Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1529060

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 11 grudnia 2013 r.
I OSK 67/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska.

Sędziowie NSA: Joanna Banasiewicz (spr.), Marek Stojanowski.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Lubuskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 października 2012 r. sygn. akt II SA/Go 591/12 w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia (...) maja 2012 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa i odstąpienia od uchylenia decyzji

1.

uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę;

2.

zasądza od Z. B. na rzecz Wojewody Lubuskiego kwotę 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt II SA/Go 591/12 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia (...) maja 2012 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa i odstąpienia od uchylenia decyzji: I. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatu Gorzowskiego z dnia (...) września 2011 r. nr (...),(...), II. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

W uzasadnieniu Sąd podał następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Wojewoda Lubuski decyzją z dnia (...) maja 2012 r., nr (...), realizując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Go 969/11, po rozpatrzeniu odwołania Z. B., utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu Gorzowskiego z dnia (...) września 2011 r., w której orzekł o wydaniu z naruszeniem prawa następujących decyzji: 1) decyzji z dnia (...) stycznia 2001 r. znak (...) nr decyzji (...) w sprawie uznania Z. B. z dniem 12 stycznia 2001 r. za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku, 2) decyzji z dnia (...) sierpnia 2001 r. znak (...), nr decyzji (...) w sprawie utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 20 lipca 2001 r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego przysługiwania, 3) decyzji z dnia (...) marca 2004 r. znak (...), nr decyzji (...) w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej z dniem 30 marca 2004 r. na własny wniosek. Jednocześnie Starosta odstąpił od uchylenia powyższych decyzji z uwagi na wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 146 § 1 k.p.a. (od dnia doręczenia decyzji minęło 5 lat).

W uzasadnieniu organ wskazał, że Z. B. zgłosił się celem rejestracji do Powiatowego Urzędu Pracy w Gorzowie Wlkp. w dniu 12 stycznia 2001 r. jako osoba bezrobotna. W związku z pismem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 lutego 2011 r. oraz pismem Wójta Gminy Lubiszyn z dnia 21 marca 2011 r., na podstawie których ustalono, iż strona jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego powyżej 2 ha przeliczeniowych od 10 lutego 1998 r., Starosta Powiatu Gorzowskiego postanowieniem z dnia (...) maja 2011 r. wznowił postępowanie wyjaśniające w stosunku do decyzji wydanych w dniu (...) stycznia 2001 r., (...) sierpnia 2001 r. i (...) marca 2004 r. z uwagi na fakt, że wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne nieznane organowi w dniu wydania decyzji, tj. ustalono, że Z. B. od 10 lutego 1998 r. był współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 2 ha przeliczeniowych i w dniu rejestracji nie spełniał wymogu ustawy, by być osobą bezrobotną. Zdaniem organu decyzja o przyznaniu statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych winna być uchylona, ponieważ wyszły na jaw nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję (art. 146 § 1 k.p.a.).

Decyzją z dnia (...) maja 2011 r. znak (...),(...) wydaną z upoważnienia Starosty Powiatu Gorzowskiego na podstawie art. 145 i art. 151 § 2 k.p.a. odmówiono uchylenia wskazanych we wstępie decyzji.

Od powyższej decyzji Z. B. wniósł odwołanie. Strona wskazała, iż faktycznie razem z żoną jest współwłaścicielem ziemi o powierzchni 5 ha i 30 arów, w tym 3 ha i 86 arów przeliczeniowych. Tym samym każde ze współmałżonków, zdaniem strony, jest właścicielem połowy tego areału i nie przekracza 2 ha, dlatego spełniała warunek do uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Nadto grunty orne od 30 marca 2000 r. są wydzierżawione.

Po rozpatrzeniu odwołania Z. B. decyzją z dnia (...) lipca 2011 r. Wojewoda Lubuski uchylił decyzję organu pierwszej instancji oraz poprzedzające ją postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia.

