Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1068606

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 24 sierpnia 2011 r.
I OZ 589/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 319/11 odmawiające przyznania L. S. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) stycznia 2011 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r., wydanym na skutek sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił L. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu podniesiono, że pismem datowanym na (...) marca 2011 r. skarżący wniósł o zwolnienie go od wpisu sądowego w wysokości (...) zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) stycznia 2011 r. Z informacji podanych przez skarżącego w formularzu wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem dzieci. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni (...) m2, nieruchomość rolna (...) ha oraz inna nieruchomość o powierzchni (...) ha. Ponadto żona skarżącego jest właścicielką mieszkania o powierzchni (...) m2, w którym obecnie zamieszkuje jej ojciec. Skarżący nie posiada oszczędności ani wartościowych przedmiotów. Dochód skarżącego wynosi (...) zł rocznie i stanowi go dopłata unijna z Agencji Rolnej. Roczny dochód żony z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł (...) zł.

Skarżący oświadczył ponadto, że z nieruchomości rolnych o łącznym areale (...) ha nie uzyskuje żadnych dochodów oprócz dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz przychodu z dzierżawy nieruchomości w B. w wysokości (...) zł. Ponosi natomiast wydatki związane z opłaceniem podatku od tych nieruchomości oraz z koniecznością utrzymania tychże nieruchomości w dobrym stanie. Skarżący do pisma załączył pięć faktur za usługi telekomunikacyjne opiewających na kwoty (...) zł, (...) zł, (...) zł, (...) zł i (...) zł, fakturę rozliczeniową za usługi komunalne opiewającą na kwotę (...) zł miesięcznie wraz z dowodami wpłat, fakturę za wywóz śmieci na kwotę (...) zł miesięcznie, fakturę za gaz opiewającą na kwotę (...) zł, cztery odcinki wpłaty za energię elektryczną opiewające na kwoty (...) zł i (...) zł, fakturę za usługi komunalne na kwotę (...) zł, cztery wyciągi z rachunku bankowego za okres od (...) grudnia 2010 r. do (...) kwietnia 2011 r. oraz kopie zeznań podatkowych PIT-37 i PIT-28 dotyczących dochodów żony skarżącego osiągniętych w roku 2010.

Z kolei w sprzeciwie wniesionym od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 maja 2011 r. skarżący podniósł, że osiągnięty przychód z prowadzonej działalności gospodarczej podany na formularzu, a następnie na kserokopii PIT - 28 w wysokości (...) zł obciążony jest m.in. kosztem najmu lokalu, który wynosi (...) zł rocznie i składkami na ZUS wynoszącymi (...) zł rocznie. Do tego dochodzą także koszty zakupu towaru oraz wydatki związane z codziennym dojazdem do pracy ((...) k.m.). Skarżący stwierdził ponadto, że pomimo posiadania nieruchomości rolnej nie może podjąć kredytu, bowiem ani on ani jego żona nie posiadają zdolności kredytowej.

W świetle przedstawionych wyżej informacji - w ocenie Sądu Wojewódzkiego - skarżący nie wykazał, że na obecnym etapie postępowania, nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych.

Zestawienie dochodów uzyskiwanych przez samego skarżącego, jak i przychodów prowadzącej z nim wspólne gospodarstwo żony, prowadziło do wniosku, że L. S. w sposób nierzetelny przedstawił swoją sytuację finansową i rodziny.

Jeżeli bowiem podnosi, że przychód uzyskiwany z tytułu działalności gospodarczej żony, wykazany w PIT - 28, obciążony jest m.in. kosztem najmu lokalu i składkami na ZUS, a także kosztami zakupu towarów, to starając się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany był wskazać sądowi konkretną kwotę uzyskanego z tytułu tej działalności dochodu. Tymczasem we wniosku o prawo pomocy, skarżący sam wskazał, że żona z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała rocznie kwotę dochodu w wysokości (...) zł (w 2010 r.). Uwzględniając wskazaną kwotę oraz dochód wnioskodawcy, jak również wydatki uwidocznione na znajdujących się w aktach sprawy fakturach VAT i innych dokumentach Sąd Wojewódzki stwierdził, że skoro skarżący podnosi, że żona musi poczynić konieczne wydatki w postaci opłat z tytułu najmu lokalu, składek, które dają kwotę rzędu (...) zł, to należy przyjąć, że żona skarżącego jest w stanie ponieść te wydatki, prowadzić, jak domniemać należy, opłacalną działalność gospodarczą z wygenerowaniem również kwot na zakup towarów i przeznaczeniem ich na utrzymanie domu i egzystencję wraz ze skarżącym i dziećmi.

