Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2338860

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 5 kwietnia 2017 r.
I OSK 1666/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz.

Sędziowie: NSA Jolanta Sikorska, del. WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 1136/14 w sprawie ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia (...) czerwca 2014 r. nr (...) w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 1136/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalił skargę Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) czerwca 2014 r. nr (...) w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną.

Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Prezydent Miasta (...) decyzją z dnia (...) września 2011 r., nr (...) zezwolił na realizację inwestycji drogowej pod nazwą "Budowa ul. Ż. w T. od ul. L. od Alei B. do torów PKP wraz z przebudową infrastruktury technicznej w tym kanalizacji deszczowej i sieci". W wyniku wydania tej decyzji na własność Gminy T. przejęta została z mocy prawa nieruchomość położona w T. oznaczona, jako działka (...) o powierzchni 57 metrów kwadratowych, powstała w wyniku podziału działki nr (...).

W związku z powyższym zostało wszczęte postępowanie w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W ramach postępowania wyjaśniającego ustalono, iż stanowi ona współwłasność Spółdzielni Mieszkaniowej " (...)" w K. oraz grupy właścicieli posiadających udziały w nieruchomości wspólnej, zgodnie z wpisem zawartym w księdze wieczystej Nr (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T. Ustalono również, iż w dziale III tej księgi wieczystej zostały ujawnione wpisy hipotek umownych zwykłych w kwotach 37875,20 zł, 9789,20 zł, 23293,30 zł, 16991,70 zł, 1101712,30 zł, 732150,80 zł, 301326,80 zł, 311506,80 zł, 975027,10 zł i 257113,70 zł na rzecz wierzyciela hipotecznego którym jest (...). I Oddział w K.

Zgodnie z oświadczeniem wierzyciela z dnia 14 grudnia 2012 r. wysokość świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej wraz z odsetkami wynosiła na ten dzień 681120,59 zł.

W ramach postępowania zostały przeprowadzone czynności w celu ustalenia wysokości należnego odszkodowania w tym sporządzono operat szacunkowy.

Decyzją z (...) lutego 2013 r. nr (...) Prezydent Miasta T. orzekł o:

- ustaleniu odszkodowania za prawo własności na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej " (...)" w wysokości 9956,57 zł,

- ustaleniu odszkodowania za prawo własności na rzecz właścicieli posiadających udziały w nieruchomości wspólnej, zgodnie z wpisem zawartym w księdze wieczystej Nr (...), w wysokości 4008,84 zł,

- przyznaniu odszkodowania w wysokości 9956,57 zł na rzecz wierzyciela hipotecznego - (...) I Oddział w K.,

- zobowiązaniu Prezydenta Miasta T. do wypłaty odszkodowania, po dokonaniu jego waloryzacji na dzień wypłaty, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna,

- umorzeniu postępowania w odniesieniu do części właścicieli posiadających udziały w nieruchomości wspólnej.

W uzasadnieniu wskazał, iż do przyznania odszkodowania wierzycielowi hipotecznemu zobowiązuje art. 18 ust. 1c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r. Nr 687), zwana dalej "specustawą drogową"., zgodnie z którym "jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami".

Od decyzji odwołała się Spółdzielnia Mieszkaniowa " (...)". Zarzuciła organowi I instancji błędną wykładnię art. 18 ust. 1c specustawy drogowej. W ocenie odwołującej się niezasadnie organ przyznał odszkodowanie wierzycielowi hipotecznemu. Podniosła, iż wypłata ta nie spowoduje wygaśnięcia zobowiązania. W ocenie Spółdzielni organ nie uwzględnił również zobowiązań posiadaczy spółdzielczego prawa do lokalu i i spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.

Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) czerwca 2013 r. nr (...) uchylił skarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Nie kwestionował sposobu wykładni przez Prezydenta Miasta T. treści art. 18 ust. 1c specustawy drogowej. Uznał jednak, iż organ I instancji w sposób niewłaściwy ustalił krąg stron postępowania w sprawie oraz że Prezydent Miasta T. przyjął, że odszkodowanie przysługuje posiadającym tytuł prawny do nieruchomości na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowy drogi a nie dnia, kiedy stała się ona ostateczna.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji uwzględnił wskazania Wojewody (...) w zakresie stron postępowania i decyzją z dnia (...) grudnia 2013 r. nr (...), orzekł o:

- ustaleniu odszkodowania za prawo własności na rzecz (...) I Oddział w K. w wysokości 9689,22 zł za udział przypadający Spółdzielni Mieszkaniowej " (...)" w K.,

- ustaleniu odszkodowania za prawo własności na rzecz właścicieli posiadających udziały w nieruchomości wspólnej, zgodnie z wpisem zawartym w księdze wieczystej Nr (...), w wysokości łącznej 4276,19,

- zobowiązaniu Prezydenta Miasta T. do wypłaty odszkodowania, po dokonaniu jego waloryzacji na dzień wypłaty, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Od powyższej decyzji odwołała się Spółdzielnia Mieszkaniowa " (...)". Zakwestionowała przede wszystkim to, iż Prezydent Miasta T. orzekł o przyznaniu odszkodowania wierzycielowi hipotecznemu. W ocenie odwołującej się nie doszło na skutek przyznania odszkodowania do wygaśnięcia zobowiązania. Podniosła wreszcie, iż nie uwzględniono przy ustalaniu odszkodowania osób posiadających lokatorskie i spółdzielcze prawo do lokali.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2014 r. nr (...) Wojewoda (...) orzekł reformatoryjnie. Uchylił skarżoną decyzję w odniesieniu do części osnowy ustalającej odszkodowanie na rzecz wierzycieli hipotecznych w częściach przypadających ośmiu osobom posiadającym tytuł prawny do nieruchomości na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowy drogi publicznej i w tym zakresie orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz ww. osób. W pozostałym zakresie utrzymał skarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji podniósł, iż rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta T. odpowiada prawu, jednakże należało dokonać korekty poprzez przyznanie właścicielom hipotecznym (a nie wierzycielom) odszkodowania - w przypadku hipotek ustanowionych na odrębnych nieruchomościach lokalowych.

Skargę na powyższą decyzję do tutejszego Sądu złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa " (...)" w K. Domagając się uchylenia skarżonego aktu w części przyznającej odszkodowanie wierzycielowi hipotecznemu, uchylenia w tym samym zakresie rozstrzygnięcia organu I instancji oraz zasądzenia kosztów wedle norm prawem przewidzianych, zarzuciła Wojewodzie (...) naruzenie:

- art. 7,8,11,77 § 1 80 i ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i dowolność podjęcia rozstrzygnięcia,

- art. 12 ust. 4f, art. 18 ust. 1c ustawy oraz art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 z późn. zm.), zwanej dalej: "u.s.m."

W uzasadnieniu skarżąca twierdziła, że przyznanie odszkodowania wierzycielowi hipotecznemu było nieuzasadnione, gdyż:

- część osób (członków spółdzielni będących posiadaczami własnościowych praw do lokali) nie posiada już żadnych zobowiązań wobec wierzyciela hipotecznego i w związku z tym powinny otrzymać należną im część odszkodowania,

- odszkodowanie w części należne jest osobom posiadającym spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu i realizującym swe zobowiązania wobec wierzyciela hipotecznego za pośrednictwem Spółdzielni.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalając skargę, stwierdził, że w związku z wywłaszczeniem ww. nieruchomości ich dotychczasowym właścicielom, użytkownikom wieczystym oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe przysługuje odszkodowanie, ustalone w drodze decyzji przez organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Inaczej jednak sytuacja wygląda w przypadku, gdy na wywłaszczonej nieruchomości lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka. Z chwilą bowiem, gdy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanie się ostateczna, ustanowione na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości ograniczone prawa rzeczowe wygasają (art. 12 ust. 4c specustawy drogowej). Dlatego też ustawodawca przewidział szczególne rozwiązania w tym zakresie. Zgodnie z art. 18 ust. 1c specustawy drogowej "jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami". Tym ostatnim przepisem ustawodawca zabezpieczył wierzyciela hipotecznego w ten sposób, że zobowiązał do zaliczenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na poczet wierzytelności będących zabezpieczonych w sposób, o którym mowa w art. 18 ust. 1c specustawy drogowej.

