Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2722307

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 26 czerwca 2019 r.
I OSK 3688/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.).

Sędziowie NSA: Małgorzata Pocztarek, Olga Żurawska-Matusiak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 maja 2018 r. sygn. akt IV SAB/Gl 324/17 w sprawie ze skargi G.L. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w (...) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt IV SAB/Gl 324/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę G. L. (skarżący) na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia (...) października 2017 r. skarżący wystąpił do Prezesa Sądu Rejonowego w G. o udostępnienie informacji publicznej z akt sprawy o sygn. (...) w postaci wyroków zapadłych w sprawie przed sądami obu instancji wraz z ich uzasadnieniami, jeżeli zostały sporządzone.

Pismem z (...) października 2017 r. Wiceprezes Sądu Rejonowego w G. odpowiadając na wniosek skarżącego wyjaśnił, że w kwestii udzielenia żądanych informacji organ zajął już stanowisko w pismach, stanowiących odpowiedzi na wcześniejsze wnioski skarżącego.

Następnie pismem z (...) października 2017 r. Wiceprezes Sądu Rejonowego w G. udostępnił zanonimizowane wyroki obu instancji z uzasadnieniami dot. sprawy o sygn. akt (...).

Skarżący (...) października 2017 r. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, zarzucając organowi naruszenie art. 7 i art. 107 k.p.a., art. 1 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 176) - dalej "u.d.i.p.", art. 2 ust. 1 i 2, art. 13 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 23 u.d.i.p. oraz art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji.

W uzasadnieniu wywodził, że organ udzielając negatywnej odpowiedzi zobowiązany jest do wydania decyzji nie zaś do skierowania do wnioskodawcy zwykłej pisemnej informacji. Ponadto zarzucił organowi, że nie wskazał konkretnie pism, do których się odwołuje. Dalej skarżący wskazał, że wnioskowane dokumenty nie stanowią akt postępowania karnego a jedynie nieznaczny skonkretyzowany ich fragment. Wywodził, że wyrok sądu powszechnego zapadły w sprawie prowadzonej jawnie posiada walor informacji publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz że sprawowanie wymiaru sprawiedliwości nie jest sprawą prywatną stron postępowania lecz kwestią publiczną, zatem do końcowego rezultatu tego procesu, jakim jest orzeczenie sądowe powinni mieć wszyscy obywatele. Treść orzeczenia stanowi zatem informację publiczną a organ był podmiotem zobowiązanym do jej udzielenia w terminie określonym w art. 13 ust. 1 u.d.i.p.

Organ wniósł o oddalenie skargi wskazując, że przy piśmie z (...) października 2017 r. przesłano skarżącemu wnioskowane dokumenty.

W piśmie z (...) kwietnia 2018 r. skarżący wyjaśnił, że przedmiotowa skarga dotyczy nieudostępnienia informacji w postaci wyroku sądu II instancji, wydanego po rozpoznaniu sprawy prowadzonej w I instancji w Sądzie Rejonowym w G. pod sygn. akt (...) - o ile taki wyrok zapadł. Dalej wskazano, że wniosek skarżącego nie został zrealizowany w pełni, gdyż organ udostępnił przyjęty i przetworzony przez sąd akt oskarżenia, protokoły z posiedzeń przed Sądem I instancji oraz wyroki w sprawach o sygn. akt (...) oraz (...), natomiast nie udostępnił wyroku Sądu II instancji w sprawie o sygn. akt (...). Podkreślił, że do udostępnienia tych informacji nie doszło pomimo rozstrzygnięcia jakie zapadło w sprawie o sygn. akt IV SAB/GI 17/7 w dniu 26 września 2017 r., w którym Sąd zobowiązał organ do udostępnienia również wskazanego wyżej dokumentu. Zdaniem skarżącego organ zobowiązany był do udostępnienia tego dokumentu lub też do wydania decyzji odmownej. Milczenie organu w tej przesądza zatem o tym, że dopuścił się bezczynności.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyjaśnił, że w przypadku skargi na bezczynność organu, przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Ponadto wyjaśnił również, że ustawa o dostępie do informacji publicznej w sposób kompleksowy reguluje zagadnienie dostępu do informacji publicznej, określa zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy stosowania ustawy oraz procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej oraz że o zakwalifikowaniu do dokumentów podlegających udostępnieniu w trybie u.d.i.p. decyduje cel w jakim zostają one sporządzone.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie Prezes Sądu Rejonowego w G. jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej na podstawie art. 4 ust. 1 u.d.i.p. Wyjaśnił, że ogólna formuła ustawy, a także konstytucyjna konstrukcja prawa do informacji zawarta w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji, przyjmuje szerokie rozumienie pojęcia "informacja publiczna". Zatem informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona przez szeroko rozumiane władze publiczne i osoby pełniące funkcje publiczne lub odnosząca się do władz publicznych, a także wytworzona lub odnosząca się do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem publicznym. Jeżeli natomiast informacja zawiera dane dotyczące prywatności, tajemnice przedsiębiorstwa czy też inne prawem chronione tajemnice, to prawo do jej uzyskania podlega ograniczeniom zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.

