I OSK 321/18 - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2780068

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2018 r. I OSK 321/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka.

Sędziowie: NSA Maciej Dybowski (spr.), del. WSA Dariusz Chaciński.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w (...) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 września 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 625/17 uchylającego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w sprawie ze skargi R. B. na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w (...) z dnia (...) kwietnia 2017 r. znak (...) w przedmiocie ewidencji gruntów

1. prostuje oczywistą omyłkę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w ten sposób, że na stronie 1, w akapicie 2, w wersie 9 od dołu, po słowach "o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości - działki nr" w miejsce liczb "(...)" wpisać liczby "(...)";

2. uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę;

3. zasądza od R. B. na rzecz (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w (...) kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 7 września 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 625/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. B. na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w (...) z dnia (...) kwietnia 2017 r. znak (...) w przedmiocie ewidencji gruntów I. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądził od (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w (...) na rzecz skarżącej R. B. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z 3 października 2016 r. R. B. (dalej wnioskodawczyni bądź skarżąca) wniosła do Starosty (...) (dalej Starosta) o aktualizację informacji zawartej w ewidencji gruntów i budynków w zakresie sprostowania udziałów we współwłasności do działki nr (...) o pow. 0,0132 ha, zgodnie z decyzją Urzędu Rejonowego w (...) nr (...) z (...) lipca 1994 r.

Decyzją z dnia (...) lutego 2017 r. znak (...) (dalej decyzja z (...) lutego 2017 r.) Starosta (...) odmówił R. B. aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków dotyczących sprostowania udziałów we współwłasności do działki nr (...) o pow. 0,0132 ha. Skarżąca wniosła "o sprostowanie błędnie wprowadzonych udziałów" dla każdej ze współwłaścicielek (skarżącej, jej siostry H. G. i matki E. C.) zgodnie z decyzją (Kierownika) Urzędu Rejonowego w (...) nr (...) z (...) lipca 1994 r. (dalej decyzja z (...) lipca 1994 r.), zwracającą ww. współwłaścicielkom opisaną powyżej działkę (w miejsce wpisanych odpowiednio: 1/6 skarżącej, 3/6 H. i K. G., 2/6 E. C.). Wskazała, że nie zgadza się z wpisem dokonanym na podstawie umowy darowizny z (...) maja 2013 r. i zaznaczyła, że Sąd Rejonowy w (...) Wydział Ksiąg Wieczystych odmówił wpisania udziałów na podstawie umowy darowizny domniemując, że udziały wynoszą po 1/3 wobec braku wcześniejszego ich określenia.

(...) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w (...) (dalej Wojewódzki Inspektor bądź organ II instancji), po rozpoznaniu odwołania R. B., decyzją z dnia (...) kwietnia 2017 r. znak (...) (dalej decyzja z (...) kwietnia 2017 r.) utrzymał w mocy decyzję z (...) lutego 2017 r.

Organ odwoławczy ustalił, że zgodnie z Aktem Własności Ziemi nr (...) z (...) listopada 1976 r., właścicielami działki nr (...) było małżeństwo W. C. i E. C. Postanowieniem z 15 grudnia 1982 r. Ns 380/82Sąd Rejonowy w (...) stwierdził, że spadek po zmarłym W. C. wraz z wchodzącym w jego skład gospodarstwem rolnym nabyły: żona E. C. oraz córki H. C. (obecnie G.) i R. B. - każda po 1/3 części. Decyzją Urzędu Miasta i Gminy (...) z (...) maja 1986 r. orzeczono o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...) i o odszkodowaniu dla: E. C.- w 4/6 części oraz H. C. i skarżącej - po 1/6 części (dla każdej z nich). Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w (...) z (...) lipca 1994 r. orzeczono o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości - działki nr "(...)" (winno być "(...)"), a jako współwłaścicieli wskazano: E. C., H. G. i skarżącą, przy czym decyzja ta nie określała udziałów przypadających poszczególnym właścicielom w zwracanej nieruchomości. Na podstawie decyzji (z (...) lipca 1994 r.), działka nr (...) została ujawniona w jednostce rejestrowej (...), przy czym wobec braku wskazania w decyzji udziałów we współwłasności - takich udziałów nie wpisano w ewidencji. Organ zaznaczył, że ostateczną decyzją z (...) czerwca 2016 r. - wydaną w oparciu o art. 155 k.p.a., Starosta (...) odmówił zmiany decyzji z (...) lipca 1994 r. z uwagi na brak zgody skarżącej (pozostałe współwłaścicielki wnioskowały o określenie w niej wielkości udziałów). W uzasadnieniu decyzji wskazano m.in., że "brak określenia udziałów w ww. decyzji o zwrocie nieruchomości sugeruje, że każda ze stron dysponuje udziałem w zwracanej nieruchomości wynoszącym 1/3 części, podczas gdy w świetle Aktu Własności Ziemi i postanowienia spadkowego udziały te wynoszą: 4/6 części na rzecz E. C. i po 1/6 części na rzecz H. G. i skarżącej".