Sąd I instancji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie poza sporem jest fakt konieczności ustalenia odszkodowania, jak również jego wysokość, spór natomiast dotyczy przyznania odszkodowania wierzycielowi hipotecznemu. W ocenie skarżącej pominięto również, przy ustalaniu odszkodowania, osoby posiadające spółdzielcze prawo do lokali oraz spółdzielcze lokatorskie prawa do lokali.

W ocenie Sądu I instancji, zarzuty podniesione w skardze nie mają uzasadnionych podstaw, ponieważ organ prawidłowo zastosował tu art. 18 ust. 1c specustawy drogowej, gdyż zostały spełnione przesłanki przewidziane w tym przepisie. Wierzytelności Spółdzielni Mieszkaniowej " (...)" wobec (...) zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości o numerze ewidencyjnym (...). Wygaśnięcie tej hipoteki (w związku z tym, że decyzja zezwalająca na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna) w świetle prawa w pełni uzasadniało zaliczenie odszkodowania na poczet należności wobec wierzyciela hipotecznego - czyli przyznanie mu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

W ocenie tego Sądu, nieuzasadniony jest również zarzut nieuwzględnienia przy ustaleniu odszkodowania osób posiadających prawo do lokali (spółdzielczych jak i lokatorskich). Zagadnienie to, jak trafnie stwierdził organ II instancji nie podlega właściwości organów administracji.

Sąd w rozpatrywanej sprawie nie dopatrzył się również naruszenia art. 44 ust. 3 u.s.m., który reguluje stosunki prywatnoprawne pomiędzy spółdzielnią mieszkaniową a członkami tej spółdzielni i nie podlega właściwości organów administracji.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej "p.p.s.a., oddalił skargę.

Skarżąca spółdzielnia mieszkaniowa, wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, domagając się uchylenia oraz na podstawie przepisu art. 135 p.p.s.a., uchylenie poprzedzającej go decyzji Wojewody (...) z dnia (...) czerwca 2014 r. (znak sprawy: (...)) w części dotyczącej przyznania odszkodowania na rzecz wierzyciela hipotecznego (...) Oddział I w K. w kwocie 9.689,22 zl., a także zasądzenia od strony przeciwnej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła

1)

na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

a)

art. 145 § 1c) p.p.s.a., w zw. z art. 7, 8, 11, 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a., polegające na nieuchyleniu przez Sąd zaskarżonej decyzji organu, pomimo:

- niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności nie uwzględnienia przez Sąd faktu, iż posiadacze spółdzielczych własnościowych praw do lokali nie posiadają już zobowiązań wobec (...), a posiadacze spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokali realizują swoje zobowiązania wobec (...) za pośrednictwem skarżącej, a w konsekwencji nie uwzględnienie obowiązków skarżącej wynikających z ustawy z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy Państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych (Dz. U. z 1996 r. Nr 5, poz. 32), zwaną dalej: "ustawą o pomocy", tj. przepisów art. 4: ust. 4 i ust. 5 w zw. z ust. 1 oraz art. 5 art. 7 ust. 2a, 9a ust. 1 i art. 10;

- braku pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez dowolne przyjęcie, że wszyscy posiadacze lokali (tj. posiadacze spółdzielczych własnościowych praw do lokali oraz posiadacze lokatorskiego prawa do lokali) mają zobowiązania wobec wierzyciela hipotecznego ((...)) oraz zaliczenie z pokrzywdzeniem skarżącej odszkodowania na poczet wierzytelności (...) zabezpieczonej hipoteką;

- zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7. 77 § 1 oraz art. 80, a w szczególności nieuwzględnienie zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze i nieustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w zakresie ustalenia podmiotów, którym należy przyznać odszkodowania i którym odszkodowania należy zaliczyć na poczet świadczenia zabezpieczonego hipoteką, a w konsekwencji nieprawidłową i niepełną ocenę materiału dowodowego;

