Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1328090

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 8 maja 2013 r.
I OSK 2002/12
Dopuszczalność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego współmałżonkom.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz.

Sędziowie NSA: Małgorzata Borowiec, Bożena Popowska (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 358/12 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia (...) stycznia 2012 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 11 maja 2012 r. WSA w Warszawie po rozpoznaniu skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia (...) stycznia 2012 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w punkcie pierwszym wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Ż. W. z dnia (...) listopada 2011 r. nr (...), w punkcie drugim stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wyrok powyższy zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia (...) listopada 2011 r. A.B. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem - R. B.

Decyzją z dnia (...) listopada 2011 r. Wójt Gminy Ż.W. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wskazał, że wprawdzie R. B. legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże pozostaje on w związku małżeńskim, co zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), powoływana dalej też jako ustawa, stanowi przesłankę negatywną do ustalenia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na skutek odwołania A. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia (...) stycznia 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, powołując się na treść art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że choć z materiału dokumentacyjnego wynika, iż R. B. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak pozostaje on w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym brak jest podstaw do przyznania żądanego świadczenia.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. B. i wskazała, że wraz z pełnoletnią córką męża jest jego jedyną opiekunką, bowiem inni członkowie rodziny nie żyją. Ponadto, z uwagi na swój młody wiek nie pobiera żadnych świadczeń finansowych z tytułu renty, emerytury, zasiłku itp. Powyższe spowodowało podjęcie przez skarżącą decyzji o rezygnacji z pracy zawodowej, by całodobowo zająć się niepełnosprawnym mężem.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę wskazał, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wyraźnie rozróżnił sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, podając dodatkowe przesłanki, które muszą zostać spełnione aby przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, od sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdzie dodatkowych warunków już nie zakreślono. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę mającą naruszoną sprawność organizmu, niezdolną do podjęcia zatrudnienia, zdolną do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywizacji zawodowej, wymagającą niezbędnej w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, R. B. orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej nr (...) Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej Stołecznego Zarządu Służby Zdrowia MSWiA w Warszawie z dnia (...) lipca 1998 r. zaliczony został na stałe do pierwszej grupy inwalidów, które to orzeczenie traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ww. osoba wymaga tym samym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę taką z kolei zapewnia mu żona - A. B., która w celu jej sprawowania zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odnosząc się do uzasadnienia zaskarżonych decyzji, Sąd I instancji wskazał, że niewątpliwie, literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, w każdym przypadku wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która sprawuje nad nią opiekę, rezygnując z pracy zarobkowej. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, dokonując wykładni ww. przepisu, należy jednak uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który jednoznacznie w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 wypowiedział się przeciwko ograniczaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec określonych osób - z kręgu członków rodziny obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Ponadto, wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, Trybunał zwrócił uwagę, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych.

Zdaniem Sądu I instancji, zastosowanie ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w stosunku do małżonka wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad małżonkiem, uniemożliwiłoby przyznanie tego świadczenia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r., jako uprawnionym do świadczenia w związku z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym. Jak trafnie wskazał bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 7/09, w stanie prawnym powstałym na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. okoliczność, że skarżąca sprawuje opiekę nad własnym małżonkiem, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy bowiem zważyć, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w związku z art. 17 ust. 1 U.o.ś.r. nie czyni zadość wywodom zawartym w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego odnoszącym się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 U.o.ś.r. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a musi zatem być, zdaniem Sądu, odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a U.o.ś.r. niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę, w związku małżeńskim (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 1699/09; wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 115/10; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 723/09).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy administracji publicznej, wydając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, naruszyły przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wskazaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną, dokonają ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i ponownie rozpatrzą wniosek A. B. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

W skardze kasacyjnej działające z profesjonalnym pełnomocnikiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie zarzuciło wydanie powyższego wyroku z naruszeniem:

1.

prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis od 14 października 2011 r. stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "niewątpliwie, literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, w każdym przypadku wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która sprawuje nad nią opiekę, rezygnując z pracy zarobkowej,

2.

prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy poprzez uznanie, że małżonek jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem drugiego małżonka,

3.

prawa materialnego wskutek jego niewłaściwego zastosowania, poprzez przyjęcie, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu ee, ciąży obowiązek alimentacyjny.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na orzeczenie Kolegium, względnie w przypadku nie uwzględnienia powyższego, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie

Odpowiedź na powyższą skargę kasacyjną złożyła A. B.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi I instancji oparcie oceny zaskarżonej decyzji na nieaktualnym stanie prawnym, tj. sprzed zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzonej nowelą z 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r. Chodzi o zmianę brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Powyższy wniosek skarżący kasacyjnie organ wyprowadza jednak wyłącznie z faktu przywołania przez Sąd I instancji poglądów orzecznictwa ukształtowanych na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy oraz poprzedniego brzmienia jej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. Przy czym, dla skarżącego kasacyjnie, różnica pomiędzy brzmieniem poprzednim i brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. w dniu podjęcia zaskarżonej decyzji jest istotna i uniemożliwia powoływanie się w niniejszej sprawie na wyroki wcześniejsze, w tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07. Zdaniem skarżącego SKO: "(...) nie ulega wątpliwości, że powołany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pogląd Trybunału, jednoznacznie dotyczy uprawnień osób zobowiązanych do alimentacji wobec wymagającej opieki osoby niepełnosprawnej. Tymczasem, zgodnie ze stanem faktycznym rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawy (...), A. B. i R. B. pozostają w związku małżeńskim. (...) Natomiast stosownie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonek nie należy do grona osób zobowiązanych do alimentów, o ile małżeństwo nadal trwa."

W powyższy sposób połączono zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że małżonek jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem drugiego małżonka, z zarzutem naruszenia art. 128 K. r. o.

