Orzeczenia sądów
Opublikowano: ONSAiWSA 2012/3/53

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 8 czerwca 2011 r.
I OSK 362/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska.

Sędziowie NSA: Janusz Furmanek, Jan Paweł Tarno (sprawozdawca).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi kasacyjnej Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2010 r. w sprawie ze skargi Krzysztofa P. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 15 marca 2010 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium i na podstawie art. 188 i 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżony wyrok oraz oddalił skargę Krzysztofa P. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 15 marca 2010 r., a także - zgodnie z art. 207 § 2 powyższej ustawy - odstąpił od zasądzenia od Krzysztofa P. na rzecz Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 6 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 15 marca 2010 r. oraz decyzję tego Ministra z dnia 9 grudnia 2009 r. w przedmiocie odmowy przyznania Krzysztofowi P. stypendium. W uzasadnieniu stwierdził, że decyzja o przyznaniu stypendium za wybitne osiągnięcia sportowe jest wydawana w granicach tzw. uznania administracyjnego, ponieważ organ może (a więc nie musi) przyznać studentowi tego rodzaju pomoc. Nie budzi wątpliwości, że oceniając wniosek konkretnego studenta Minister porównuje jego osiągnięcia z osiągnięciami innych wnioskodawców, tworząc swoisty ranking osiągnięć. Dzieje się tak wówczas, gdy ze względu na ograniczone środki finansowe na ten cel nie może przyznać stypendium wszystkim studentom, którzy złożyli wnioski i udokumentowali wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym i krajowym. Przyznając stypendium, o którym mowa w art. 173 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) Minister działa w myśl przepisów art. 181 ust. 2-5 tej ustawy oraz przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz.U. Nr 153, poz. 1093 ze zm.).

W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w świetle obowiązujących przepisów prawa Minister, oceniając wniosek studenta o przyznanie stypendium na rok akademicki 2009/2010, prawidłowo uwzględnił jedynie te udokumentowane wysokie wyniki sportowe, które student osiągnął w poprzednim roku akademickim, to jest w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., i czy zasadnie pominął te wysokie wyniki sportowe, które student osiągnął we wcześniejszych, zaliczonych latach studiów, a które nie zostały zgłoszone w poprzednich wnioskach o stypendium. Analiza obowiązującego stanu prawnego w tym zakresie nie uprawniała Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego do zajęcia takiego stanowiska. Z przepisu art. 181 ust. 2 powyższej ustawy wynika jedynie, że student innego niż pierwszy roku studiów, aby otrzymać w danym roku akademickim stypendium za wybitne osiągnięcia sportowe, musi osiągnąć wysoki wynik sportowy we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym i jednocześnie zaliczyć kolejny rok studiów. Prawo o szkolnictwie wyższym nie precyzuje, w jakim okresie mają być osiągnięte wysokie wyniki sportowe.

Z § 5 wskazanego rozporządzenia wynika jedynie, że stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe może otrzymać student, który: 1) zaliczył kolejny rok studiów; 2) nie powtarzał roku studiów w okresie zaliczonych lat studiów (poza przypadkiem niezaliczenia roku studiów z przyczyn zdrowotnych i z powodu urodzenia dziecka); 3) uzyskał w okresie zaliczonych lat studiów udokumentowany wysoki wynik sportowy we współzawodnictwie krajowym lub międzynarodowym. Wnioski o przyznanie stypendium rektorzy przekazują właściwemu ministrowi w terminie od dnia 1 lipca do dnia 20 października, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia (§ 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia). Z treści tych przepisów zatem wynika, że przy ocenie wniosku Minister bierze pod uwagę udokumentowane wysokie wyniki sportowe uzyskane w okresie zaliczonych lat studiów, a nie w okresie zaliczonego ostatniego roku akademickiego (...). Wymaga podkreślenia, że przepisy rozporządzenia nie przewidują, iż student traci prawo do zgłoszenia wybitnego osiągnięcia sportowego z końcem roku akademickiego, w którym osiągnięcie to uzyskał, i że osiągnięcie to powinno być zgłoszone w pierwszym możliwym do złożenia wniosku. Skoro więc Krzysztof P. we wrześniu 2008 r. brał udział w Paraolimpiadzie w Pekinie i zajął na tych zawodach 4 miejsce, a osiągnięcia tego nie zgłosił we wniosku o stypendium na rok akademicki 2008/2009, to Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego powinien wziąć pod uwagę ten wynik sportowy przy ocenie wniosku o stypendium na rok akademicki 2009/2010. Student nie może uzyskać stypendium za wybitne osiągnięcia sportowe za wyniki uzyskane na innych zawodach niż wymienione w § 6 rozporządzenia lub za wyniki uzyskane w okresie jeszcze niezaliczonego roku akademickiego. Zasadne jest też stanowisko, że raz zgłoszone wybitne osiągnięcia sportowe, za które student otrzymał już stypendium, nie mogą być ponownie brane pod uwagę przez organ przy ocenie kolejnego wniosku o stypendium na następny rok akademicki. Nie ma natomiast przeszkód prawnych, aby Minister uwzględnił wybitne osiągnięcie sportowe, jeżeli jest to udokumentowany wynik sportowy we współzawodnictwie międzynarodowym, uzyskany w okresie zaliczonych lat studiów (§ 5 pkt 3 i § 6 pkt 1 rozporządzenia), który został po raz pierwszy wskazany we wniosku o stypendium na rok akademicki 2009/2010, a wniosek ten został zgłoszony Ministrowi w okresie od 1 lipca do 20 października (§ 8 ust. 1 rozporządzenia).