Organ wskazał, że umową darowizny z (...) maja 2013 r. w formie aktu notarialnego, E. C. darowała H. G. udział wynoszący 2/6 części ze swojego dotychczasowego udziału 4/6 części we współwłasności ww. działki. Na mocy tej samej umowy H. G. darowała z majątku osobistego do majątku wspólnego jej i jej męża K. G. cały swój udział wynoszący łącznie 3/6 części w prawie własności ww. nieruchomości. Umowa darowizny była podstawą aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków dokonanej w drodze czynności materialno-technicznej nr (...), na mocy której dokonano zmian podmiotowych w jednostce rejestrowej (...). Postanowieniem z (...) lipca 2013 r. Sąd Rejonowy w (...) Wydział V Ksiąg Wieczystych oddalił wniosek E. C. i H. G. o założenie księgi wieczystej dla działki nr (...) przez przyłączenie jej do istniejącej księgi wieczystej (...). Sąd wskazał, m.in., że dla działki nr (...) należy założyć nową księgę wieczystą, a udziały E. C. i H. G. oraz skarżącej we współwłasności ww. działki wynoszą po 1/3 części.

Organ podkreślił, że aktualnie w operacie ewidencji gruntów i budynków obręb (...), jednostka ewidencyjna (...), w jednostce rejestrowej (...) figuruje m.in. działka ewidencyjna nr (...) o pow. 0,0132 ha, a jako współwłaścicieli ujawniono: skarżącą - udział 1/6 części; E. C. - udział 2/6 części; K. G. i H. G. - udział 3/6 części. Dla ww. działki nie założono księgi wieczystej.

Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem Starosty, że podstawę wpisu danych ewidencyjnych, gdy chodzi o prawa własności, stanowi najpóźniej wydany dokument, mogący być podstawą wpisu. W przypadku ww. działki takim dokumentem była umowa darowizny z (...) maja 2013 r., a dane ewidencyjne wynikające z ww. aktu notarialnego były aktualne do chwili obecnej. Organ odwoławczy zaznaczył, że w toku postępowania administracyjnego o aktualizację danych w ewidencji gruntów i budynków organy administracyjne nie mogą same ustalać prawa własności. Do ewidencji można wpisać tylko takie prawo do nieruchomości, które wprost, w sposób niewątpliwy wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu i ustawie. Decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości nie kreuje nowego prawa własności lecz przywraca wcześniej panujące stosunki rzeczowe. Potwierdzała to również ww. umowa darowizny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając naruszenie:

1) art. 24 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1629 z późn. zm.) przez jego błędną wykładnię - przyjęcie, że brak jest podstaw do aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, w sytuacji gdy istniała ostateczna decyzja Urzędu Rejonowego w (...) z (...) lipca 1994 r.;

2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w szczególności, że decyzja Urzędu Rejonowego w (...) z (...) lipca 1994 r. była ostateczna, a skarżąca nie była stroną umowy darowizny z 9 maja 2013 r.;

3) art. 15 i 136 k.p.a. przez ograniczenie postępowania w drugiej instancji do rozpoznania zarzutów odwoławczych bez ponownego merytorycznego zbadania sprawy;

4) art. 80 k.p.a. przez dokonanie dowolnej i wybiórczej oceny materiału dowodowego, całkowicie pomijającej dowód z decyzji Urzędu Rejonowego w (...) z (...) lipca 1994 r., co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych dotyczących udziałów przysługujących skarżącej.

