Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1628903

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 11 grudnia 2014 r.
I PK 120/14
Sytuacja pracowników kontraktowych i mianowanych w zakresie stabilizacji zawodowej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Maciej Pacuda.

Sędziowie: SN Jolanta Strusińska-Żukowska (sprawozdawca), SA Anna Szczepaniak-Cicha.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa k.c. przeciwko Szkole Podstawowej (...) o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 grudnia 2014 r., skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia 26 listopada 2013 r.,

1)

uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 8 maja 2013 r., zasądzając od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego;

2)

zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 150 (sto pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 8 maja 2013 r. oddalił powództwo k.c. wniesione przeciwko pozwanej Szkole Podstawowej (...) o przywrócenie do pracy. Sąd ustalił, że powód posiada stopień awansu zawodowego nauczyciela mianowanego, był zatrudniony w pozwanej Szkole od dnia 1 września 1983 r., na podstawie mianowania, na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego. W dniu 8 października 2011 r. ukończył 65 rok życia i nabył uprawnienia do emerytury, był również członkiem Międzyzakładowej Komisji Pracowników Oświaty NSZZ (...). W dniu 24 maja 2012 r. pracodawca wręczył powodowi wypowiedzenie umowy o pracę z powołaniem się na art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela, jako przyczynę jej rozwiązania wskazując ukończenie przez powoda, w dniu 8 października 2011 r., 65 roku życia i nabycie prawa do emerytury. Wypowiedzenie zostało dokonane, mimo że Szkoła dysponowała godzinami pracy dla nauczyciela wychowania fizycznego, pozwalającymi na jego dalsze zatrudnienie w pełnym wymiarze godzin w kolejnym roku szkolnym. Na miejsce powoda zatrudniono nowego nauczyciela.

Sąd Rejonowy wywiódł, że w sytuacjach opisanych art. 23 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 191) w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., ustawodawca przewidział obligatoryjne rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym w wyniku spełnienia się przesłanek określonych w tym przepisie, w tym wobec wskazanego w art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela ukończenia przez nauczyciela 65 roku życia i nabycia prawa do emerytury. Do rozwiązania stosunku pracy w tym trybie nie mają zastosowania przepisy o szczególnej ochronie stosunku pracy przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem, w tym także art. 32 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 167). W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że wypowiedzenie złożone powodowi w dniu 24 maja 2012 r. z powodu ukończenia przez niego 65 roku życia i nabycia prawa do emerytury nie było sprzeczne z obowiązującymi przepisami i nie naruszało art. 32 ustawy o związkach zawodowych, a wniesione powództwo jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych na skutek apelacji złożonej przez powoda wyrokiem z dnia 26 listopada 2013 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przywrócił k.c. do pracy w Szkole Podstawowej (...) na poprzednich warunkach.

Sąd odwoławczy wskazał, że Sąd pierwszej instancji przy ocenie treści normatywnej art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela dokonał jej interpretacji z pomięciem obowiązku dokonywania wykładni przepisów prawa krajowego zgodnie z bezpośrednio wiążącymi przepisami i zasadami prawa unijnego, a także w sposób zgodny z normami Konstytucji RP, a w konsekwencji, przy zlekceważeniu zasady prawa nakazującej interpretowanie i niestosowanie przez organy państwa przepisów prawa w sposób niespójny z bezwzględnie skutecznymi lub wiążącymi zasadami prawa unijnego lub normami Konstytucji RP. Zdaniem Sądu drugiej instancji, dokonana przez Sąd Rejonowy interpretacja przepisu art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela, która miałaby "stanowić dla szkół zakaz dalszego zatrudniania nauczyciela tylko dlatego, że nauczyciel osiągnął wiek 65 lat i może ubiegać się o emeryturę oraz wymuszała rozwiązanie stosunku pracy z takim nauczycielem wbrew jego woli oraz bez innej przyczyny po stronie pracownika lub pracodawcy uzasadniającej zgodne z przepisami rozwiązanie stosunku pracy", stanowiła interpretację sprzeczną z konstytucyjnym porządkiem prawnym demokratycznego państwa prawa, a przede wszystkim z wprowadzonym do niego przez art. 32 ust. 2 Konstytucji RP zakazem dyskryminacji. Według Sądu Okręgowego, sposób, w jaki normę z art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela zinterpretował i zastosował Sąd pierwszej instancji, a wcześniej pozwany pracodawca, kolidował również z zakazem dyskryminacji będącym jedną z podstawowych zasad prawa unijnego wprowadzonego Dyrektywą Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r., wyznaczającą w państwach Unii Europejskiej jednolite, ogólne ramy walki z dyskryminacją ze względu na wiek i co do zasady sprzeciwiającą się wprowadzaniu i stosowaniu przepisów, które przewidują dopuszczalność rozwiązania stosunków pracy z pracownikami jedynie z tego powodu, że pracownik osiągnął określony wiek lub determinowaną określonym wiekiem możliwość realizacji uprawnień emerytalnych. Zakaz dyskryminacji ze względu na wiek wynika również z Kodeksu pracy, w art. 113 i z art. 183a k.p. zakazano jakiejkolwiek dyskryminacji bezpośredniej lub pośredniej w zatrudnieniu ze względu wiek, który na podstawie odesłania zawartego w art. 91c Karty Nauczyciela znajduje zastosowanie do stosunków pracy nauczycieli objętych tą ustawą.