Kolejną decyzją z dnia (...) września 2011 r., znak (...), Nr (...), działający z upoważnienia Starosty Powiatu Gorzowskiego, Zastępca Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Gorzowie Wlkp., orzekł o wydaniu z naruszeniem prawa: 1) decyzji z dnia (...) stycznia 2001 r. znak (...) nr decyzji (...) w sprawie uznania Z. B. z dniem 12 stycznia 2001 r. za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku, 2) decyzji z dnia (...) sierpnia 2001 r. znak (...), nr decyzji (...) w sprawie utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 20 lipca 2001 r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego przysługiwania, 3) decyzji z dnia (...) marca 2004 r. znak (...), nr decyzji (...) w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej z dniem 30 marca 2004 r. na własny wniosek i odstąpił od uchylenia powyższych decyzji z uwagi na wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 146 § 1 k.p.a.

Od powyższej decyzji Z. B. wniósł odwołanie, w którym wskazał, że odwołuje się od decyzji z dnia (...) maja 2011 r.

Postanowieniem z dnia (...) października 2011 r., znak (...), wydanym na podstawie art. 134 k.p.a. Wojewoda Lubuski stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego przez Z. B.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 2 lutego 2012 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 969/11 uchylił powyższe orzeczenie Wojewody Lubuskiego.

Organ II instancji wykonując wyrok Sądu uznał, że odwołanie z dnia 21 września 2011 r. wniesione przez Z. B. jest odwołaniem od decyzji organu z dnia (...) września 2011 r. znak (...), Nr (...), a nie odwołaniem od decyzji z dnia (...) maja 2011 r., jak wcześniej przyjął.

Wskazaną na wstępie decyzją, Wojewoda Lubuski utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia (...) września 2011 r. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji zasadnie uznał, iż zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w efekcie czego doszło do wydania decyzji na podstawie art. 151 § 2 k.p.a., w której stwierdzono, że decyzje z dnia (...) stycznia 2001 r., z dnia (...) sierpnia 2001 r. i (...) marca 2004 r. wydane zostały z naruszeniem prawa. Jednocześnie organ prawidłowo odstąpił od uchylenia wskazanych decyzji z uwagi na wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 146 § 1 k.p.a. Wojewoda Lubuski nie zgodził się z twierdzeniem skarżącego podnoszonym w odwołaniu, że pomimo iż według aktu notarialnego z dnia 10 lutego 1998 r. razem z żoną byli posiadaczami ziemi o powierzchni 5 ha 30 arów fizycznych, zatem 3 ha 86 arów przeliczeniowych, to każde z nich posiada połowę areału, a więc nie przekracza 2 ha przeliczeniowych. Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz obowiązującego od dnia 1 czerwca 2004 r. art. 2 ust. ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, statusu bezrobotnego - pomimo spełnienia innych wymaganych prawem warunków - nie może uzyskać osoba, która jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym albo zależnym) nieruchomości rolnej przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.

Organ podał, że w przypadku współwłasności w częściach ułamkowych wskazane kryterium obszarowe dotyczące właściciela należy odnieść do współwłasności nieruchomości rolnej. Status bezrobotnego może zatem uzyskać ten współwłaściciel nieruchomości rolnej, którego udział we współwłasności nieruchomości rolnej nie przekracza 2 ha przeliczeniowych. Zdaniem organu nie dotyczy to jednak współwłasności łącznej, która nie jest samoistnym stosunkiem prawnym. Opiera się zawsze na szczególnym stosunku prawnym o charakterze osobistym, w tym - tak jak w rozpoznawanej sprawie - związku małżeńskim. W czasie trwania małżeńskiej wspólności ustawowej H. B. wspólnie z mężem może korzystać oraz rozporządzać nieruchomością stanowiącą ich współwłasność. Strona nie ma oznaczonych w tej współwłasności udziałów, które mogłaby wyznaczać i ograniczać zakres jej uprawnień do nieruchomości. Może korzystać z pożytków z całej nieruchomości o powierzchni 3,8715 ha przeliczeniowych, tj. wielkości prawie dwukrotnie przewyższającej ustalony limit ustawowy.

