Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1467275

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 20 maja 2014 r.
I OZ 342/14
Instytucja wyłączenia sędziego (art. 19 p.p.s.a.).

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2014 r. o sygn. akt II SA/Wa 1088/13 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Ministra Finansów z dnia (...) maja 2013 r. nr (...) w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia (...) lutego 2014 r. skarżący D.S. złożył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy z jego skargi na decyzję Ministra Finansów z dnia (...) maja 2013 r. nr (...) sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (...).

Motywując powyższy wniosek, skarżący wskazał, że sędziowie (...), tworzący skład orzekający w niniejszej sprawie na rozprawie w dniu 26 września 2013 r., jak również sędziowie (...), orzekający w sprawie o sygn. akt II SAB/WA 240/13, w której również skarżącym był D.S., dopuścili się podczas rozpoznawania jego skarg zaniedbań, które wedle wnioskodawcy powodują konieczność ich wyłączenia od dalszego udziału w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 1088/13. Zaniedbania te miały się przejawiać w niedostatecznym zapoznaniu się z materiałami zgromadzonymi w sprawie, co skutkowało odmową dopuszczenia K.S. do udziału w charakterze uczestnika zarówno w niniejszym postępowaniu, jak i w sprawie II SAB/Wa 240/13, pomimo oczywistego zdaniem skarżącego interesu prawnego występującego po stronie pana S. Skarżący zarzucał, że wskazani sędziowie dopuścili się tych zaniedbań świadomie w celu niedopuszczenia K.S. do udziału w postępowaniu, aby ten nie mógł formalnie przekazać materiałów mogących mieć wpływ na przebieg postępowania sądowego. Powyższe, zdaniem D.S., świadczyło o konieczności wyłączenia wskazanych sędziów w celu rzetelnego i uczciwego wyjaśnienia sprawy.

Wszyscy wymienieni we wniosku sędziowie złożyli do akt sprawy pisemne oświadczenia o niewystępowaniu po ich stronie przesłanek z art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a.") wyłączających od rozpoznawania sprawy oraz o niewystępowaniu innych okoliczności które mogłyby wywoływać wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 14 marca 2014 r. o sygn. akt II SA/Wa 1088/13, oddalił wniosek o wyłączenie sędziów.

Jak podał w uzasadnieniu, w niniejszej sprawie skarżący jako główną podstawę swojego wniosku wskazał fakt wydania przez wymienionych we wniosku sędziów postanowień o odmowie dopuszczenia K.S. do udziału w charakterze uczestnika w postępowaniach o sygn. II SA/Wa 1088/13 oraz II SAB/Wa 240/13, toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. WSA zauważył, że oba postanowienia zostały poddane, w wyniku złożonych zażaleń, kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w obu przypadkach - postanowieniami o sygn. akt odpowiednio I OZ 1187/13 z dnia 20 grudnia 2013 r. oraz I OZ 1134/13 z dnia 25 listopada 2013 r. - podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż w sprawach tych można mówić jedynie o interesie faktycznym K.S., co jest niewystarczające do dopuszczenia go do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem, że przy wydaniu obu postanowień nie naruszono przepisów prawa i oddalił zażalenia.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie można się zgodzić ze skarżącym, że powołane przez niego okoliczności stanowią obiektywne przesłanki do wyłączenia wskazanych we wniosku sędziów od rozpoznawania niniejszej sprawy. WSA podkreślił za orzecznictwem, że sam fakt orzekania przez tego samego sędziego w różnych postępowaniach z udziałem strony skarżącej, połączony z niezadowoleniem strony z przebiegu tych postępowań, nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 września 2012 r. sygn. II OZ 798/12). Ponadto, jak wskazał, jeżeli strona skarżąca nie jest zadowolona z rozstrzygnięcia, służą jej stosowne środki odwoławcze przewidziane w p.p.s.a., z których skarżący w niniejszej sprawie skorzystał. Subiektywne przekonanie skarżącego o istnieniu "określonych powodów" takiego a nie innego orzekania przez sędziów w sprawie, jak również fakt, że skarżący nie zgadza się z wykładnią przepisów dokonaną w sprawie przez sąd I oraz II instancji, nie mogą - zdaniem WSA - stanowić powodów do skutecznego wyłączenia sędziów od rozpatrywania sprawy.

Z tych względów Sąd uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił w swoim wniosku istnienia obiektywnych przesłanek wywołujących uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziów (...).