W ocenie Sądu Okręgowego, brak jest jakichkolwiek argumentów, aby przyjąć, że zadania oświatowe szkół, cele polityki oświatowej lub racjonalna polityka kadrowa w szkolnictwie uzasadniają stanowisko, że wiek 65 lat może samoistnie uzasadniać pozbawienie nauczyciela posiadającego precyzyjnie określone w przepisach kwalifikacje i inne stawiane w ustawach wymagania prawa do kontynuowania zatrudnienia w wykonywanych stosunkach pracy. Ponadto Sąd dodał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtowało się stanowisko, że poza sytuacjami wyraźnie i szczególnie uzasadnionymi w przepisach, osiągnięcie przez pracownika wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy, między innymi, w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 stycznia 2009 r., II PZP 13/08 (OSNP 2009 nr 19-20, poz. 248) oraz w wyroku z dnia 25 stycznia 2012 r., II PK 104/11 (LEX nr 1162675). Według Sądu drugiej instancji, przy wykładni przepisu art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela należy uwzględnić również to, że przepis ten został uchylony z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawą z dnia 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1544). Z uzasadnienia projektu tej ustawy wynikało, że przyczyną wykreślenia z art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela był, między innymi, przegląd ustawodawstwa krajowego i ocena, że w świetle zasad dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy oraz normy z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP niezbędne stało się wyeliminowanie z aktów prawa krajowego przepisów nakazujących bądź dopuszczających rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem tylko z tego powodu, że osiągnął on wiek emerytalny.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy uznał, że przyczyny, jakimi pozwany pracodawca uzasadnił rozwiązanie stosunku pracy z powodem, nie mogą być z mocy art. 32 ust. 2 Konstytucji RP ocenione, jako przyczyny samodzielnie uzasadniające rozwiązanie stosunku pracy nawiązanego na czas nieokreślony i na podstawie art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 91c Karty Nauczyciela zmienił zaskarżone orzeczenie i przywrócił powoda do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy.