Z. B. w skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. domagał się jej uchylenia, zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7-9, art. 12, art. 36, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz prawa materialnego - art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubuski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organy dokonały błędnej wykładni przepisów materialnoprawnych.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podkreślił, że kontrolowana decyzja zapadła w postępowaniu wznowieniowym. Sąd podał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn.: Dz. U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 z późn. zm.), powtórzony następnie w istocie swojej przez art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 z późn. zm.). W powołanym przepisie zawarta została definicja bezrobotnego poprzez określenie warunków, które muszą być spełnione, aby daną osobę można było uznać za osobę bezrobotną. I tak bezrobotnym jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, (...) zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) gospodarstwa stanowiącego dział specjalny produkcji rolnej w rozumieniu przepisów podatkowych, chyba że dochód z działów specjalnych produkcji rolnej, obliczony dla ustalenia podatku dochodowego od osób fizycznych, nie przekracza wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 2,0 ha przeliczeniowych, ustalonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie przepisów o podatku rolnym, lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w takim gospodarstwie. Norma ta w materii w niej uregulowanej nie przewiduje żadnych wyjątków.

Sąd zauważył, że istotą tej definicji jest założenie, iż chodzi tu o osobę, która poszukuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z zamiarem i gotowością jej podjęcia. Przy czym statusu bezrobotnego - pomimo spełnienia innych wymaganych prawem warunków - nie może uzyskać osoba, która jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym albo zależnym) nieruchomości rolnej.

Omawiany przepis, choć nie rozstrzyga tego wprost, odnosi się nie tylko do właściciela, ale także współwłaściciela nieruchomości rolnej. Nie oznacza to jednak, że wszystkie elementy definicji bezrobotnego należy oceniać według identycznych reguł zarówno w przypadku właściciela, jak i współwłaściciela nieruchomości.

W ocenie organów orzekających, w stosunku do Z. B. zaistniała negatywna przesłanka do jego uznania za osobę bezrobotną, ponieważ był i jest nadal wraz z żoną H. B. współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych 3,86 ha przeliczeniowych.

Zaznaczając, że możliwość uznania za osobę bezrobotną wyklucza dopiero własność lub posiadanie nieruchomości o powierzchni powyżej 2 ha przeliczeniowych, Sąd I instancji stwierdził, że nie podziela argumentacji Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 1243/07. Jako trafne i przekonujące uznał natomiast stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 692/06, w którym rozstrzygnięto, że w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego współwłaściciel może podlegać tym samym ograniczeniom jak właściciel tylko wtedy, gdy wielkość jego udziału odpowiadać będzie powierzchni nieruchomości, jaką ustawodawca przypisał właścicielowi, a więc przewidziane w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy kryterium obszarowe dotyczące właściciela należy odnieść do wielkości udziału współwłaściciela nieruchomości rolnej (co najmniej 2 ha przeliczeniowe).

Takie stanowisko wyrażone zostało również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 6 maja 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 130/11.

Omawiając współwłasność łączną wynikającą ze wspólności majątkowej między małżonkami Sąd wskazał, że faktycznym miernikiem uprawnień każdego z małżonków jest udział, który będzie mu przysługiwał w przypadku ustania wspólności. Brak możliwości wyodrębnienia udziałów przed ustaniem wspólności ustawowej nie może uzasadniać odmiennego traktowania tego rodzaju współwłasności. Współwłaścicielowi bowiem, niezależnie od rodzaju współwłasności nie przysługuje niepodzielnie prawo do rzeczy, lecz jest ono ograniczone prawem innych osób. Dlatego też, o ile faktyczny udział współwłaściciela we współwłasności nie przekroczy 2 ha przeliczeniowe i nie jest on dodatkowo posiadaczem użytków rolnych z innego tytułu, to brak jest uzasadnionych podstaw do odmowy przyznania statusu bezrobotnego z omawianej przesłanki.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, tj. decyzji z dnia 18 lutego 2005 r. ustalającej wysokość podatku rolnego wynika, że Z. B. i jego żona H. B. są podatnikami tego podatku z gruntów stanowiących gospodarstwo rolne o powierzchni 5,3000 ha fizycznych (równorzędność 3,86 ha przeliczeniowych), natomiast z aktu notarialnego sporządzonego w dniu 10 lutego 1998 r. oraz z odpisu księgi wieczystej nie wynika, aby H. i Z. B. pozostawali w rozdzielności majątkowej.