2)

naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, t.j. nieuchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji, pomimo naruszenia przez organ (a w ślad za nim przez Sąd):

a)

przepisów art. 4: ust. 4 i ust. 5 w zw. z ust. 1 oraz art. 5 art. 7 ust. 2a i art. 10 ustawy o pomocy, poprzez ich niezastosowanie polegające na:

- nieuwzględnieniu obowiązków skarżącej wynikających z ww. przepisów, a tym konieczności prowadzenia analitycznej ewidencji zadłużenia w celu uzyskania pomocy państwa polegającej m.in. na umorzeniu części zadłużenia kredytobiorców z tytułu przejściowego wykupienia odsetek od kredytów mieszkaniowych (art. 4 ust. 1 pkt 3) ustawy o pomocy):

- nieuwzględnieniu sposobu dokonywania spłat przez skarżącą według normatywu, tj. w ściśle określonej wysokości, a w konsekwencji niemożność prawidłowego rozliczenia kredytu z kredytobiorcami w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy;

- niezastosowaniu i niedokonaniu wykładni definicji kredytobiorcy określonej w przepisie art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy, zgodnie z którą przez kredytobiorcę należy rozumieć również członka spółdzielni mieszkaniowej, zajmującego lokal obciążony kredytem zaciągniętym przez spółdzielnię, lub osobę niebędącą członkiem spółdzielni, której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, zajmującą lokal obciążony kredytem zaciągniętym przez spółdzielnię;

b)

przepisu art. 18 ust. 1c specustawy drogowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie faktu, iż odszkodowanie należne jest w części osobom nie posiadającym już żadnych zobowiązań wobec (...) (posiadaczom spółdzielczych własnościowych praw do lokalu) oraz w części osobom posiadającym spółdzielcze lokatorskie prawa do lokali i realizującym swoje zobowiązania wobec (...) za pośrednictwem skarżącej;

c)

art. 2 Konstytucji RP, polegającym na bezkrytycznym zaliczeniu odszkodowania na poczet wierzytelności (...) zabezpieczonej hipoteką (w oparciu o przepis art. 18 ust. 1c specustawy drogowej, z pokrzywdzeniem skarżącej i kredytobiorców (w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy), którzy spłacili już w całości swoje zobowiązania z tytułu kredytu, a w konsekwencji skarżąca została pozbawiona środków (z tytułu przyznanego odszkodowania) na uregulowanie zobowiązań wobec kredytobiorców;

d)

przepisu art. 12 ust. 4f specustawy drogowej, poprzez jego niezastosowanie i niewypłacenie odszkodowania wszystkim osobom uprawnionym, w związku z nieuwzględnieniem faktu, iż część uprawnionych do odszkodowania nie posiada już zobowiązań wobec wierzyciela hipotecznego ((...)).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zarówno organ jak i Sąd zupełnie pominął okoliczność, iż część kredytobiorców uregulowała już w całości swoje zobowiązania z tytułu kredytu, a w konsekwencji część przysługującego im odszkodowania nie powinna zostać zaliczona na rzecz spłaty hipoteki, albowiem uniemożliwia to dokonania prawidłowych rozliczeń przez skarżącego z innymi członkami spółdzielni (kredytobiorcami w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 4 ustawy o pomocy).

Podkreślono, że skarżąca reguluje swoje zobowiązania wobec wierzyciela (...) w ściśle określonej wysokości, wynikającej z normatywu ustalanego na podstawie obwieszczenia Ministra właściwego do spraw budownictwa, lokalnego planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, zgodnie z przepisem art. 7 ust. 2a ustawy o pomocy. W konsekwencji w ocenie skarżącej, Sąd naruszył przepisy prawa materialnego, określone w ww. ustawie o pomocy, a w tym przepisy art. 4: ust. 4 i ust. 5 w zw. z ust. 1 oraz art. 5 art. 7 ust. 2a. i art. 10, poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie w wyroku i całkowite pominięcie kwestii przedmiotowej ustawy o pomocy. Powyższe pominięcie prowadzi z kolei do naruszenia przepisu art. 18 ust. 1c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. (Dz. U. Nr 80, poz. 721 z późn. zm.) poprzez bezkrytyczne zaliczenie całego odszkodowania na rzecz wierzyciela hipotetycznego, co w konsekwencji skutkuje naruszeniem przepisu art. 12 ust. 41* ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. (Dz. U. Nr 80, poz. 721 z późn. zm.) o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, będąc związany granicami skargi kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej postawione zostały zarzuty naruszenia prawa procesowego oraz materialnego.

