Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1752028

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 19 marca 2015 r.
I OSK 2324/13
Zwrot nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec.

Sędziowie NSA: Izabella Kulig-Maciszewska (spr.), del. Jerzy Krupiński.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 30/13 w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia (...) listopada 2012 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 30/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę B. B. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia (...) listopada 2012 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że decyzją z dnia (...) września 2012 r. Prezydent Miasta Bydgoszczy na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 3, art. 78, art. 9 pkt 14 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 z późn zm., zwanej w skrócie "p.z.i.r.p.") oraz art. 104 k.p.a. orzekł o obowiązku zwrotu przez skarżącą B. B. na rzecz Powiatowego Urzędu Pracy w Bydgoszczy nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 1 maj 2012 r. do 27 czerwca 2012 r., w kwocie brutto 1391,00 zł.

Organ ustalił, że z dniem 1 maja 2012 r. skarżąca nabyła prawo do renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a pobrany przez nią zasiłek za okres od 1 maja 2012 r. do 27 czerwca 2012 r. nie został zgodnie z art. 78 p.z.i.r.p. potraktowany jako świadczenie wypłacane w kwocie zaliczkowej w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z tym, wypłacone z Funduszu Pracy świadczenie w ocenie organu stało się świadczeniem nienależnym i podlegało zwrotowi na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 3 p.z.i.r.p.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jego uchylenie.

Wojewoda Kujawsko - Pomorski po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 12 listopada 2012 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż skutkiem przedłożenia przez stronę w organie zatrudnienia w dniu 16 lipca 2012 r. decyzji o przyznaniu renty rodzinnej z dnia 26 czerwca 2012 r., było ujawnienie faktu, że w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej i pobierania zasiłku dla bezrobotnych otrzymała ona rentę rodzinną od dnia 1 maja 2012 r. w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Fakt ten wymusił na organie zatrudnienia w dniu 30 lipca 2012 r. wznowienie postępowania z urzędu, w sprawie B. B., w stosunku do której miały zastosowanie przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Wynikiem przeprowadzonego postępowania było wydanie przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy w dniu 23 sierpnia 2012 r. decyzji, która uchyliła w całości decyzję ostateczną dotyczącą utraty przez stronę z dniem 28 czerwca 2012 r. prawa do zasiłku. Decyzja ta zawierała rozstrzygnięcie, które pozbawia odwołującą się statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem 1 maja 2012 r. z uwagi na to, że strona w tym dniu przestała spełniać warunki niezbędne do zachowania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c p.z.i.r.p.)

Ponadto z analizy akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że w dniu rejestracji w urzędzie pracy tj. 20 czerwca 2011 r. odwołująca zobowiązała się do zwrotu w kwocie brutto zasiłku lub innego świadczenia wypłaconego z Funduszu Pracy, w przypadku, gdy wypłacone świadczenie uznane zostanie zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia za nienależne.

Skargę na powyższą decyzję złożyła B. B.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za nieuzasadnioną.

Sąd I instancji powołał treść art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (w skrócie "p.z.i.r.p.").

Zdaniem Sądu przy ustalaniu przez organy stanu faktycznego w sprawie nie można się dopatrzyć uchybień. Z ustaleń organów wynika, że skarżąca przedłożyła w organie zatrudnienia w dniu 16 lipca 2012 r. decyzję o przyznaniu renty rodzinnej z dnia (...) czerwca 2012 r., ujawniając w ten sposób fakt, że w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej i pobierania zasiłku dla bezrobotnych, przyznano jej rentę rodzinną od dnia 1 maja 2012 r. w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Fakt ten spowodował wznowienie postępowania z urzędu w sprawie przyznanego skarżącej prawa do zasiłku, a konkretnie określenia prawidłowej daty końcowej okresu jego pobierania. Wynikiem przeprowadzonego postępowania było wydanie przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy w dniu (...) sierpnia 2012 r. decyzji, uchylającej w całości decyzję ostateczną o utracie przez stronę z dniem 28 czerwca 2012 r. prawa do zasiłku, zawierając jednocześnie rozstrzygnięcie o pozbawieniu skarżącej statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem 1 maja 2012 r. z uwagi na to, że strona w tym dniu przestała spełniać warunki niezbędne do zachowania statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c p.z.i.r.p.). Decyzja ta jest ostateczna i wiązała organy orzekające w kontrolowanej obecnie sprawie, w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych.