Gdy uwzględnić, że w przepisach Prawa o szkolnictwie wyższym oraz w przepisach powołanego rozporządzenia brak jest wyraźnej normy prawnej przewidującej ograniczenie prawa do zgłaszania wyłącznie wybitnych osiągnięć sportowych uzyskanych za ostatni zaliczony rok akademicki jako podstawy przyznania stypendium przewidzianego w art. 173 ust. 1 pkt 5 cytowanej ustawy, to Minister przy analizie przepisów regulujących pomoc materialną udzielaną w tej formie powinien uwzględnić wybitne osiągnięcie sportowe Krzysztofa P. w postaci zajęcia 4 miejsca na Paraolimpiadzie w Pekinie. Nie można pominąć tego, że organy administracji publicznej przy załatwianiu sprawy muszą uwzględniać słuszny interes strony i pogłębiać zaufanie obywatela do organów (art. 7 i 8 K.p.a.).

Wobec tego, że przy ocenie wniosku o przyznanie stypendium na rok akademicki 2009/2010 Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego dokonał błędnej wykładni przepisów art. 181 ust. 2 wymienionej ustawy i § 5 cytowanego rozporządzenia z dnia 16 sierpnia 2006 r. i pominął zajęcie przez skarżącego 4 miejsca na Paraolimpiadzie w Pekinie, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 9 grudnia 2009 r. zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy.

W skardze kasacyjnej Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 181 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz § 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 sierpnia 2006 r., polegającą na uznaniu, że w przepisach tych aktów prawnych brak jest normy przewidującej ograniczenie prawa do zgłaszania jako podstawy przyznania stypendium wyłącznie wybitnych osiągnięć uzyskanych za ostatni zaliczony rok studiów. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Minister podał, że przy obowiązujących ograniczeniach finansowych miał prawo wprowadzić zasady pozwalające na wyłonienie spośród złożonych wniosków tych najlepszych. Według wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 września 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 958/07 procedura przyznawania stypendium ma charakter konkursu wniosków. Ponieważ zarówno rozporządzenie, jak i ustawa nie regulują zasad przeprowadzania tego konkursu, obowiązkiem organu jest wskazanie ich w decyzji, co zostało uczynione. Jedną z tych zasad było zawężenie okresu branego pod uwagę przy ocenie wniosków dotychczasowych stypendystów. Oceniając wnioski osób, które otrzymywały stypendium w roku akademickim 2008/2009, organ brał pod uwagę osiągnięcia uzyskane jedynie w roku akademickim 2008/2009, a więc od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., gdyż wcześniejsze osiągnięcia były podstawą przyznania stypendium na rok akademicki 2007/2008. Zasada ta pozwala uniknąć sytuacji, w której do otrzymywania stypendium przez cały okres studiów wystarczyłoby uzyskanie wysokich wyników sportowych jedynie podczas jednego roku studiów. Na temat opisanej zasady pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 365/08, twierdząc, że "takie rozumowanie organu jest słuszne, gdyż przyznanie stypendium ministra za osiągnięcia w nauce na dany rok akademicki nie oznacza automatycznego przyznawania takiego stypendium za każde kolejne lata, zwłaszcza że środki finansowe z budżetu państwa przeznaczone na stypendia nie pozwalają na to, aby otrzymał je każdy student wnioskujący o dane stypendium". Gdyby przyjąć za trafny pogląd Sądu wyrażony w obecnie zaskarżonym orzeczeniu, to należałoby uznać, że jeżeli student otrzymywał stypendium w roku akademickim 2008/2009, to przy ubieganiu się o stypendium na rok akademicki 2009/2010 organ powinien uznać również osiągnięcia sprzed tego okresu, jeżeli nie zostałyby wcześniej zgłoszone. Stanowiłoby to wyjątek od zasady, ponieważ w takich wypadkach brane są pod uwagę wyłącznie wyniki sportowe z okresu od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Uniemożliwiałoby to również sprawiedliwą ocenę wniosków przez stawianie studentów w sytuacji nierównej konkurencji. Organ administracji publicznej przy załatwianiu spraw powinien tak prowadzić postępowanie, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 K.p.a.). Wydaje się, że stosowanie opisanego wyjątku uniemożliwiałoby realizację tej zasady (...). Zgodnie z art. 178 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym postępowanie w sprawie przyznania stypendium jest wszczynane na wniosek rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, przekazany przez rektora uczelni. Przepisy rozporządzenia określają termin składania przez uczelnie wniosków na okres od 1 lipca do 20 października. Termin ten umożliwia przedstawienie przez studentów osiągnięć sportowych uzyskanych w okresie zaliczonych lat studiów, czyli do 30 września, kiedy kończy się rok akademicki. Wniosek (...) o przyznanie Krzysztofowi P. stypendium Ministra został przedstawiony Ministrowi przez władze Uniwersytetu (...) dnia 16 października 2009 r. Była zatem realna możliwość uzupełnienia wniosku wynikami sportowymi uzyskanymi we wrześniu 2008 r. (...) Skoro nie było przeszkód, aby osiągnięcie sportowe na Paraolimpadzie było brane pod uwagę przy ocenie wniosku z roku akademickiego 2008/2009, to według ogólnych zasad oceny wniosków stosowanych przez Ministra nie było podstaw do wzięcia ich pod uwagę w roku następnym (...).

