Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1467277

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 7 maja 2014 r.
I OZ 348/14
Nieprzyznanie prawa pomocy a ograniczenie prawa do sądu.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 263/13, o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach z dnia (...) stycznia 2013 r. nr (...) w przedmiocie spraw studentów postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 8 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 263/13, po rozpoznaniu wniosku A. K., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

W uzasadnieniu Sąd podał, że wyrokiem z dnia 21 listopada 2013 r. oddalona została skarga A. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach z dnia (...) stycznia 2013 r. w przedmiocie spraw studentów.

Wnioskiem z dnia 21 listopada 2013 r. skarżący zwrócił się o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jednocześnie o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej.

Pismem z dnia 12 grudnia 2013 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie wniosku na urzędowym formularzu w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

W zakreślonym przez Sąd terminie skarżący uzupełnił braki. Na formularzu zaznaczył, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, że jest rencistą II grupy, a jego dochód stanowi renta w wysokości 610,33 zł. Oświadczył ponadto, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 Euro.

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału pismem z dnia 23 stycznia 2014 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych dotyczących jego sytuacji materialnej poprzez udokumentowanie wysokości ponoszonych kosztów utrzymania oraz udokumentowanie uzyskiwanego dochodu.

W odpowiedzi na zarządzenie skarżący zwrócił się o zwrot kosztów sądowych w wysokości 200 zł i załączył przekaz pocztowy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych opiewający na kwotę 610,33 zł.

Dalej Sąd wskazał, że skarżący pomimo prawidłowego i precyzyjnego wezwania nie uprawdopodobnił okoliczności dotyczących swojej trudnej sytuacji materialnej ani nie udokumentował okoliczności, na które powołał się we wniosku. Fakt ten w ocenie Sądu uniemożliwia dokonanie właściwej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy i nie jest możliwe obiektywne stwierdzenie, że wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Aby wykazać zasadność swojego wniosku, strona powinna przedłożyć takie dokumenty, które uprawdopodobnią, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez skarżącego pismo nie może zostać potraktowane jako wyczerpujące udzielenie odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 23 stycznia 2014 r.

W tej sytuacji, skoro skarżący nie uzupełnił danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem z dnia 23 stycznia 2014 r., to nie jest możliwe obiektywne ustalenie jego aktualnego stanu majątkowego i sytuacji osobistej. Natomiast uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

Z tych względów Sąd orzekł na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

A. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, w którym wskazał, że kwota 200 zł stanowi 1/3 jego dochodów i w znacznym stopniu narusza jego sytuację majątkową oraz, że nie posiada samochodu.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a.") stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.).

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu zależy zasadniczo od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że zasadnie zobowiązano skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego. Podkreślenia wymaga to, że w wezwaniu skierowanym do skarżącego skonkretyzowane zostały dokumenty i dane, które skarżący winien uzupełnić. Tymczasem skarżący, w odpowiedzi na wezwanie nie przedstawił żądanych dokumentów jak również nie wyjaśnił istotnych kwestii dotyczących jego sytuacji majątkowej. Trafnie więc uznał Sąd I instancji, że skarżący w istocie uniemożliwił weryfikację swojej sytuacji majątkowej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, o których stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Uchylenie się przez stronę, na której ciążył obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy od przedstawienia na wezwanie Sądu określonych dokumentów i oświadczeń, powoduje, że strona powinna się liczyć się z tym, że Sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do prawidłowego zbadania jego rzeczywistych możliwości finansowych.

W konsekwencji skarżący nie może skutecznie kwestionować prawidłowości postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, jeżeli nie zastosował się do wezwania Sądu a w konsekwencji nie wykazał, że nie może ponieść kosztów postępowania.

Podkreślić również należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący.

Skarżący w zażaleniu w żaden sposób nie podważył ustaleń i oceny przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym nie zaistniały warunki dla odmiennej, niż uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.