Organ odwoławczy podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie dnia 7 września 2017 r. skarżącą akcentowała, że zmiana danych w ewidencji nastąpiła na podstawie umowy darowizny, której nie była stroną - o czym nie wiedziała. Na pytanie Sądu, czy skarżąca składała do akt postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po ojcu, który był poprzednio właścicielem działki - skarżąca podała, że złożyła takie postanowienie do akt.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e pgk i § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, art. 135, 200 i 205 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji zaskarżonego wyroku.

W uzasadnieniu Sąd I instancji uznał, że organy w istocie dokonały samodzielnych ustaleń w zakresie praw[a) własności do działki nr (...), do czego nie były uprawnione, zakładając, że wpis dokonany zmianą nr (...) na podstawie umowy darowizny z (...) maja 2013 r. był prawidłowy i z tych powodów odmówiły aktualizacji ewidencji.

Sąd I instancji podkreślił, że pierwotne wpisy w ewidencji gruntów i budynków dotyczące działki nr (...) nie dawały podstawy do uznania, że umowa darowizny mogła stanowić podstawę ich zmiany, w szczególności również dlatego, że skutkiem dokonania aktualizacji na podstawie umowy darowizny (której stroną nie była skarżąca) zmniejszono dotychczasowy udział skarżącej we współwłasności działki nr (...). Z akt sprawy wynika, że skarżąca nigdy nie zgodziła się na zmianę wynikającą z oświadczeń pozostałych dwu współwłaścicielek zawartych w umowie darowizny.

Wojewódzki Sąd miał świadomość, że rozstrzygana sprawa jest nietypowa ponieważ sporna działka nie ma w ogóle założonej księgi wieczystej; w praktyce nie ma więc jednego dokumentu, z którego w sposób bezsporny wynikałyby poszczególne udziały w nieruchomości, a jak się wydaje, współwłaściciele pozostają w sporze co do przypadających im udziałów w działce.

Wojewódzki Inspektor słusznie zauważył w zaskarżonej decyzji, powołując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 września 2014 r. III SA/Kr 263/14 organ ewidencyjny nie rozstrzyga sporów co do gruntów. Organ ewidencyjny, jak podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, może wpisać do ewidencji tylko takie prawo do nieruchomości, które jednoznacznie, w sposób niewątpliwy wprost wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu i ustawie, nie może tego prawa wywieść z przesłanek pośrednich.

Zgodnie z cytowanym w zaskarżonej decyzji art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e pgk, aktualizacja dokonywana jest na podstawie aktów notarialnych. Zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2016 r. poz. 1034 z późn. zm.), prawa osób dotyczące właścicieli nieruchomości oraz przysługujących im wielkości udziałów w prawie własności do gruntów, budynków i lokali uwidacznia się w ewidencji na podstawie umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości.

Skarżąca nie była stroną umowy darowizny i nie doszło po jej stronie do przeniesienia prawa własności, a więc umowa darowizny nie mogła stanowić podstawy zmniejszenia jej dotychczasowego udziału. Potwierdza to postanowienie Sądu Rejonowego w (...) z (...) lipca 2013 r., oddalające wniosek o założenie księgi wieczystej dla działki nr (...) właśnie z powodu niezgodności oświadczeń stron umowy darowizny o przysługujących im udziałach we współwłasności z dokumentem będącym podstawą nabycia praw własności tj. decyzją o zwrocie poprzednio wywłaszczonej nieruchomości (decyzją z (...) lipca 1994 r.)