Od wyroku Sądu drugiej instancji strona pozwana wywiodła skargę kasacyjną, opierając ją na zarzucie naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni art. 23 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 23 ust. 2 pkt 4 Karty Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., przez przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że pozwany nie miał obowiązku rozwiązać z powodem będącym nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania stosunku pracy po ukończeniu 65 roku życia i nabyciu prawa do emerytury.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji powoda i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania z obowiązkiem orzeczenia o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu skargi pozwana strona podkreśliła, że zgodnie z przepisem art. 23 ust. 1 Karty Nauczyciela w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2013 r. pracodawca miał ustawowy obowiązek rozwiązania umowy o pracę z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania ze względu na osiągnięcie przez takiego nauczyciela wieku 65 lat i nabycie prawa do emerytury. Według skarżącej, rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem nie następowało w ramach uprawnień pracodawcy, którymi dysponuje stosownie do swojej woli, ale następowało w wyniku wykonania przez pracodawcę obowiązku nałożonego przepisami prawa. Powołany przepis miał charakter ściśle bezwzględnie obowiązujący i poza przewidzianymi w nim wyjątkami, nakazywał rozwiązanie stosunku pracy z mianowanym nauczycielem z końcem roku szkolnego, w którym nauczyciel ukończył 65 rok życia.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania, co do zasady ulegał (obligatoryjnie) rozwiązaniu w razie ukończenia przez nauczyciela 65 lat życia. Z kolei w ustępie 2 pkt 4 powołanego przepisu ustawodawca wskazał tryb rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania z przyczyn określonych w ust. 1, w którym stanowił, że stosunek ten ulega rozwiązaniu z końcem roku szkolnego, w którym nauczyciel ukończył 65 lat życia, po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Wyjątki od tej zasady przewidziane zostały w art. 23 ust. 1 pkt 4 zdanie drugie, w myśl którego - jeżeli z ukończeniem 65 lat życia nauczyciel nie nabył prawa do emerytury, dyrektor szkoły przedłużał okres zatrudnienia, nie dłużej jednak niż o 2 lata od ukończenia przez nauczyciela 65 lat życia. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 stycznia 2013 r., II PK 141/12 (niepublikowanym), przepis ten miał charakter ściśle bezwzględnie obowiązujący i poza przewidzianymi w nim wyjątkami, nakazywał rozwiązanie stosunku pracy z mianowanym nauczycielem z końcem roku szkolnego, w którym nauczyciel ukończył 65 lat życia. Obowiązek ten względem dyrektora szkoły nie miał charakteru fakultatywnego, bo zawarte w przepisie sformułowanie "stosunek pracy (...) ulega rozwiązaniu" miało charakter kategoryczny, ustanawiając nakaz rozwiązania stosunku pracy po osiągnięciu przez nauczyciela wskazanego wieku (por. też uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 marca 2000 r., K 27/99, OTK 2000 Nr 2, poz. 62).

Nie ma wątpliwości, że omawiany przepis korzystał z domniemania zgodności z Konstytucją RP, albowiem w brzmieniu obowiązującym na dzień rozwiązywania z powodem stosunku pracy nie został zakwestionowany żadnym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Do oczywistych kompetencji sądu należy rozstrzyganie tych niezgodności między normą konstytucyjną i normą ustawową, które dają się usuwać w toku egzegezy tekstu prawnego przy zastosowaniu niespornych reguł kolizyjnych. Sąd Okręgowy nie zastosował jednak takiego zabiegu, bowiem wobec jednoznacznej treści art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela jego znaczenia wynikającego z wykładni językowo - logicznej nie można było przełamać odwołaniem się do wykładni prokonstytucyjnej. Wbrew wyrażonemu werbalnie w uzasadnieniu wyroku stanowisku, Sąd drugiej instancji nie dokonał zatem prokonstytucyjnej wykładni omawianego przepisu Karty Nauczyciela, lecz odmówił jego zastosowania, rozstrzygając sprawę bezpośrednio w oparciu art. 32 ust. 2 Konstytucji RP. Wyrażona w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji oznacza stosowanie jej norm przez organy władzy publicznej bez konieczności pośrednictwa ustawy. Rozstrzygnięcie zgodnie z powyższą zasadą sprawy przez sąd wyłącznie na podstawie normy konstytucyjnej może jednak mieć miejsce tylko wtedy, gdy norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na samoistne jej zastosowanie (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2003 r., V CK 344/02, OSNC 2004 nr 7-8, poz. 119, oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003 r., K 20/02, OTK-A 2003 Nr 7, poz. 76). Normy konstytucyjne o takim stopniu konkretyzacji są jednak nieliczne i nie należy do nich norma wynikająca z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, które stanowią całość normatywną, formułując w ust. 1 w sposób ogólny zasadę równości jako normę konstytucyjną adresowaną do wszelkich organów władzy publicznej - zarówno do organów stosujących prawo jak i do organów stanowiących prawo, a w ust. 2 precyzując bliżej znaczenie konstytucyjnej zasady równości (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2001 r., K 22/01, OTK 2001 Nr 7, poz. 215). Przepisy art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP nie mogą być więc samoistną podstawą rozstrzygnięcia sprawy przez sąd (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2003 r., IV CKN 320/01, LEX nr 146442).