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

(...) Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem zarzut naruszenia prawa materialnego przez Sąd I instancji wskutek błędnej wykładni art. 181 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz § 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz.U. Nr 153, poz. 1093 ze zm.) jest uzasadniony. Dokonując wykładni pierwszego z przytoczonych przepisów, Sąd pominął uregulowanie zawarte w art. 181 ust. 1 tej ustawy, który w dniu orzekania stanowił: "Stypendium za wyniki w nauce lub sporcie może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub osiągnął wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym". Był to błąd, ponieważ kwestia przyznawania stypendium ministra za osiągnięcia sportowe została uregulowana w art. 181 ust. 1, a nie w poszczególnych jego ustępach. Z przytoczonego przepisu art. 181 ust. 1, jak również z unormowań zawartych w art. 181 ust. 3 i 4 tej ustawy, wynika jednoznacznie, że ustawodawca przyjął "rok studiów" jako okres oceny osiągnięć sportowych ubiegającego się o stypendium. Innymi słowy, w procesie ustalania klasyfikacji studentów wnioskujących o przyznanie stypendium mogą być - co do zasady - wzięte pod uwagę tylko te wyniki sportowe, które zostały osiągnięte w roku studiów poprzedzającym rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji w przedmiocie stypendium.

Do tak rozumianej podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia został dostosowany tryb rozpoznawania wniosków o stypendium za wyniki w sporcie. Jak trafnie zauważył Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, przepisy powołanego rozporządzenia określają termin składania przez uczelnie wniosków jako okres od 1 lipca do 20 października (§ 8 ust. 1). Termin ten umożliwia studentom przedstawienie swoich osiągnięć sportowych uzyskanych w okresie zaliczonych lat studiów, czyli do 30 września, kiedy kończy się rok akademicki. Gdyby więc skarżącemu brakowało punktów do uzyskania stypendium na rok akademicki 2008/2009, to miał on realną możliwość uzupełnienia swego wniosku przez podanie wyników sportowych uzyskanych na Paraolimpiadzie w Pekinie we wrześniu 2008 r. w terminie do 20 października tego roku. Wszak zgodnie z § 9 tego rozporządzenia stypendia przyznaje właściwy minister w terminie do dnia 10 grudnia.

Przedstawiona interpretacja art. 181 Prawa o szkolnictwie wyższym znajduje potwierdzenie również na gruncie wykładni celowościowej. Wszak przyznawane przez ministra stypendium za wyniki sportowe ma nie tylko wynagradzać wysiłki studenta zwieńczone sukcesami na poważnych zawodach sportowych, ale przede wszystkim motywować go do doskonalenia swoich umiejętności i osiągania kolejnych dobrych wyników w uprawianej dyscyplinie sportu. Poza tym tak rozumiana regulacja prawna kryteriów przyznawania stypendium za wyniki w sporcie jest logiczna i sprawiedliwa, ponieważ pozwala na zobiektywizowanie osiągnięć sportowych, stanowiących podstawę faktyczną przyznania stypendium, m.in. dzięki temu, że brane pod uwagę są wyniki sportowe osiągnięte w tych samych okresach (latach studiów).

Z tych względów i biorąc pod uwagę, że w postępowaniu kasacyjnym nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 188 i art. 151 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić przez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz oddalenie skargi.

Sąd odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości na zasadzie art. 207 § 2 P.p.s.a., ponieważ były one następstwem błędu Sądu I instancji i z tego powodu nie należało nimi obarczać skarżącego.