Odnosząc się do pierwszych z nich - zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1c p.p.s.a., w zw. z art. 7, 8, 11, 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a., - należało uznać je za niezasadne.

Twierdzenie o niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, nie wskazywało, o jakie z nich chodzi. Zarzut nieuwzględnienia okoliczności nie posiadania przez posiadaczy spółdzielczych własnościowych praw do lokali zobowiązań wobec (...) i realizacji swych zobowiązania przez posiadaczy spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokali wobec (...) za pośrednictwem skarżącej, po pierwsze dotyczy okoliczności, która nie została ustalona w sprawie, a ponadto w istocie odnosi się do zagadnień materialnoprawnych, co w konsekwencji rodziło obowiązek wskazania naruszonych norm prawa materialnego i wykazania z jakich względów jest to okoliczność istotna dla sprawy, czego w omawianych zarzutach nie dopełniono. Powyższa konkluzja dotyczy też zarzutu nie uwzględnienia obowiązków skarżącej wynikających z ustawy o pomocy. oraz zarzutu zaliczenia z pokrzywdzeniem skarżącej odszkodowania na poczet wierzytelności (...) zabezpieczonej hipoteką.

Nie był również zasadny zarzut braku dokonania przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80, a w szczególności nieuwzględnienie zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze i nieustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w zakresie ustalenia podmiotów, którym należy przyznać odszkodowania i którym odszkodowania należy zaliczyć na poczet świadczenia zabezpieczonego hipoteką, Pomijając już okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie określił przynależności powyższych artykułów do konkretnego aktu normatywnego, to należy stwierdzić, że zarzut nieuwzględnienia zarzutów zawartych w skardze, wymaga wskazania o które zarzuty chodzi i wpływu tego uchybienia na wynik sprawy. Ponadto postawienie organowi wytyku nieuwzględnienia zarzutów zawartych w skardze, wymagało przytoczenia w tym zakresie odpowiedniego przepisu p.p.s.a., z wyjaśnieniem przyczyn, dla których uwzględnienie ich było konieczne, czego zaniechano. Wreszcie, nie sposób postawić Sądowi I instancji wytyku braku ustalenia podmiotów, którym należy przyznać odszkodowania i którym odszkodowania należy zaliczyć na poczet świadczenia zabezpieczonego hipoteką. Kompetencje w tym zakresie posiadały organy, które w sposób prawidłowy wskazane podmioty ustaliły, a Sąd I instancji dokonał zasadnej kontroli rozstrzygnięcia organów w tym zakresie.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego, należało uznać, że nie są one również zasadne.

Jak wynika z art. 12 ust. 4c specustawy drogowej, od momentu, kiedy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanie się ostateczna, ustanowione na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości ograniczone prawa rzeczowe wygasają. Dlatego też ustawodawca przewidział szczególne rozwiązania w tym zakresie. Zgodnie z art. 18 ust. 1c specustawy drogowej, jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami. odszkodowanie należne z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych istniejących w dniu wydania decyzji zezwalającej przez organ pierwszej instancji i ustanowionych na nieruchomości przeznaczonej na realizację inwestycji drogowej przysługuje dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi tych praw. Wysokość należnego odszkodowania pomniejszana jest o kwotę równą wartości tych praw, a sama kwota jest bezpośrednio wypłacana podmiotom, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe. Organ orzekający w pierwszej instancji określa wartość ograniczonego prawa rzeczowego, a następnie odejmuje od ustalonego odszkodowania za utracone prawo własności i przyznaje tę kwotę na rzecz osoby uprawnionej z tytułu tego prawa.