Oceniając odwołanie się przez Sąd drugiej instancji do obowiązku dokonywania wykładni przepisów prawa krajowego zgodnie z zasadami prawa unijnego, wskazać zaś należy, że doktryna pośredniego skutku prawa wspólnotowego wyraża zasadę, zgodnie z którą sąd państwa członkowskiego jest obowiązany interpretować przepisy prawa wewnętrznego w "świetle brzmienia i celów" dyrektywy. Zasadę tę sformułował i uzasadnił Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 10 kwietnia 1984 r. Sabine von Colson and Elisabeth Kamann v. Land Nordrhein-Westfalen. Trybunał przyjął, że obowiązek państw członkowskich zapewnienia osiągnięcia celu przewidzianego w dyrektywie oraz wynikający z art. 5 TWE obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań ciąży na wszystkich organach państwa członkowskiego, w tym również na sądach tych państw w sprawach należących do ich właściwości. Z tego założenia Trybunał wywiódł wniosek, że sąd w procesie stosowania prawa wewnętrznego, w szczególności przepisów wydanych w celu wykonania dyrektyw, jest obowiązany interpretować te przepisy w świetle brzmienia i celu dyrektywy, aby zapewnić osiągnięcie rezultatu wyrażonego w art. 189 ust. 1 TWE. Obowiązek stosowania i wykładni ustawodawstwa przyjętego celem wykonania dyrektywy w zgodzie z wymaganiami prawa wspólnotowego jest jednak obowiązkiem ograniczonym, bowiem ciąży na sądzie państwa członkowskiego tylko o tyle, o ile ustawodawstwo upoważnia sąd do działania na zasadzie uznania (in so far as it is given discretion to do so under national law). Inaczej rzecz ujmując, proeuropejska wykładnia prawa nie powinna mieć miejsca wtedy, gdy będzie to prowadziło do rezultatów sprzecznych z efektami wykładni językowej, mogłoby to bowiem doprowadzić do niedopuszczalnej wykładni contra legem (por. A. Łazowski: Proeuropejska wykładnia prawa przez polskie sądy i organy administracji jako mechanizm dostosowania systemu prawnego do acquis communautaire (w:) Prawo polskie a prawo Unii Europejskiej, pod red. naukową E. Piontka, Warszawa 2003, s. 191). Pogląd taki odnaleźć można również w orzecznictwie ETS, jak np. w wyroku z dnia 14 lipca 1994 r. w sprawie Paola Faccini Dori przeciwko Recreb Sri. (C-91/92), z którego wynika, że wykonując obowiązek dokonywania wykładni prawa wewnętrznego w świetle brzmienia i celu dyrektywy, sąd krajowy nie może wykraczać poza wyraźne brzmienie przepisu prawa wewnętrznego (A. Wróbel: Źródła prawa europejskiego - wspólnot europejskich), a nie ma wątpliwości, że tak się stało przy dokonywaniu przez Sąd Okręgowy wykładni art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela.