Dalej Sąd wyjaśnił, że w sprawach karnych inna jest sytuacja strony postępowania, a inna podmiotu nie będącego stroną, bowiem w toku postępowania karnego wszelkie informacje publiczne z nim związane mogą być udzielane w trybie określonym w art. 156 k.p.k., a nie na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Sąd I instancji powołując się na orzecznictwo wskazał, że aktualnie dominuje pogląd, że akta postępowania karnego nie są informacją publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Wskazując na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 7/13 Sąd powielił wyrażone w niej stanowisko, że dokumenty z akt sprawy są udostępniane w drodze uregulowań szczególnych, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., którymi są przepisy procedury karnej, cywilnej lub administracyjnej. Należą do nich np. art. 73-74 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 156 i 321 Kodeksu postępowania karnego, czy rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r., Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 249 z późn. zm.), a także art. 525 Kodeksu postępowania cywilnego, czy też art. 12a § 2 p.p.s.a. Sąd wskazał zatem, że to do organu należy decyzja, czy w konkretnej sprawie, złożony przez wnioskodawcę wniosek jest w istocie wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej i czy podlega ona udostępnieniu w trybie u.d.i.p.

W przypadku, gdy wniosek podlega rozpoznaniu w trybie u.d.i.p. organ powinien zakończyć postępowanie w sposób przewidziany w tej ustawie, tj. poprzez udzielenie informacji w drodze czynności materialno-technicznej zgodnie z wnioskiem (art. 7 ust. 1 pkt 2) lub poprzez odmowę udzielenia informacji albo poprzez umorzenie postępowania z przyczyn uregulowanych w przywołanej ustawie, w drodze decyzji administracyjnej (art. 16 w zw. z art. 17 ust. 1 u.d.i.p.) w terminie wskazanym w art. 13 ust. 1 u.d.i.p.

Sąd wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, iż skarżący otrzymał odpowiedź na skierowany do organu wniosek w treści pisma Prezesa Sądu Rejonowego w G. z dnia (...) października 2017 r., zatem został on załatwiony prawidłowo. Skoro zatem organ podjął działania w niniejszej sprawie to nie mamy do czynienia z bezczynnością a więc również, nie było podstaw do wymierzenia organowi grzywny.

Ponadto zauważył, że zarzuty odnoszące się do wniosku o udzielenie informacji publicznej z (...) grudnia 2016 r. nie mogły wywołać skutku, gdyż wniosek ten był przedmiotem rozważań Sądu w sprawie o sygn. akt IV SAB/Gl 7/17.

Od powyższego rozstrzygnięcia skargę kasacyjną złożył skarżący zarzucając w niej naruszenie:

- przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 16 ust. 1 i 2 i art. 17 ust. 1 u.d.i.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło do oddalenia skargi wskutek wadliwego przyjęcia, że w okolicznościach sprawy udzielenie odpowiedzi na wniosek skarżącego było prawidłowe, podczas gdy w sprawie zgodnie z przepisami powinna zostać wydana decyzja administracyjna o odmowie udostępnienia informacji publicznej w zakresie w jakim organ nie udostępnił skarżącemu informacji publicznej zgodnie z wnioskiem skarżącego; 2. art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 16 ust. 1 i 2 i art. 17 ust. 1 u.d.i.p. poprzez jego niezastosowanie i nieorzeczenie o bezczynności organu, podczas gdy w sprawie organ pozostawał w bezczynności wskutek niewydania decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej.

W oparciu o przytoczone zarzuty wniósł o uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie sprawy co do istoty, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego a także przyznanie pełnomocnikowi skarżącego w całości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Jednocześnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotowy wniosek o udostępnienie informacji został załatwiony jedynie częściowo, ponieważ organ nie udostępnił skarżącemu wyroku II instancji dotyczącego sprawy o sygn. (...) wraz z jego uzasadnieniem, ani też nie poinformował skarżącego w piśmie z (...) października 2017 r., że takie orzeczenie w sprawie nie zapadło. Podniósł, że z orzecznictwa wynika, iż prezes sądu mieści się w pojęciu organu władzy publicznej wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., zatem był zobligowany do stosowania w przedmiotowej sprawie przepisów u.d.i.p. Ponadto zauważył, że pojęcie informacji publicznej w polskim porządku prawnym ma bardzo szeroki charakter. Wskazując na orzecznictwo w tym zakresie podniósł, że "informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona przez szeroko rozumiane władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne, a także inne podmioty, które tę władzę realizują, bądź gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa, w zakresie tych kompetencji. Informację publiczną stanowi więc treść dokumentów urzędowych czy wystąpień i ocen dokonywanych przez organy władzy publicznej, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą".