Ustosunkowując się do powyższych zarzutów, w pierwszej kolejności NSA stwierdza, że istotnie, Sąd i instancji nie przytoczył brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia podjęcia zaskarżonej decyzji, co uchybia wymogom uzasadnienia wyroku określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a., a także, że Sąd ten przytoczył poglądy judykatury z okresu sprzed ww. nowelizacji analizowanej ustawy. Z całokształtu prezentowanych poglądów Sądu I instancji nie sposób jednak wnioskować, że Sąd ten oparł ocenę zaskarżonej decyzji na nieaktualnym stanie prawnym, tj. sprzed zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzonej nowelą z 19 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212), która weszła w życie w dniu 14 października 2011 r. W tym kontekście należy też podkreślić, iż to, że zmienił się stan prawny w zakresie przesłanek odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy), nie czyni nieaktualnym poglądy wyrażone wcześniej przez Trybunał Konstytucyjny, m. in w wyroku TK z 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem interpretacji pojęcia "obowiązku alimentacyjnego" użytego w ustawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W niniejszej sprawie, obowiązek ten inaczej rozumie skarżący kasacyjnie niż Sąd I instancji. Z treści wywodów zawartych w zaskarżonym wyroku wynika jasno, że WSA w Warszawie uznaje, iż na osobach pozostających w związku małżeńskim ciążą obowiązki alimentacyjne. Jak już wskazywano, skarżący kasacyjnie uznaje, że małżonek nie należy do grona osób zobowiązanych do alimentów, o ile małżeństwo nadal trwa." Orzekający NSA zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji i na tej przesłance opiera dalsze rozważania, zmierzające do wykazania, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy dodać, że poglądy orzekającego w tej sprawie NSA wpisują się w ugruntowaną jednolitą linię orzeczniczą NSA na tle art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tym ukształtowaną po zmianie ustawy z dniem 14 października 2011 r. (por. wyroki NSA: z 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1196/12 oraz z 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1899/12, a także z 13 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1526/12, cbois).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ww. ustawy, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym świetle, zwrócić przede wszystkim należy uwagę, że przyjęcie interpretacji powyższych unormowań prawnych, tak jak czyni to w autor skargi kasacyjnej, prowadzi do sytuacji, w której osoba niepełnosprawna w znacznym stopniu (jeden ze współmałżonków), a więc sama wymagająca pomocy, mogłaby zapewnić stałą lub długotrwałą opiekę drugiej osobie - również niepełnosprawnej w znacznym stopniu - to jest drugiemu współmałżonkowi. Poza tym, z mocy przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy, osoba w znacznym stopniu niepełnosprawności, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (a taki obowiązek spoczywa na współmałżonkach, o czym będzie mowa niżej) jest w ogóle wyłączona z grona osób, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne (tak też odczytuje literalnie ww. przepisy NSA w wyroku z 13 lutego 2013 r., sygn. akt IOSK 1526/12, j. w.).

Zakładając racjonalność ustawodawcy, wykładnia powyższych przepisów, zaprezentowana przez organy orzekające w sprawie nie zasługuje na aprobatę, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że na skutek powoływanego w wyroku i skardze kasacyjnej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., dokonano nowelizacji omawianej regulacji prawnej w taki sposób, że w dalszym ciągu brzmienie odnośnych przepisów, nie zagwarantowano przyznania świadczenia pielęgnacyjnego współmałżonkowi.

Zdaniem orzekającego NSA, akceptującego poglądy wyrażone w przytoczonych wyżej wyrokach NSA, podstawą prawną dla osoby pozostającej w związku małżeńskim do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu współmałżonkiem jest art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Okoliczność bowiem, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Zgodnie z treścią art. 27 k.r.o., oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 k.r.o., są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza powyższych przepisów wskazuje zatem, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m.in. wzajemnego dobra). Tak też powszechnie pojmowane są wspomniane wyżej przepisy prawa rodzinnego, zarówno przez literaturę przedmiotu jak i orzecznictwo. Akcentuje się wręcz nawet, że "... obowiązek alimentacyjny z art. 27 ma szerszą treść od zwykłego obowiązku alimentacyjnego" oraz, iż "... pomimo istnienia (...) różnic obowiązek alimentacyjny ustanowiony w art. 27 nie zmienia swojego charakteru alimentacyjnego". (por. np. Jerzy Ignatowicz, Kazimierz Piasecki, Janusz Pietrzykowski i Jan Winiarz: Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy z Komentarzem Wyd. Prawn. Warszawa 1990 str. 131 i 132). Nie można było zatem również przyjąć, że kwestię obowiązku alimentacyjnego należało wyłącznie rozpatrywać w kontekście art. 128 i n. k.r.o.

Uwzględniając powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 - pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków.

Za trafnością tego stanowiska przemawia m.in. fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd, iż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, ale tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy (który posługuje się pojęciem "osoby na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania, w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się - jak w przypadku skarżącej i jej męża - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy oświadczeniach rodzinnych powinien być zatem rozumiany w ten sposób, iż normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

W świetle powyższych wywodu należy uznać, że powołane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a oraz art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 128 k.r.o., były nieuzasadnione.

Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy dokonał bowiem - w zakresie swej właściwości - oceny zgodność z prawem kwestionowanych w skardze orzeczeń. Zasadnie również dostrzegł, iż zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem ww. przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Ich nieprawidłowa wykładnia przesądzała bowiem o tym, czy wnioskodawczyni jest uprawniona do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, a to stanowiło istotę rozpoznawanej sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak było zatem podstaw, aby uznać, że dokonana w tym zakresie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocena prawna była nieprawidłowa. Nadto, Sąd I instancji w sposób zrozumiały wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić dokonaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładnię ww. przepisów prawa materialnego, co na gruncie zaistniałego stanu sprawy należało uznać za wystarczające.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.