Nie negując poglądów sądów administracyjnych o przywracaniu dotychczasowych stosunków własnościowych (a nie kreowaniu nowych) decyzją o zwrocie poprzednio wywłaszczonej nieruchomości, Sąd I instancji zauważył, że organ ewidencyjny w rzeczywistości wszedł w rolę sądu powszechnego dokonując ustalenia udziałów we współwłasności działki nr (...) na podstawie pierwotnego Aktu Własności Ziemi i postanowienia w przedmiocie nabycia spadku po zmarłym ojcu skarżącej. Z uzasadnienia decyzji obu instancji wynika bowiem milczące założenie, że ponieważ właścicielami działki nr (...) byli oboje małżonkowie (na podstawie Aktu Własności Ziemi), to po śmierci ojca skarżącej (W. C.), zgodnie z ustawową kolejnością dziedziczenia - matka skarżącej winna być właścicielką 4/6 działki nr (...) (3/6 z tytułu dotychczasowych praw jako współwłaścicielka z mężem i 1/6 z tytułu odziedziczenia w 1/3 połowy (udziału w prawie własności) należącej dotychczas do jej męża), a pozostałe córki winny być właścicielkami w 1/6 (z tytułu odziedziczenia po 1/3 połowy (udziału w prawie własności) działki należącej dotychczas do ich ojca). Sąd administracyjny zauważył, że Akt Własności Ziemi dotyczy działki nr (...), a nie (...) - organy również przyjęły milczące założenie, że zmiany (wynikające najprawdopodobniej z podziałów geodezyjnych) nie zmieniły udziałów we współwłasności. Dla Sądu I instancji nie jest to jednak oczywiste skoro brak jest dokumentów potwierdzających te ustalenia.

Żaden przepis, w tym w szczególności art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e pgk i § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, nie dawały organom prawa do uznania za prawidłowe wpisów dokonanych w istocie na podstawie oświadczeń części współwłaścicieli (złożonych w umowie zawartej w formie aktu notarialnego) co do przysługujących im udziałów we współwłasności ze skutkiem w postaci ograniczenia takiego prawa dla pozostałych współwłaścicieli nie będących stroną umowy i nie wyrażających zgody na skutek tych oświadczeń w postaci zmniejszenia swoich udziałów.

Skoro zgodnie z art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. d pgk informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji w związku z wykryciem błędnych informacji to nie ma przeszkód, by sprostowaniu uległy tego typu zapisy w związku ze złożonym wnioskiem jednego z współwłaścicieli. Skarżąca we wniosku wskazywała na konieczność sprostowania błędnych danych odwołując się do decyzji o zwrocie nieruchomości jako podstawy nabycia praw do działki nr (...).

Sąd ma świadomość, że w związku ze sporem współwłaścicielek organ ewidencyjny może jedynie powrócić do zapisu sprzed zmian opartych na umowie darowizny bez zaznaczania udziałów w działce tzn. zapisów stricte opartych na decyzji z (...) lipca 1994 r. w przedmiocie zwrotu nieruchomości - co najprawdopodobniej nie satysfakcjonuje żadnej ze stron - niemniej jednak, jak również dostrzegały to organy, jedynie sąd powszechny (np. w postępowaniu o ustalenie prawa własności) może określić wielkość udziałów będących podstawą aktualizacji danych w rozpatrywanym sporze. Sąd zgadza się przy tym z organami, że postanowienie Sądu Rejonowego z (...) lipca 2013 r. (prawomocne jak wynika z akt - k. 58) nie "ustala" praw własności, a jedynie odmawia założenia księgi wieczystej dla działki nr (...) i wpisania udziałów w tej działce w wysokości wynikającej z oświadczeń stron zawartych w umowie darowizny z (...) maja 2013 r.