Niezależnie od tego wskazać należy, że zakaz dyskryminacji ze względu na wiek w zatrudnieniu jest uregulowany w prawie wspólnotowym w dyrektywie Rady nr 2000/78/ WE z 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz. Urz. WE L 303 z 2 grudnia 2000 r., s. 16; Dz.Urz.UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, tom 4, s. 79), wydanej na podstawie art. 13 TWE. Dyrektywa 2000/78 zakazuje w art. 1 dyskryminacji, między innymi, ze względu na wiek. W art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78 dopuszczona została jednak możliwość uznania przez państwa członkowskie, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie to obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem, w szczególności celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego, i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne. Takie odmienne traktowanie może polegać, między innymi, na wprowadzeniu specjalnych warunków dostępu do zatrudnienia i kształcenia zawodowego, zatrudnienia i pracy, włącznie z warunkami zwalniania i wynagradzania, dla ludzi młodych, pracowników starszych i osób mających na utrzymaniu inne osoby, w celu wspierania ich integracji zawodowej lub zapewnienia im ochrony. Wykładając ten przepis, Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z 16 października 2007 r. w sprawie C-411/05, Félix Palacios de la Villa przeciwko Cortefiel Servicios SA orzekł, że wykładni zakazu wszelkiej dyskryminacji ze względu na wiek, o którym stanowi dyrektywa Rady 2000/78/WE, nie narusza uregulowanie krajowe, w oparciu o które za ważne uznaje się klauzule o obowiązkowym przejściu na emeryturę, zawarte w układach zbiorowych pracy i stawiające jako jedyne wymogi ukończenie przez pracownika określonego wieku umożliwiającego nabycie uprawnień emerytalnych, jeżeli przepis ten jest obiektywnie i racjonalnie uzasadniony, w ramach prawa krajowego, słusznym celem związanym z polityką zatrudnienia i rynkiem pracy, oraz środki podjęte dla realizacji tego celu interesu ogólnego są właściwe i konieczne. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał wskazał, że cel tej polityki, jeśli przepis prawa formalnie do niego nie nawiązuje, powinien wynikać z "innych elementów wynikających z ogólnego kontekstu danego przepisu" (pkt 52-58 uzasadnienia). Z powołanego orzeczenia wynika zatem, że zakazu dyskryminacji ze względu na wiek nie narusza dokonanie takiego wypowiedzenia na podstawie przepisu układu zbiorowego pracy, mającego oparcie w usprawiedliwionym celami polityki społecznej ustawowym upoważnieniu do dokonywania takich wypowiedzeń. Podobne stanowisko zajął Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 5 lipca 2012 r., C-141/11, stwierdzając że art. 6 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 2000/78 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoi on na przeszkodzie przepisowi krajowemu, takiemu jak przepis rozpatrywany w sprawie przed sądem krajowym, który zezwala pracodawcy na rozwiązanie umowy o pracę pracownika jedynie z tego powodu, że pracownik ten ukończył wiek 67 lat i nie uwzględnia wysokości emerytury, którą zainteresowany będzie otrzymywał, jeżeli jest on obiektywnie i racjonalnie uzasadniony zgodnym z przepisami celem dotyczącym polityki zatrudnienia i rynku pracy i jeżeli stanowi właściwy i konieczny środek dla realizacji tego celu. W wyroku z dnia 21 lipca 2011 r., C-159/10 Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnił zaś, że dyrektywa 2000/78 ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy nie stoi na przeszkodzie obowiązywaniu ustawy, która przewiduje obowiązkowe przejście na emeryturę urzędników mianowanych dożywotnio, w niniejszej sprawie prokuratorów, z chwilą ukończenia przez nich 65 roku życia, z zastrzeżeniem możliwości kontynuowania przez nich wykonywania pracy, gdy wymaga tego interes służby, maksymalnie do czasu ukończenia przez nich 68 roku życia, w zakresie, w jakim celem tej ustawy jest ustanowienie korzystnej struktury wiekowej, mającej wspierać zatrudnienie i awanse młodych pracowników, zoptymalizowanie zarządzania zasobami ludzkimi i tym samym zapobieganie sporom dotyczącym zdolności pracownika do wykonywania pracy po osiągnięciu przez niego pewnego wieku, i w jakim ustawa ta pozwala na osiągnięcie tego celu za pomocą właściwych i koniecznych do tego środków. Aby wykazać właściwy i konieczny charakter danego środka, środek ten nie może okazać się nierozsądny z punktu widzenia realizowanego celu i musi być oparty na informacjach, których wartość dowodową ocenia sąd krajowy. Informacje te mogą zawierać w szczególności dane statystyczne.