Skarżący kasacyjnie przywołując orzecznictwo zwrócił uwagę, że jeżeli we wniosku o udostępnienie informacji publicznej zostaną wskazane konkretne informacje publiczne, zawarte w określonych dokumentach urzędowych znajdujących się w aktach zakończonego postępowania karnego, wówczas informacje takie winny być udostępnione przez podmiot zobowiązany.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że w przedmiotowej sprawie skarżącemu udzielono odpowiedzi na jego wniosek w terminie określonym w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Wyjaśniono również, że przedmiotowa sprawa dotyczyła wniosku o udostępnienie skarżącemu wyroku II instancji i jego uzasadnienia, o ile wyrok taki zapadł w rozpoznaniu ewentualnej apelacji od wyroku w sprawie o sygn. akt (...) i jest tożsama ze sprawą, która była już przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (sygn. akt IV SAB/Gl 7/17). W sprawie tej zapadł wyrok 26 września 2017 r. w wykonaniu, którego organ udostępnił żądane przez stronę dokumenty. Ponadto wyjaśniono, że skarżący nie wykazał, aby w dacie złożenia wniosku był wydany wyrok sądu odwoławczego. Organ wyjaśnił również, że od wyroku o sygn. (...) nie wywiedziono apelacji.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1764), dalej "u.d.i.p.", udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w tym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (ust. 2). W tym samym terminie, jak wynika z art. 16 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.d.i.p., podmiot obowiązany do udostępnienia informacji publicznej winien wydać decyzję o odmowie jej udostępnienia, o ile stwierdzi, że zachodzą podstawy do takiej odmowy. Stwierdzić również należy, że bezczynność podmiotu obowiązanego do udostępnienia informacji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku o udzielenie tej informacji podmiot taki: - nie udostępnia informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.), albo - nie wydaje decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej albo o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), albo - nie powiadamia pisemnie wnioskodawcy o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i nie wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie, jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.).

Zarzut niniejszej skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że bezczynność organu miała miejsce, albowiem organ nie wydał decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej w zakresie udostępnienia wyroku sądu II instancji w sprawie o sygn. akt (...). Zwrócić należy uwagę, co zasadnie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny, że kwestia dotycząca udzielanie informacji publicznej w zakresie odnoszącym się do wyroku sądu II instancji w sprawie (...) była przedmiotem odrębnego rozpoznania i zakończyła się wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie o sygn. akt IV SAB/Gl 7/17.

Przypomnieć należy, że celem ustawy o dostępie do informacji publicznej jest zagwarantowanie wnioskodawcy dostępu do informacji w określonym przez ustawę terminie. Oznacza to, że zasadą jest udostępnienie informacji, a wyjątkiem jej odmowa. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w piśmiennictwie przyjmuje się, że udostępnienie informacji publicznej następuje w formie czynności materialno-technicznej (por. M. Bernarczyk, M. Jabłoński i K. Wygoda, Biuletyn Informacji Publicznej, Informatyzacja administracji, Wrocław 2005, s. 85; A. Knopkiewicz, Tryby udostępniania informacji publicznej, RPiES 2004, nr 4, s. 97 i nast.; R. Stefanicki, Ustawa o dostępie do informacji publicznej, wybrane zagadnienia w świetle orzecznictwa sądowego, PiP 2004, nr 2, s. 109; por. też wyrok NSA z 20 czerwca 2002 r. sygn. akt II SA/Lu 507/02 czy wyrok WSA w Warszawie z 17 lutego 2004 r. sygn. akt II SAB 424/03 oraz wyrok NSA z 18 marca 2005 r. sygn. akt OSK 1209/04).

W rozpoznawanej sprawie żądana informacja publiczna została skarżącemu kasacyjnie udzielona w piśmie z dnia 19 października 2017 r. Natomiast wniosek o udzielenie informacji publicznej dotyczący wyroku zapadłego w II instancji w sprawie o sygn. akt (...) był przedmiotem postępowania w sprawie IV SAB/Gl 7/17, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zobowiązał Prezesa Sądu Rejonowego w G. do załatwienia wniosku skarżącego G. L. w terminie 14 dni od przekazania akt sprawy.

Powyższe wywody wskazują na niezasadność zarzutów skargi kasacyjnej, a co za tym idzie skarga kasacyjna w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.