Sąd Wojewódzki, mając na względzie wysokość wpisu od skargi, stały dochód wnioskodawcy i jego żony, stwierdził, że jego sytuacja finansowa i rodzinna uwidoczniona we wniosku, jak i pozostałych dokumentach, pozwala przyjąć, że skarżący nie wykazał iż spełnia przesłanki uzasadniające udzielenie mu pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych w wysokości (...) zł z tytułu wpisu od skargi. Sąd podkreślił przy tym, że osoba, która nie wykazała, że nie stać ją na uiszczenie określonej kwoty z tytułu wpisu sądowego, bądź też przedstawiła niepełne dane, musi liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do udzielenia jej pomocy.

Zaskarżając powyższe postanowienie w całości L. S., wniósł o jego uchylenie oraz przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że zaprezentowane przez niego informacje uzasadniają wydanie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: "p.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Według art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Stanowi ona wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Z konstrukcji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii w dużej mierze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że L. S. nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone, postanowienia.

Okoliczność, że skarżący wraz z tworzącą z nim wspólne gospodarstwo domowe żoną uzyskują stały dochód, co pozwala na poniesienie kosztów przedmiotowego postępowania, które na obecnym jego etapie nie są znaczne. Na uwagę ponadto zasługuje, że skarżący oraz osoby pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym są właścicielami domu o powierzchni (...) m 2, mieszkania o powierzchni (...) m 2 jak również nieruchomości rolnej o powierzchni (...) ha i innej nieruchomości gruntowej o powierzchni (...) ha. Zatem nie można zakwestionować faktu, iż dysponuje on znacznymi środkami umożliwiającymi mu ponoszenie ciężaru finansowego prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego.

Trzeba przy tym podkreślić, że nieruchomości, których jest właścicielem mogą generować dodatkowy dochód. Nie wykorzystywanie natomiast przez L. S. swoich możliwości zarobkowych dodatkowo przemawia za prawidłowością wydanego rozstrzygnięcia. Sąd bowiem badając jego zdolności finansowe zobligowany był przyjąć, że stan majątkowy i dochody skarżącego są takie, jakie miałby, gdyby w pełni wykorzystał swoje możliwości uzyskania dodatkowego dochodu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87, OSNC 1988/7-8/103).

Powyższego stanowiska nie zmienia fakt, iż skarżący starał się wykazać, że uzyskiwany przez jego żonę przychodów wysokości (...) zł służy do pokrycia kosztów najmu lokalu, dojazdu do pracy, oraz opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne. Prezentowane w tym zakresie twierdzenia nie odnalazły potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Skarżący nie przedstawił chociażby umowy najmu lokalu, w którym jego żona prowadzi działalności gospodarczą, co uniemożliwiło weryfikację prezentowanych przez niego twierdzeń w tym zakresie.

Stanowiska Sądu Wojewódzkiego nie podważa również okoliczność ponoszenia przez skarżącego ciężarów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ich wielkość bowiem nie świadczy o tym, że skarżący, czy też członkowie jego rodziny zobligowanymi są ponosić koszty utrzymania konsumujące przeważającą część uzyskiwanych przez nich miesięcznych dochodów.

W świetle powyższego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż L. S. nie wykazał w dostateczny sposób, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanej przez niego części. Podkreślenia przy tym wymaga, iż tego rodzaju pomoc jest zarezerwowana dla osób, które znajdują się w naprawdę trudnej sytuacji materialnej i które, z uwagi na ich ciężką sytuację, nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Skarżący nie wykazał, iż do tej grupy się kwalifikuje. Dlatego też nie budzi wątpliwości zasadność wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu stanowiska.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.