Z powyższego wynika, że rozwiązanie z pracownikiem stosunku pracy z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego i uprawnień emerytalnych narusza zakaz dyskryminacji ze względu na wiek tylko wówczas, jeżeli nie wystąpią okoliczności opisane w art. 6 ust. 1 dyrektywy, których istnienie ocenia sąd rozpoznający sprawę na podstawie zebranych dowodów, a nie przyjmując arbitralnie, jak to się stało w niniejszej sprawie, że takiego rozwiązania ustawowego, jakie wynikało z art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela, nie uzasadniają "zadania oświatowe szkół, cele polityki oświatowej lub racjonalna polityka kadrowa w szkolnictwie". Wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, nie każde rozwiązanie ustawowe przewidujące rozwiązanie stosunku pracy z osiągnięciem wieku emerytalnego jest więc niezgodne z zasadami prawa unijnego, ale co ważniejsze, tak zwana prowspólnotowa wykładnia przepisów prawa nie może prowadzić do odmowy zastosowania jednoznacznego w swej treści przepisu prawa krajowego.

Do żadnych innych wniosków nie uprawnia też odwołanie się przez Sąd drugiej instancji do orzecznictwa Sądu Najwyższego, w tym w szczególności do uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 21 stycznia 2009 r., II PZP 13/08 (OSNP 2009 nr 19-20, poz. 248). Uchwała ta dotyczy bowiem wyłącznie wypowiedzenia umowy o pracę, stanowiąc że osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę (art. 45 § 1 k.p.). W uzasadnieniu uchwały wyraźnie zaś wskazano, że "powszechne prawo pracy (Kodeks pracy) nie przewiduje, że osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury stanowi uzasadnioną przyczynę rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem. Można z tego wyprowadzać - jako zasadę - zachowanie przez pracownika, spełniającego warunki do nabycia emerytury, prawa do pracy, które nie powinno być ograniczane przez dopuszczalność wypowiadania stosunku pracy tylko z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego lub nabycia prawa do świadczeń emerytalnych. Zasada ta znajduje potwierdzenie w przepisach prawa, które wyjątkowo upoważniają pracodawców do wypowiedzenia stosunku pracy w razie osiągnięcia przez pracownika wieku emerytalnego lub nabycia prawa do emerytury (np. art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953 z późn. zm.; art. 10 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych, tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 z późn. zm.; art. 41 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej, Dz. U. Nr 170, poz. 1218 z późn. zm.; art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli, tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1701 z późn. zm.). Przepisy te byłyby zbędne, gdyby nie obowiązywała wspomniana zasada, zgodnie z którą osiągnięcie wieku emerytalnego lub nabycie prawa do świadczenia emerytalnego nie stanowi samo przez się uzasadnionej przyczyny wypowiedzenia pracownikowi stosunku pracy". Wynika z tego, że stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w tej uchwale nie można odnosić do rozwiązywania stosunków pracy na innej podstawie prawnej niż przewidziana w Kodeksie pracy, w tym do rozwiązywania stosunków pracy z nauczycielem mianowanym w sposób określony przepisami Karty Nauczyciela, tym bardziej, że sytuacja pracowników kontraktowych i mianowanych w zakresie stabilizacji zawodowej nie jest jednakowa. Status prawny pracownika mianowanego, także nauczyciela, gwarantuje daleko idącą stabilizację zawodową z punktu widzenia pewności zatrudnienia. Mogą być oni bowiem zwalniani wyłącznie z przyczyn enumeratywnie wymienionych w pragmatykach służbowych (w odniesieniu do nauczycieli określonych w art. 23 ust. 1 pkt 1-6 Karty Nauczyciela), podczas gdy pracownicy kontraktowi, z każdej przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie.

Stanowiska Sądu Okręgowego nie uzasadnia też uchylenie art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela ustawą z dnia 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1544). Przepis ten został bowiem uchylony z dniem 1 stycznia 2013 r., a więc już po rozwiązaniu z powodem stosunku pracy, a żaden przepis przejściowy ustawy nie upoważnia do jej stosowania w tym zakresie do stanów faktycznych zaistniałych przed jej wejściem z życie.

Z tych wszystkich względów, uznając, że podstawa naruszenia prawa materialnego okazała się oczywiście uzasadniona, a skarżący nie oparł skargi na podstawie naruszenia przepisów prawa procesowego, Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek zawarty w skardze kasacyjnej, orzekając co do istoty sprawy (art. 39816 k.p.c.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.