrzygnięcie bowiem o tych roszczeniach przez sąd powszechny jest ściśle uzależnione od treści orzeczenia w sprawie wykluczenia.

Wadliwe pouczenie członka przez organ spółdzielni o trybie odwołania od uchwały rady o wykluczeniu nie zwalnia go od obowiązku wyczerpania przewidzianego statutem postępowania wewnątrzspółdzielczego przed wniesieniem powództwa o uchylenie uchwały pozbawiającej go członkostwa.

Postępowanie wewnątrzspółdzielcze jest podstawową instytucją spółdzielczości, stanowiącą wyraz samorządności spółdzielni, i obowiązek wykorzystania tej drogi został ustawowo unormowany. Nawet zawiniony błąd w informacji udzielonej członkowi przez organ spółdzielni nie może go zwolnić od obowiązku zachowania się w sposób nakazany ustawą. Kategoryczna treść art. 30 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach wyłącza też możliwość zwolnienia członka od tego obowiązku na podstawie umowy stron, czy też z woli spółdzielni. Sąd Wojewódzki słusznie uznał, że nawet w sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie niedopuszczalne było roszczenie powoda o uchylenie uchwały o wykluczeniu z pominięciem drogi postępowania wewnątrzspółdzielczego. Sąd Wojewódzki wskazał też powodowi możliwość usunięcia skutków wadliwego pouczenia go o trybie odwołania. W rozważanej sytuacji organ pozwanej Spółdzielni miałby nie tylko prawny (§ 16 ust. 6 statutu), ale i moralny obowiązek rozpatrzenia spóźnionego odwołania. Powód jednak - jak oświadczył w rewizji - nie zamierza odwołać się do walnego zgromadzenia. Pozbawia to powoda możliwości skutecznego domagania się uchylenia uchwały wykluczającej przed sądem powszechnym.

Nie może też odnieść zamierzonego skutku powoływanie się na inwalidztwo wojenne, jako okoliczność stanowiącą przeszkodę w rozwiązaniu umowy o pracę nakładczą przez spółdzielnię, bez uprzedniej zgody organu administracji państwowej. Nie wnikając w to, czy przepisy o ochronie inwalidów wojennych w zakresie rozwiązywania z nimi umowy o pracę mają zastosowanie do członków spółdzielni zatrudnionych na podstawie umowy o pracę nakładczą, należy zauważyć, że obowiązek uzyskania zgody organu administracji państwowej na rozwiązanie umowy o pracę z inwalidą wojennym nie dotyczy przypadków wygaśnięcia spółdzielczego stosunku zatrudnienia na skutek wykluczenia z członkostwa (por. uchwałę SN z dnia 25 stycznia 1974 r. III PZP 30/74 - OSNCP z 1974 r., z. 5, poz. 81).

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił rewizję.