W ponownym postępowaniu organy przeprowadzą postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej z uwzględnieniem stanowiska Sądu. Organ I instancji wezwie wszystkie strony postępowania o wyjaśnienia czy którakolwiek ze stron założyła księgę wieczystą dla działki nr (...) z wpisanymi w niej udziałami we współwłasności lub czy którakolwiek ze stron wystąpiła z powództwem o ustalenie praw do spornej działki w trybie art. 189 k.p.c. Organ może rozważyć, czy wobec sporu uczestników postępowania nie przeprowadzić rozprawy administracyjnej.

W związku z błędną wykładnią i zastosowaniem w sprawie ww. art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e pgk i § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekając o zwrocie kosztów postępowania na zasadzie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną wywiódł (...) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, reprezentowany przez radcę prawnego J. Z., zaskarżając w całości wyrok III SA/Kr 625/17, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucając naruszenie art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne i § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków przez błędne przyjęcie, że organy orzekające dokonały samodzielnych ustaleń w zakresie prawa do własności do działki nr (...) do czego nie były uprawnione, zakładając że wpis dokonany zmianą nr (...) na podstawie umowy darowizny z (...) maja 2013 r. był prawidłowy i z tych powodów odmówiły aktualizacji, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że wskazane wyżej podstawy prawne nie dawały organowi prawa do uznania za prawidłowe wpisów dokonanych na podstawie darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego.

Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Wobec braku zarzutu z drugiej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), stan faktyczny w sprawie, aprobowany przez Sąd I instancji, jest dla Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążący.

Zarzut naruszenia art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1629 z późn. zm.) i § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2016 r. poz. 1034 z późn. zm.), zasługiwał na uwzględnienie.

Sąd I instancji prawidłowo akceptował pogląd Wojewódzkiego Inspektora, że organ ewidencyjny nie rozstrzyga sporów co do gruntów (wyrok WSA w Krakowie z 23 września 2014 r. III SA/Kr 363/14) i organ może wpisać do ewidencji tylko takie prawo, które jednoznacznie, w sposób niewątpliwy, wprost wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu i ustawie, nie może tego prawa wywieść z przesłanek pośrednich (s. 5 decyzji z (...) kwietnia 2017 r.). Utrwalonym w orzecznictwie i doktrynie jest pogląd, że nie można dokonywać żadnych zmian własnościowych (m.in. zmiany granic i powierzchni działek) poprzez samoistne zmiany w ewidencji gruntów. Ewidencja gruntów jest bowiem tylko publicznym rejestrem obejmującym dane o gruntach wynikające z odpowiedniej dokumentacji urzędowej, który powinien być utrzymywany w stałej aktualności co do stanu faktycznego i prawnego. Zmian w stanie prawnym zapisanym w ewidencji gruntów dokonuje się na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, ostatecznych decyzji administracyjnych, a także innych aktów normatywnych (uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z 17 maja 2007 r. IV SA/Wa 301/07, Lex 347773). Dokumenty określające poprzedni stan prawny działek gruntu nie stanowią podstawy zarejestrowania tego stanu w ewidencji gruntów i budynków, jeżeli stan późniejszy został stwierdzony kolejnym dokumentem, z którym ustawodawca związał skutek wiążącego ustalenia stanu prawnego danych działek gruntu (uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z 8 listopada 2010 r. IV SA/Wa 1558/10, Lex 758828, aprobowany przez E. Stefańską w: red. J. Lang, J. Maćkowiak, T. Myśliński, E. Stefańska, Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz, Wolters Kluwer 2018, s. 343, uw. 11).

Mimo takiego stanowiska, Sąd I instancji udzielił błędnych wskazań co do dalszego postępowania w sprawie (art. 153 p.p.s.a.), zobowiązując Starostę do wezwania wszystkich stron postępowania o wyjaśnienia, czy którakolwiek ze stron założyła księgę wieczystą dla działki nr (...) z wpisanymi w nie udziałami we współwłasności lub czy którakolwiek ze stron wystąpiła z powództwem o ustalenie praw do spornej działki w trybie art. 189 k.p.c. Wskazał, że organ może rozważyć, czy wobec sporu uczestników postępowania, nie przeprowadzić rozprawy administracyjnej (s. 6 uzasadnienia III SA/Kr 590/17).