Zażalenie na powyższe postanowienie, wraz z obszernym uzasadnieniem, wniósł D.S. Jego zdaniem Sąd pierwszej instancji m.in. nie odniósł się do przywołanych przez niego okoliczności, złożone przez sędziów oświadczenia są zbyt lakoniczne, zaś sami sędziowie dążyli świadomie do odmówienia uczestnictwa w sprawie K.S., celowo dokonując uchybień w postępowaniu.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 18 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sędzia podlega wyłączeniu w sprawach:

1)

w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;

2)

swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;

3)

osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;

4)

w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;

5)

w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;

6)

w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;

7)

dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;

8)

w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Natomiast art. 19 p.p.s.a. stanowi, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Warunkiem koniecznym wyłączenia określonego w art. 19 p.p.s.a. jest uprawdopodobnienie, iż pomiędzy sędzią objętym wnioskiem, a stroną skarżącą lub innymi uczestnikami postępowania zachodzą takie stosunki, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, publ. OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134).

Zarówno instytucja wyłączenia sędziego z mocy prawa, jak i na wniosek strony - dając możliwość eliminowania przyczyn, które mogłyby skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu konkretnego sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy - jest istotną gwarancją procesową. Wskazać jednak trzeba, że tylko obiektywnie zaistniałe i konkretnie sformułowane zastrzeżenia co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu określonej sprawy - stanowić mogą prawem przewidzianą podstawę wniosku o wyłączeniu sędziego. Tym samym o dopuszczalnym wniosku o wyłączenie sędziego można mówić jedynie wówczas, gdy odnosi się on do osoby konkretnego sędziego i oparty jest na podstawach wskazujących na istnienie takich indywidualnych, odnoszących się do tego sędziego okoliczności, mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Rozpatrywany wniosek takich warunków nie spełnia, ponieważ skarżący domaga się wyłączenia sędziów w sprawie, nie wskazując obiektywnych przyczyn świadczących o braku ich bezstronności. Trudno za takie uznać niedostateczną obszerność oświadczeń sędziów o braku podstaw ich wyłączenia, czy subiektywne twierdzenia D.S., iż świadomie sędziowie dążyli do dokonania uchybień w sprawie i niedopuszczenia K.S. do udziału w niej. Kwestie materialne związane z istotą sprawy zainicjowanej skargą są zaś przez D.S. mieszane z uwagami dotyczącymi wyłączenia sędziów. Zaistnienia przesłanek wyłączenia sędziów, określonych w cyt. przepisach p.p.s.a. - jednak rzetelnie nie uprawdopodobnił. Prawidłowo zatem WSA oddalił wniosek D.S. zaskarżonym postanowieniem.

Należy zauważyć, że okoliczność, iż sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (zob. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2013 r. o sygn. akt II OZ 1174/12), z czego zresztą skarżący w sprawie skorzystał. Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (zob. postanowienie NSA z dnia 25 września 2012 r. o sygn. akt II OZ 607/12).

Warto także zaznaczyć, że objęci wnioskiem sędziowie złożyli stosowne oświadczenia o niezachodzeniu po ich stronie przesłanej przewidzianych w art. 18 § 1 i art. 19 p.p.s.a. Jak zaś spostrzeżono w orzecznictwie, jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w określonej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2012 r. o sygn. akt II OZ 541/12 i cyt. tam orz.). Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie SN z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zażaleniu sformułowanym przez D.S. w dniu 4 kwietnia 2014 r. brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość oświadczeń złożonych przez sędziów w dniach 3 i 13 marca 2014 r. W ocenie orzekającego Sądu, zasadnicza argumentacja D.S. odnosi się do kontestowania sposobu załatwienia przez sędziów kwestii dopuszczenia K.S. do udziału w charakterze uczestnika w postępowaniach. W tym aspekcie przytoczone argumenty mają charakter polemiczny i w istocie próbują kontestować przywołane wcześniej postanowienia WSA, poddane kontroli NSA, w tej materii. Niezgadzanie się z orzeczeniami Sądu nie jest jednak dostateczną podstawą do wyłączenia sędziów, którzy je wydali.

Podkreślenia wreszcie wymaga, że instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r. o sygn. akt II FZ 61/08, publ. "Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych" 2008, Nr 6, poz. 97; por. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r. o sygn. akt K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, Nr 1, poz. 5).

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.