W ocenie Sądu I instancji rozróżnienie współwłasności ułamkowej i współwłasności łącznej dla określenia statusu bezrobotnego nie może odbywać się z pokrzywdzeniem dla osób pozostających w związku małżeńskim nie posiadających rozdzielności majątkowej. Odmienna interpretacja tego przepisu mogłaby stanowić bodziec do fikcyjnego znoszenia przez osoby (małżonków), ubiegające się o przyznanie statusu osoby bezrobotnej, ustawowej małżeńskiej wspólności majątkowej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda Lubuski reprezentowany przez radcę prawnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn.: Dz. U. z 1997 r. Nr 69, poz. 128 z późn. zm.) przez jego błędną wykładnię oraz przyjęcie, że przewidziane tym przepisem kryterium obszaru nieruchomości rolnej dotyczące właściciela należy odpowiednio odnosić do współwłaściciela tej nieruchomości, także gdy jest ona przedmiotem własności łącznej (jaką jest wspólność majątkowa małżeńska), a w konsekwencji, że status bezrobotnego może uzyskać współwłaściciel, którego udział we współwłasności odpowiada części nieruchomości nieprzekraczającej 2 hektarów przeliczeniowych, podczas gdy według prawidłowej wykładni art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w przypadku współwłasności łącznej nie może być przyznany status bezrobotnego osobie posiadającej gospodarstwo rolne, jeżeli powierzchnia gospodarstwa przekracza 2 hektary przeliczeniowe.

W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz Wojewody Lubuskiego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego podkreślając, że współwłasność łączna małżonków jest bezudziałowa, w czasie jej trwania nie można żądać podziału majątku, każdy z małżonków ma prawo do całego majątku i może faktycznie czerpać korzyści z pożytków z całej nieruchomości. Podniesiono m.in., że z samej treści art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu wynika, że ten sam dwuhektarowy areał może wyłączać przyznanie statusu osoby bezrobotnej nie tylko jego właścicielowi, ale także szeregowi innych osób (w tym małżonkowi nie będącemu współwłaścicielem) z uwagi na podleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, bowiem podniesiony w niej zarzut naruszenia prawa materialnego jest usprawiedliwiony.

Słusznie Wojewoda Lubuski zakwestionował dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wykładnię art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Zgodnie z tym przepisem, który jak podniesiono w zaskarżonym wyroku został następnie w istocie swojej powtórzony w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: z 2008 r. Nr 69, poz. 425 z późn. zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym - oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 i 2, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie, z zastrzeżeniem lit. g), nie uczącą się w szkole w systemie dziennym, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania (stałego lub czasowego) powiatowym urzędzie pracy, jeżeli (poza spełnieniem warunków określonych pod lit. a-c nie jest właścicielem lub posiadaczem (samoistnym lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe, lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.