Okoliczność pobierania zasiłku dla bezrobotnych w okresie od maja do czerwca 2012 r. nie była kwestionowana przez skarżącą, podobnie jak fakt ustalenia prawa do renty rodzinnej od dnia 1 maja 2012 r. w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, bez pomniejszenia tego świadczenia przez organ rentowy, na zasadach określonych w art. 78 p.z.i.r.p., o pobraną kwotę zasiłku dla bezrobotnych.

Z przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wynika, że osoba, która za ten sam okres otrzymała zasiłek oraz rentę rodzinną zobowiązana jest do zwrotu kwoty zasiłku. Przepisy ustawy zawierają w tym zakresie dwie drogi zwrotu otrzymanej kwoty. Pierwsza z nich sprowadza się do tego, że organ przyznający świadczenie z ubezpieczenia społecznego, sam dokonuje potrącenia z wypłacanego świadczenia kwoty przyznanego zasiłku (art. 78 p.z.i.r.p.). Druga droga sprowadza się do uznania kwoty wypłaconego zasiłku za świadczenie nienależnie pobrane w przypadku, kiedy organ ubezpieczenia społecznego nie dokona potrącenia wypłaconego zasiłku (art. 76 ust. 1 p.z.i.r.p.). Istota powyższego rozwiązania, znajdującego się w przepisach ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, sprowadza się do tego, aby za ten sam okres osoba nie otrzymywała dwóch świadczeń.

Skarżąca w dniu 1 maja 2012 r. nabyła prawo do renty rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a pobrany przez stronę zasiłek we wskazanym wyżej okresie, nie został zgodnie z art. 78 p.z.i.r.p. potraktowany jako świadczenie wypłacone w kwocie zaliczkowej w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Słusznie zatem organy zatrudnienia uznały, że wypłacone za okres od 1 maja 2012 r. do 27 czerwca 2012 r. świadczenie z Funduszu Pracy było świadczeniem nienależnym, a więc w konsekwencji podlegającym zwrotowi.

W treści wskazanego powyżej przepisu art. 76 ust. 2 pkt 3 p.z.i.r.p. ustawodawca jednoznacznie zdefiniował pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" wskazując, że jest to, między innymi, zasiłek wypłacony za okres, za który dana osoba nabyła, a więc przyznano jej uprawnienie (prawo) do otrzymywania, jak w tym przypadku, renty rodzinnej. W ustalonym stanie faktycznym organy administracji prawidłowo zastosowały w sprawie przepis art. 76 ust. 2 pkt 3 p.z.i.r.p., mając na uwadze, że w dniu rejestracji w urzędzie pracy w dniu 20 czerwca 2011 r. skarżąca zobowiązała się do zwrotu w kwocie brutto zasiłku lub innego świadczenia wypłaconego z Funduszu Pracy, w przypadku, gdy wypłacone świadczenie uznane zostanie zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia za nienależne, co potwierdza podpis strony w Karcie rejestracyjnej bezrobotnego - część "C" pkt 17. Stan świadomości co do obowiązku zgłaszania okoliczności mających wpływ na ustalone prawo do zasiłku, dopełnia pouczenie strony otrzymane w piśmie z dnia 1 lutego 2011 r., (Rozdział III - Obowiązki osoby bezrobotnej, pkt 9), jako zobowiązanie do przestrzegania zawartych w nim treści, które poświadczyła podpisem dnia 20 czerwca 2011 r. Wszystkie te okoliczności odnieść również należy do wynikającego z akt sprawy faktu, iż uprawnienie do renty rodzinnej przyznane zostało na wniosek strony, który jak wynika z decyzji organu rentowego z dnia 26 czerwca 2012 r., złożony został w dniu 4 maja 2012 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła B. B., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

1.

przepisów prawa materialnego:

- art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r. poz. 674 z późn. zm.), dalej p.z.i.r.p. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż dla uznania zasiłku dla bezrobotnych za świadczenie nienależnie pobrane nie ma znaczenia zamiar i świadomość osoby, która to świadczenie pobrała, co do faktu, że jej się ono nie należy, a w konsekwencji uznanie w niniejszej sprawie, iż pobierany przez Skarżącą w okresie od 1 maja 2012 r. do 27 czerwca 2012 r. zasiłek dla bezrobotnych stanowi świadczenie nienależnie pobrane, podczas gdy Skarżąca w okresie tym nie wiedziała, że decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 czerwca 2012 r., doręczoną w dniu 28 czerwca 2012 r. przyznana zostanie jej od dnia 1 maja 2012 r. renta rodzinna w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a zatem brak jest podstaw do uznania tego świadczenia za pobrane nienależnie;

- art. 76 ust. 1 p.z.i.r.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie będące konsekwencją przyjęcia błędnej wykładni przepisu art. 76 ust. 2 pkt 3 p.z.i.r.p. i uznanie, że możliwe jest orzeczenie o obowiązku zwrotu przez Skarżącą pobranego zasiłku dla bezrobotnych w sytuacji, gdy świadczenie to na gruncie ustalonego stanu faktycznego nie jest świadczeniem pobranym nienależnie;

2.

przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącą w skardze zarzutu, iż decyzję o przyznaniu renty rodzinnej od dnia 1 maja 2012 r. otrzymała dopiero w dniu 28 czerwca 2012 r., a zatem nie mogła wcześniej wiedzieć, iż zasiłek dla bezrobotnych za okres od dnia 1 maja 2012 r. do 27 czerwca 2012 r. jej nie przysługuje;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo nierozpatrzenia przez organy administracji publicznej całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie mającej istotny wpływ na wynik sprawy okoliczności, że skarżąca pobierając zasiłek dla bezrobotnych w okresie od dnia 1 maja 2012 r. do 27 czerwca 2012 r. nie miała świadomości, iż jej on nie przysługuje.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Uzasadnienie prawne

W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia w związku z czym podlegała oddaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał bowiem właściwej i prawidłowej wykładni przepisów prawa powołanych w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia oraz nie naruszył powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.

W myśl art. 76 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Stosownie do art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się zasiłek wypłacony osobie za okres, za który nabyła prawo do renty rodzinnej, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78.

Z zacytowanych przepisów wyraźnie wynika, że w przypadku równoległego poboru takich świadczeń zabezpieczenia społecznego, jak renta rodzinna oraz zasiłek dla bezrobotnych, wypłaconych za ten sam okres, ustawodawca nałożył na beneficjenta tych świadczeń obowiązek zwrotu wypłaconego zasiłku dla bezrobotnych, chyba że kwota przyznanego zasiłku została uprzednio potrącona przez organ rentowy i to w łącznej kwocie obejmującej wypłacony zasiłek wraz z zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Z istoty i celu ww. świadczeń wynika bowiem niemożność ich jednoczesnego poboru.

Skarżąca przedłożyła w organie zatrudnienia w dniu 16 lipca 2012 r. decyzję o przyznaniu renty rodzinnej ujawniając w ten sposób fakt, że w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej i pobierania zasiłku dla bezrobotnych, przyznano jej rentę rodzinną od dnia 1 maja 2012 r. w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę.

W zaistniałej sytuacji zostały zatem spełnione przesłanki warunkujące uznanie wypłaconego skarżącej zasiłku dla bezrobotnych za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne i orzeczenie o konieczności zwrotu tego świadczenia (art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy).

W odniesieniu do podnoszonych zarzutów, iż skarżąca nie miała świadomości, iż pobierany zasiłek jej nie przysługuje stwierdzić należy, że brak świadomości równoczesnego otrzymywania obu świadczeń nie może mieć znaczenia dla oceny prawidłowości wydanych w tej sprawie decyzji organów. Jedyną i bezwzględną przesłanką orzeczenia o zwrocie zasiłku dla bezrobotnych jest obiektywne ustalenie jego pobrania w sytuacji równoczesnego pobrania za ten sam okres świadczenia rentowego, bez zastosowania potrącenia, o którym mowa w art. 78 ustawy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu orzeka zaś zgodnie z kompetencjami wojewódzki sąd administracyjny.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.