Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1467272

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 7 maja 2014 r.
I OZ 334/14
Skuteczność ex nunc wniosku o przyznanie prawa pomocy.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 września 2013 r., sygn. akt III SO/Lu 4/13, o odrzuceniu wniosku o wymierzenie grzywny w sprawie ze skargi J. H. w przedmiocie wymierzenia grzywny Kierownikowi Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Przychodni Zdrowia Psychicznego w Białej Podlaskiej za nieprzekazanie skargi do sądu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 18 września 2013 r., sygn. akt III SO/Lu 4/13, odrzucił wniosek J. H. o wymierzenie grzywny Kierownikowi Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Przychodni Zdrowia Psychicznego w Białej Podlaskiej za nieprzekazanie skargi do sądu.

W uzasadnieniu Sąd podał, że skarżący zarządzeniem z dnia 28 maja 2013 r., został wezwany do uiszczenia wpisu od wniosku w wysokości 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia wniosku. Odpis zarządzenia skarżący odebrał osobiście 4 czerwca 2013 r.

Pomimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie uiścił wpisu, natomiast w dniu 12 czerwca 2013 r. (data nadania w placówce pocztowej), a więc dzień po terminie do uiszczenia wpisu, skarżący wniósł do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych.

Dalej Sąd wskazał, że stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i § 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Zgodnie z art. 220 § 3 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. wniosek, od którego pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd.

W ocenie Sądu taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, gdyż termin wyznaczony przez Sąd do uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie z dniem 11 czerwca 2013 r. Sąd podkreślił, że złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przerwał terminu do uiszczenia wpisu. Skarżący powinien złożyć taki wniosek w otwartym terminie do uiszczenia wpisu, czyli do 11 czerwca 2013 r. Tymczasem skarżący uczynił to po terminie do uiszczenia wpisu, tj. w dniu 12 czerwca 2013 r. Zdaniem Sądu zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w postanowieniu z dnia 18 lipca 2013 r. nie może mieć wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie. Zwolnienie od kosztów sądowych, obejmuje tylko te koszty, które ewentualnie powstaną w toku dalszego postępowania, nie zaś niejako "z mocą wsteczną" wpis od wniosku. Termin do uiszczenia tej opłaty upłynął bowiem przed wydaniem postanowienia o zwolnieniu od kosztów sądowych.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił wniosek na podstawie art. 220 § 3 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a.

J. H. w zażaleniu na powyższe postanowienie (błędnie nazwanym skargą kasacyjną) zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 239 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 211 p.p.s.a. w zw. z 212 § 1 p.p.s.a., poprzez odrzucenie wniosku o wymierzenie grzywny, z tego powodu, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (wpisu) był jeden dzień spóźniony, w sytuacji gdy Sąd wcześniejszym postanowieniem z dnia 18 lipca 2013 r., zwolnił skarżącego od kosztów sądowych, a więc uznał wniosek za skuteczny;

- art. 12a § 2 p.p.s.a., poprzez zwrot przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, akt sprawy administracyjnej organowi, w sytuacji, gdy sam sąd zwrócił się do ORA w Lublinie o wyznaczenie pełnomocnika, co spowodowało brak dostępu pełnomocnika do akt sprawy przy pisaniu skargi kasacyjnej - niemożność kontroli, czy skarżący nie był ustawowo zwolniony od kosztów sądowych na mocy art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia prawa do obrony i nieważności postępowania.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że przyczyną odrzucenia wniosku było nieuiszczenie wpisu pomimo wezwania skierowanego do strony na podstawie zarządzenia Przewodniczącego, podjętego w trybie art. 220 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. W takim przypadku zagadnieniem podstawowym dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia jest wyjaśnienie, czy istniała podstawa do nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia wpisu od złożonego wniosku. Zasadniczo kwestia ta została rozstrzygnięta w uchwale składu siedmiu Sędziów NSA z dnia 7 kwietnia 2008 r., II FPS 1/08, zgodnie z którą wniosek o wymierzenie organowi grzywny, wymieniony w art. 55 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jest pismem wszczynającym odrębne postępowanie w rozumieniu art. 63 p.p.s.a., od którego na podstawie art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a. pobiera się wpis sądowy.

Wobec przytoczonej treści uchwały do rozważenia pozostaje jednak zastosowanie do wniosku o wymierzenie grzywny przepisu art. 239 pkt 1 p.p.s.a. stanowiącego o zwolnieniu strony skarżącej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w wymienionych tym przepisem kategoriach spraw.

Okoliczność, że wniosek złożony w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. wszczyna postępowanie odrębne od postępowania wywołanego wniesieniem skargi na określone działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oznacza tylko tyle, że przedmiot obu postępowań jest odmienny. Odrębność proceduralna obu postępowań nie zmienia jednak faktu, że istnieje pomiędzy nimi związek wynikający z tego, ze zarówno skarga, jak też wniosek dotyczą tej samej sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnym.

Podobna zależność występuje przykładowo pomiędzy postępowaniami ze skargi na określony akt lub czynność z zakresu administracji publicznej oraz skargi na bezczynność organu bądź w sytuacji skargi na postanowienie o zawieszeniu postępowania i skargi na decyzję ostateczną wydaną w danej sprawie administracyjnej.