W istocie Sąd nie wskazał, co winno być przedmiotem rozprawy przed organem administracji publicznej ani nie wykazał, która z przesłanek z art. 89 § 1 bądź 2 k.p.a. przemawiałaby za przeprowadzeniem rozprawy. W świetle wcześniejszego, prawidłowego stanowiska Wojewódzkiego Sądu, jakikolwiek byłby wynik rozprawy administracyjnej, nie zastąpi on ewentualnego prawomocnego wyroku Sądu powszechnego, wydanego na podstawie art. 189 k.p.c., w zakresie ustalenia udziałów współwłaścicieli w prawie własności przedmiotowej nieruchomości.

Nie ulega wątpliwości, że ostateczna decyzja z (...) lipca 1994 r. nie określa udziałów przypadającym poszczególnym współwłaścicielom w prawie własności nieruchomości, zwracanej nieruchomości, stanowiącej działkę nr (...). Ostateczną decyzją z (...) czerwca 2016 r. Starosta (...) na podstawie art. 142 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774) i art. 155 k.p.a., odmówił zmiany ostatecznej decyzji z (...) lipca 1994 r., bowiem jedna ze stron - R. B., odmówiła zgody na zmianę decyzji z (...) lipca 1994 r.

Sam Sąd I instancji uznał, że "Dla Sądu nie jest to (udziały w prawie własności nieruchomości; milczące założenie organów, że zmiany (wynikające najprawdopodobniej z podziałów geodezyjnych) nie zmieniły udziałów we współwłasności") jednak oczywiste skoro brak jest dokumentów potwierdzających te ustalenia" (s. 5 uzasadnienia wyroku III SA/Kr 590/17).

Wynik postępowania wyjaśniającego, które miałoby się toczyć w wyniku skasowania decyzji obu instancji zaskarżonym wyrokiem, z uwagi na konieczność dokonywania zmian w ewidencji gruntów na podstawie aktualnych dokumentów, o których mowa w art. 24 ust. 2b pgk, nie mógł doprowadzić do uwzględnienia wniosku z 3 października 2016 r. Realizacja zaskarżonego wyroku wymagałaby bowiem w istocie dokonania przez organy ewidencji gruntów samodzielny ustaleń w zakresie prawa własności działki nr (...), co uprzednio Sąd I instancji trafnie uznał za niedopuszczalne.

Skoro istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a Sąd I instancji z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1629 z późn. zm.) i § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, (Dz. U. z 2016 r. poz. 1034 z późn. zm.), art. 135, 200 i 205 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości i rozpoznał skargę.

Zaskarżona decyzja odpowiada prawu materialnemu. Organy ewidencji gruntów nie miały podstaw prawnych dla dokonania aktualizacji wpisów w ewidencji gruntów odnośnie udziałów w prawie własności działki nr (...), skoro decyzja z (...) lipca 1994 r. nie zwierała jednoznacznego określenia udziałów wprawie własności owej nieruchomości, czego nie sposób było zastąpić domniemaniem co do równych udziałów każdego z adresatów tej decyzji. Decyzja z (...) lipca 1994 r. poprzedzała umowę darowizny z (...) maja 2013 r. w formie aktu notarialnego, na podstawie którego dokonano w ewidencji gruntów i budynków ujawnienia udziałów we współwłasności działki nr (...). Decyzja z (...) czerwca 2016 r., odmawiająca zmiany decyzji z (...) lipca 1994 r., w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, niczego nie zmieniła. Zaskarżona oparta jest na prawidłowej wykładni naruszenie art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e pgk i § 12 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia (wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r. I OSK 184/17, LEX nr 2380255). Wobec powyższego, skargę należało oddalić (art. 151 p.p.s.a.).

Sprostowania oczywistych omyłek dokonano na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.