Stwierdzając, że powołany wyżej przepis odnosi się nie tylko do właściciela, ale także do współwłaściciela nieruchomości rolnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego współwłaściciel może podlegać tym samym ograniczeniom jak właściciel tylko wtedy, gdy wielkość jego udziału w gospodarstwie rolnym odpowiadać będzie powierzchni nieruchomości, jaką ustawodawca przypisał właścicielowi (powierzchnia użytków rolnych przekraczająca 2 ha przeliczeniowe). Ponadto, jakkolwiek Sąd I instancji przedstawił w motywach zaskarżonego wyroku charakterystyczne różnice pomiędzy współwłasnością w częściach ułamkowych a współwłasnością łączną wynikającą ze wspólności majątkowej między małżonkami, to ostatecznie doszedł do przekonania, że faktycznym miernikiem uprawnień każdego z małżonków jest udział, który będzie mu przysługiwał w przypadku ustania wspólności. Sąd stwierdził, że brak możliwości wyodrębnienia udziałów przed ustaniem wspólności ustawowej nie może uzasadniać odmiennego traktowania tego rodzaju współwłasności oraz, że "rozróżnienie współwłasności ułamkowej i współwłasności łącznej dla określenia statusu bezrobotnego nie może odbywać się z pokrzywdzeniem dla osób pozostających w związku małżeńskim nie posiadających rozdzielności majątkowej". Dokonana przez Sąd wykładnia art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu spowodowała uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej, uznające powyższą wykładnię za błędną.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowane jest stanowisko, że przewidziane w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a wcześniej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, kryterium obszarowe dotyczące właściciela należy odnieść także do wielkości udziału współwłaściciela nieruchomości rolnej. W konsekwencji statusu bezrobotnego nie może uzyskać ten współwłaściciel, którego udział we współwłasności nieruchomości rolnej odpowiadać będzie ułamkowej części nieruchomości o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Takie stanowisko zajął też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 692/06, powołanym przez Sąd pierwszej instancji. Jednakże w przypadku, gdy jak w sprawie niniejszej, nieruchomość rolna, której osoba ubiegająca się o uzyskanie statusu bezrobotnego jest współwłaścicielem na zasadzie współwłasności łącznej wynikającej z wspólności ustawowej małżonków, wykładnia omawianego przepisu dokonywana być musi z uwzględnieniem odmienności instytucji współwłasności w częściach ułamkowych i współwłasności łącznej. W tym drugim przypadku status bezrobotnego nie może być przyznany osobie, która jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżonków nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe.

Współwłasność łączna, w przeciwieństwie do współwłasności w częściach ułamkowych, nie jest samoistnym stosunkiem prawnym. Wspólność ustawowa małżonków opiera się na stosunku prawnym o charakterze osobistym, jakim jest związek małżeński. Współwłasność ta ma zapewnić podstawy ekonomiczne do prawidłowego funkcjonowania małżeństwa. Jest to współwłasność bezudziałowa, w czasie trwania związku małżeńskiego i wynikającej z niego wspólności ustawowej oboje małżonkowie mogą wspólnie korzystać i rozporządzać całą nieruchomością stanowiącą ich współwłasność, a więc każdy z małżonków ma prawo do korzystania z pożytków z całej nieruchomości i może uzyskać w ten sposób środki utrzymania (takie stanowisko w stosunku do analogicznego przepisu zawartego w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 14 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 1225/07 i z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 1243/07).

Jak słusznie zauważono w skardze kasacyjnej, za powyższym rozumieniem art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w omawianej dotychczas części tego przepisu przemawia również dalsza regulacja zawarta w tym przepisie, w myśl której, o uzyskanie statusu osoby bezrobotnej nie może ubiegać się osoba, która podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Tak więc, skoro areał przekraczający 2 ha przeliczeniowe może wyłączać przyznanie statusu osoby bezrobotnej nie tylko jego właścicielowi, ale także i innym osobom, np. małżonkowi niebędącemu współwłaścicielem tej nieruchomości rolnej, to tym bardziej przyznanie statusu osoby bezrobotnej nie mogło nastąpić w analizowanym przypadku.

Skarga wniesiona przez Z. B. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia (...) maja 2012 r., nr (...) została uwzględniona z tej jedynie przyczyny, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał za wadliwą wykładnię art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w pozostałym natomiast zakresie Sąd nie stwierdził, by wydane w sprawie decyzje naruszały prawo.

W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę z uwagi na błędną wykładnię wskazanego wyżej przepisu mógł zastosować art. 188 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i oddalić skargę na podstawie art. 151 powołanej ustawy. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w myśl art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.