Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2740243

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 11 października 2019 r.
I OW 57/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska.

Sędziowie: NSA Małgorzata Pocztarek, del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 11 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta m.st. Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem m.st. Warszawy a Wójtem Gminy C. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. G. o przyznanie zasiłku celowego postanawia: wskazać Prezydenta m.st. Warszawy jako organ właściwy w sprawie.

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent m.st. Warszawy pismem z dnia 15 marca 2019 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy C. w sprawie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku K. G. o przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu wniosku organ podał, że w dniu 8 lutego 2019 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy W. m.st. Warszawy wpłynął wniosek K. G. - osoby bezdomnej, przebywającej na terenie ogródków działkowych na O. przy ul. P. w Warszawie - o przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności i środków higieny osobistej. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji i rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że K. G. ma 61 lat; pomieszczenie, w którym przebywa na terenie ogródków działkowych nie spełnia warunków lokalu mieszkalnego w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, co oznacza, że osoba wnioskująca o pomoc społeczną jest bezdomna.

Pismem z dnia 11 lutego 2019 r., znak: (...) Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy W. m.st. Warszawy, uznając się niewłaściwym w sprawie, przesłał wniosek K. G. wraz z rodzinnym wywiadem środowiskowym i pozostałymi dokumentami do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., który pismem z dnia 19 lutego 2019 r., powołując się na treść art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "u.p.s.", uznał się za niewłaściwy w sprawie i odesłał do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy W. m.st. Warszawy wniosek K. G. o przyznanie zasiłku celowego wraz z dokumentami deklarując, że zrefunduje świadczenie przyznane na zakup żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu".

Prezydent m.st. Warszawy wskazał następnie, że w świetle stanu faktycznego niniejszej sprawy K. G. należy uznać za osobę bezdomną, a to powoduje, że do rozstrzygnięcia tego, który organ jest właściwy w sprawie, będzie miała zastosowanie norma art. 101 ust. 2 U.p.s. Podkreślono, że istotnym w sprawie jest również i to, iż Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy W. m.st. Warszawy nie posiada podstaw do przyznawania świadczeń na zakup żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu", gdyż m.st. Warszawa nie podjęło stosownej uchwały w tej sprawie.

Biorąc pod uwagę zaistniałe w sprawie okoliczności Prezydent m.st. Warszawy wyjaśnił, że K. G. jest osobą trwale bezdomną. Nie podejmuje działań w celu poprawy własnej sytuacji życiowej mimo istnienia obowiązku określonego w art. 4 u.p.s., a w szczególności odmawia skorzystania z pomocy w formie schronienia w schronisku dla osób bezdomnych, noclegowni lub ogrzewalni, gdzie miałby zapewnione schronienie i żywność. Na terenie m.st Warszawy korzysta natomiast z pomocy w formie posiłków wydawanych w jadłodajni, z łaźni oraz punktów wydawania odzieży.

Wójt Gminy C. nie wniósł odpowiedzi na powyższy wniosek.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), przywoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie spór o właściwość występuje między Prezydentem m.st Warszawy i Burmistrzem D., bowiem żaden z tych organów nie uznał się za właściwy do rozpoznania wniosku K. G. dotyczącego przyznania zasiłku celowego.

W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że co do zasady o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony (art. 101 ust. 1 u.p.s.). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. W sprawie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.), zaś we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 103 ust. 3 u.p.s.) (vide: I.Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 396; W.Maciejko (w:) W.Maciejko, P.Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010, s. 402; postanowienie NSA z dnia 13 maja 2011 r. sygn. akt I OW 196/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z niekontrowersyjnych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż K. G. jest bezdomnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 in fine u.p.s., bowiem jest osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Natomiast ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawcy była M., w gminie C., w powiecie łańcuckim. Powyższe wskazywałoby, że to przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. winien wyznaczać organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy, jako właściwy w niniejszej sprawie. Prowadziłoby to jednak do niedopuszczalnego zignorowania szczególnej sytuacji osobistej ubiegającego się o świadczenie, o której mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s. W orzecznictwie przyjmuje się, że sytuacje, do których ma zastosowanie powyższa regulacja występują wówczas gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 1 lub ust. 2 u.p.s., choćby wskutek braku mieszkania, niepełnosprawności, niezdolności do pracy z powodu choroby, aktualnego stanu zdrowia, całkowitego uzależnienia egzystencji strony od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu (vide: wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 311/12; postanowienie NSA z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt I OW 102/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W realiach niniejszej sprawy jest bezsporne, że wnioskodawca nie mieszka ani nie przebywa w miejscu swego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Od kilkunastu lat jest bezdomny i przez cały ten czas pozostaje związany z Warszawą. Ostatnio przebywa w częściowo zdewastowanej altanie na terenie ogródków działkowych przy ul. O. w Warszawie. Altanka nie ma dostępu do energii elektrycznej, bieżącej wody i toalety. Mimo to wnioskodawca odmawia przeniesienia się do schroniska dla bezdomnych, noclegowni czy ogrzewalni. Nie ma dochodów, a w bieżącym funkcjonowaniu pomagają mu streetworkerzy ze Stowarzyszenia Pomocy i Interwencji Społecznej. Jest osobą samotną, nie ma nikogo na utrzymaniu. Choruje na cukrzycę typu II. Pozostaje bez zatrudnienia i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Do stycznia 2019 r., kiedy to otrzymał zasiłek celowy na żywność w kwocie 200,00 zł, pozostawał bez środków do życia.

Oceniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, iż sytuacja osobista wnioskującego o pomoc jest wyjątkowo trudna. Jest on osobą nieporadną, niepotrafiącą zadbać o swoje sprawy, całkowicie uzależnioną od miejsca, w którym przebywa i oczekującą pomocy w tym właśnie miejscu. Powyższe okoliczności każą obiektywnie przyjąć, iż wnioskodawca, z uwagi na swą osobistą sytuację, nie ma możliwości ubiegania się o przyznanie świadczeń pomocowych w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 2 u.p.s. i który oddalony jest ponad 300 kilometrów od miejsca jego pobytu. Wszak wnioskodawca pozbawiony jest środków zarówno na dojazd do gminy C., jak i na prowadzenie korespondencji z miejscowym organem pomocowym. Tym samym zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s. Wszak dokonując wykładni przepisów ustalających właściwość organów pomocy społecznej należy mieć na względzie te okoliczności, które z uwagi na sytuację osobistą wnioskodawcy mogą zaważyć na tym czy ewentualna pomoc będzie efektywna oraz czy w jakimkolwiek stopniu będzie ona realizowała ustawowe cele pomocy społecznej (vide: postanowienie NSA z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt I OW 158/12; postanowienie NSA z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt I OW 94/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższy walor zachowuje uznanie, iż w niniejszej sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s., a tym samym organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie zasiłku celowego winien być organ miejsca pobytu wnioskodawcy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 3 u.p.s. wskazano Prezydenta m.st Warszawy jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku K. G. o przyznanie zasiłku celowego.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.