Tak jak w wymienionych przypadkach zwolnienie ustawowe od kosztów sądowych będzie dotyczyć różnych skarg złożonych w związku z jedną (główną) sprawą administracyjną, tak też musi być w przypadku wniosku o wymierzenie grzywny za nieprzekazanie akt w sprawie sądowoadministracyjnej wszczętej z inicjatywy tego samego podmiotu.

Wprawdzie w zdaniu odrębnym do wymienionej wyżej uchwały podniesiona została kwestia stosowania art. 239 pkt 1 p.p.s.a. w postępowaniu toczącym się w trybie art. 55 p.p.s.a., to jednak wnioski w tym zakresie poczynione zostały bez uwzględnienia art. 64 § 3 p.p.s.a. Skoro zgodnie z tym ostatnim przepisem, do wniosków stosuje się przepisy o skardze, a w omawianej kwestii ustawa nie stanowi inaczej, to oznacza konieczność zastosowania również art. 239 pkt 1 p.p.s.a.

Trudno bowiem byłoby przyjąć, że od skargi wniesionej na akt lub bezczynność organu w danej sprawie skarżący byłby zwolniony ustawowo od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a w przypadku złożenia wniosku wskutek nieprzekazania przez organ akt do sądu miałby obowiązek poniesienia opłaty sądowej.

W konsekwencji należny stwierdzić, że jeżeli wniosek o wymierzenie grzywny - złożony w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. - dotyczy skargi, wniesionej w jednej z kategorii spraw objętych przepisem art. 239 pkt 1 p.p.s.a., to wnioskodawca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Potwierdzeniem dla takiego wnioskowania jest pogląd wyrażony w piśmiennictwie, zgodnie z którym, konstrukcja przyjęta w art. 239 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje, że wynikające z tego przepisu zwolnienie od kosztów sądowych przysługuje skarżącemu niezależnie od tego, która forma działania, bezczynności lub przewlekłości proceduralnej wymieniona w art. 3 § 2 pkt 2 i 3 p.p.s.a. stanowi przedmiot zaskarżenia, jak i niezależnie od rodzaju środka prawnego wnoszonego przez skarżącego (skarga, wniosek, skarga kasacyjna, zażalenie, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia), (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 845).

Z tych względów należało uznać, że zasadny jest zarzut zawarty w zażaleniu, wskazujący na potrzebę zbadania w niniejszej sprawie, czy nie zachodziła podstawa do zastosowania ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Z uwagi na brak akt administracyjnych okoliczność ta nie mogła być wyjaśniona przez Naczelny Sąd Administracyjny. Natomiast trafnie podniesiono w zażaleniu, iż treść samego wniosku wskazuje na jego związek ze sprawą w przedmiocie świadczeń leczniczych (art. 239 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Dla porządku zaznaczyć trzeba, że wniesiona przez pełnomocnika skarga kasacyjna zakwalifikowana została jako zażalenie, bowiem taki środek przysługuje stronie od zaskarżonego postanowienia, zgodnie z art. 173 § 1 in fine p.p.s.a. w zw. z art. 194 § 1 pkt 10 p.p.s.a.

Odnosząc się końcowo do treści zażalenia stwierdzić należy, że nietrafny okazał się zarzut dotyczący kwestii zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych dokonanego postanowieniem referendarza z 18 lipca 2013 r. Słusznie bowiem stwierdził Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony po upływie terminu zastrzeżonego do uiszczenia wpisu od wniosku wywołał skutki w odniesieniu do tych kosztów sądowych, które występują w dalszym postępowaniu. Zaznaczyć należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest skuteczny od momentu jego wniesienia i nie obejmuje zwolnienia od kosztów, do których uiszczenia strona obowiązana jest przed jego złożeniem. Postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również opłaty sądowe. Sąd nie może zwolnić skarżącego od kosztów, których obowiązek uiszczenia powstał jeszcze przed rozpoznaniem przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 23 czerwca 2004 r., FZ 125/04, post. NSA z dnia 12 lipca 2011 r. II OZ 584/11, post. NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., II OZ 9/12).

Podzielić należy również pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., II OSK 2708/11, (Lex nr 1103053), zgodnie z którym po wezwaniu strony do uiszczenia wpisu od złożonego pisma, przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty jest uzależnione od tego, czy strona złoży wniosek w tym przedmiocie w terminie otwartym do uiszczenia tego wpisu. Złożenie zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie ww. terminu, nawet jeżeli wniosek ten zostanie rozpoznany zgodnie z żądaniem strony, nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania przez nią opłat, do których została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki prawidłowo więc przyjął, że skoro zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu zostało skutecznie doręczone i nie zostało wykonane w zakreślonym terminie 7 dni, to zachodziła przesłanka do odrzucenia wniosku na podstawie art. 220 § 3 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a.

Z uwagi jednak na konieczność uwzględnienia przepisu art. 239 pkt 1 p.p.s.a. Sąd powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić czy przedmiot wniosku dotyczy sprawy objętej ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych. Niedokonanie tego skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.