I OSK 2451/17 - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2468121

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2018 r. I OSK 2451/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska.

Sędziowie: NSA Marek Stojanowski, del. WSA Marian Wolanin (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 562/16 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia (...) października 2016 r., nr (...) w przedmiocie przyznania zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 562/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia (...) października 2016 r., Nr (...), w przedmiocie przyznania zasiłku stałego.

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik M. G. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez zastosowanie niekonstytucyjnych norm prawnych wyrażonych w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.), które są sprzeczne z ww. normami konstytucyjnymi, w zakresie w jakim do dochodu w rozumieniu ww. ustawy zalicza się dodatek mieszkaniowy, przyznawany na mocy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 966, z późn. zm.). Jednocześnie wniesiono o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie zbadania zgodności z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP przepisów art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w zakresie w jakim do dochodu w rozumieniu ww. ustawy zalicza się dodatek mieszkaniowy, przyznawany na mocy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, co skutkuje obniżeniem zasiłku stałego o należność z tytułu dodatku mieszkaniowego wg polecenia art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przepisy art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej nie powinny zostać zastosowane w niniejszej sprawie z uwagi na ich oczywistą sprzeczność z normami konstytucyjnymi wyrażonymi w art. 2, art. 32 ust. 1 i 64 ust. 2 Konstytucji RP, które konstruują zasady państwa prawnego i sprawiedliwego, równości wobec prawa oraz ochrony praw nabytych. Skarżącej przysługuje zasiłek stały na mocy art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jako osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy i nie przekraczającej kryterium dochodowego. Ponadto skarżącej, jako najemcy lokalu mieszkalnego, przysługuje dodatek mieszkaniowy ustalony wg przepisów ustawy z dnia o dodatkach mieszkaniowych, przy uwzględnieniu m.in. powierzchni użytkowej lokalu, którego powierzchnia wynosi zaledwie 17,79 m2 (powierzchnia normatywna wg art. 5 ust. 1 powołanej ustawy dla 1 osoby wynosi - 35 m2). Skarżąca jest osobą niezdolną do pracy i żyjącą w ubóstwie, co rodzi jej prawo do zasiłku stałego, a także osobą, której potrzeby mieszkaniowe nie są zaspokojone nawet w minimalnym stopniu, co z kolei uprawnia ją do dodatku mieszkaniowego. Osoby znajdujące się w lepszym położeniu bytowym, nie spełniające łącznie przesłanek do otrzymania zasiłku oraz dodatku mieszkaniowego, wg przepisów ustawowych otrzymają te świadczenia w pełnej wysokości. Natomiast w stosunku do skarżącej, w wyniku obowiązywania ustawowej definicji dochodu z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, stosuje się odliczenie dodatku mieszkaniowego od kwoty zasiłku stałego, zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy. W konsekwencji takiego pomniejszenia dodatek mieszkaniowy jest de facto finansowany przez samą osobę uprawnioną do zasiłku stałego. W wyniku więc zastosowania powołanego art. 8 ust. 3 i 4 dodatek mieszkaniowy ma charakter fasadowy, bowiem jakkolwiek jest on przekazywany na cele mieszkaniowe, to jednocześnie pomniejsza kwotę zasiłku stałego, którego rolą jest zapewnienie podstaw egzystencji. Analiza art. 8 ust. 3 i 4 prowadzi więc do oczywistego wniosku o sprzeczności z Konstytucją RP statuujących ją przepisów, w przywołanym na wstępie zakresie. Jak wynika z analizy orzeczeń sądowych, jej zastosowanie, pomimo stwierdzalnej prima facie niekonstytucyjności, skutkuje niesprawiedliwością społeczną o szerokiej skali oraz licznych naruszeń zasady równości i ochrony praw nabytych, szczególnie jaskrawych w przypadku stosowania odliczeń dodatku mieszkaniowego od kwot zasiłku stałego. Ustalenie prawa do każdego z ww. świadczeń opiera się na ustawowo zdefiniowanym stanie faktycznym. Wobec powyższego jest jasnym, że osoba, której warunki mieszkaniowe są dobre i nie potrzebuje dodatku mieszkaniowego, a jednocześnie jest uprawniona do zasiłku stałego, jest w uprzywilejowanej sytuacji względem osoby, której potrzeby mieszkaniowe nie są zaspokojone, a ponadto również żyje w ubóstwie i nie jest zdolna do pracy. Dla większej czytelności można podać przykład dwóch osób niepełnosprawnych, z których jedna mieszka we własnym, dużym mieszkaniu, a druga wynajmuje lokal poniżej standardów normatywnych. W wyniku zastosowania art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, ta druga osoba jest dyskryminowana, względem pierwszej z nich, ponieważ pomimo tego, że jej sytuacja faktyczna jest znacznie gorsza, to otrzymany dodatek mieszkaniowy pomniejsza jej jedyne źródło utrzymania, podczas gdy osoba mająca własne mieszkanie i nie ponosząca kosztów z tytułu najmu otrzymuje go w pełnej wysokości. W tożsamym położeniu znajduje się skarżąca, która słusznie czuje się pokrzywdzona przez stosowanie norm ustawowych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r. poz. 1948, z późn. zm. - dalej p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutu zgłoszonego w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten zarzut za niezasadny.

W skardze kasacyjnej zakwestionowano konstytucyjność art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, w którym określono zamknięty katalog, z jakich tytułów uzyskiwane kwoty pomniejszają dochód przyjmowany do ustalenia wysokości wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej oraz z jakich tytułów uzyskiwanych kwot nie wlicza się do wskazanego dochodu. Wśród tych tytułów ustawodawca nie wymienił dodatku mieszkaniowego, który otrzymuje skarżąca, przez co kwota ta została potraktowana, jako dochód wpływający na wysokość przyznanego zasiłku stałego.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc ta jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 3 ust. 4 powołanej ustawy wynika jednak, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Udzielanie świadczeń z pomocy społecznej nie jest więc obligatoryjne, lecz zależy od indywidualnych warunków każdego wnioskodawcy, dlatego ustawodawca w art. 8 powołanej ustawy uwarunkował przyznanie takich świadczeń przede wszystkim sytuacją dochodową danej osoby, którą ustala się z pomniejszeniem lub niewliczaniem kwot pochodzących jedynie z tytułów wymienionych w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, które nie obejmują dodatku mieszkaniowego przyznawanego na odrębnej podstawie prawnej. Dodatek ten nie stanowi świadczenia z pomocy społecznej, dlatego ujęcie sposobu ustalania sytuacji dochodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie wzbudza wątpliwości konstytucyjnych, dlatego nie ma podstaw, aby Sąd występował do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem sformułowanym w skardze kasacyjnej. Nie podzielając wątpliwości konstytucyjnych wyrażonych w skardze kasacyjnej, sformułowany w niej zarzut o zastosowaniu przepisu mającego zawierać normy niekonstytucyjne, nie mógł być uwzględniony.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.