Zgodnie z art. 18 ust. 1b specustawy drogowej, suma odszkodowania, które przysługuje dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu łącznie z odszkodowaniem z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw ustanowionych na tej nieruchomości lub na prawie użytkowania wieczystego nie może przekroczyć wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego.

W przepisie art. 18 ust. 1c, specustawy drogowej, ustawodawca odrębnie uregulował ustalenie odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki, Jest to także ograniczone prawo rzeczowe, regulowane przez ustawę z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.). Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece hipoteka jest ograniczonym prawem rzeczowym, służącym zabezpieczeniu oznaczonej wierzytelności pieniężnej na nieruchomości. Polega na tym, że wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się ona własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości, tzn. wierzycielami, których wierzytelności nie mają zabezpieczenia w postaci hipoteki.

Hipoteka, podobnie jak pozostałe ograniczone prawa rzeczowe, wygasa z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna (art. 12 ust. 4c specustawy drogowej). Wygaszenie hipoteki wiąże się z koniecznością ustalenia odszkodowania za to prawo (art. 12 ust. 4f specustawy drogowej). Zgodnie z art. 18 ust. 1c specustawy drogowej wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie zaliczane jest na poczet spłat świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej wygaszaną hipoteką. W związku z tym ani właściciel, ani użytkownik wieczysty nie są upoważnieni do odbioru odszkodowania w wysokości, która nie uwzględnia wartości hipoteki, nawet w sytuacji, gdy kwoty zabezpieczone tą hipoteką nie są wymagalne w całości lub w części.

Nie może być uznany za zasadny zarzut naruszenia art. 18 ust. 1c specustawy drogowej, albowiem został on w sprawie prawidłowo zastosowany. Skoro bowiem zobowiązania skarżącej wobec (...) zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości o numerze ewidencyjnym (...), to wygaśnięcie tej hipoteki (w związku z wydaniem decyzji zezwalająca na realizację inwestycji drogowej) uzasadniało zaliczenie odszkodowania na poczet należności wobec wierzyciela hipotecznego - czyli przyznanie mu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Należy podkreślić, że ustawodawca nie pozostawił organom jakiegokolwiek wyboru w zastosowaniu się do obowiązku zaspokojenia wierzyciela hipotecznego, poprzez zaliczenie na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami (art. 18 ust. 1c in fine specustawy drogowej).Nie przewidział w tym zakresie jakichkolwiek wyjątków, ani nie wprowadził instytucji uznania administracyjnego. Zatem wystąpienie przesłanek określonych w ww. przepisie, bezwzględnie obligowało organ do zaliczenia kwoty odszkodowania na poczet spłaty wierzytelności.

W tych warunkach nie sposób uznać zasadności zarzutu naruszenia przepisów art. 4: ust. 4 i ust. 5 w zw. z ust. 1 oraz art. 5 art. 7 ust. 2a i art. 10 ustawy o pomocy, skoro to nie skarżąca, a jej wierzyciel uprawniony był do uzyskania kwoty odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki, które ma pierwszeństwo w wypłacie odszkodowania innymi podmiotami.

Nie był zasadny zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP., poprzez bezkrytyczne zaliczenie odszkodowania na poczet wierzytelności (...) Z przepisu art. 2 Konstytucji wynika, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Aby zatem skutecznie podnieść naruszenie zasady państwa prawnego, jak i sprawiedliwości społecznej, trzeba wykazać, że sąd naruszając określone (ściśle wskazane) przepisy prawa powszechnie obowiązującego wydał orzeczenie, które z uwagi na skutki, jakie wywołuje, nie da się pogodzić z porządkiem prawnym demokratycznego państwa prawnego. Zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie, wskazując naruszenie art. 18 ust. 1c specustawy drogowej, do którego zresztą nie doszło, nie wykazały zaistnienia stanu właściwego do przyjęcia, że doszło do naruszenia powyższej normy Konstytucji.

Skarżąca nie wykazała ponadto naruszenia przepisu art. 12 ust. 4f specustawy drogowej, poprzez jego niezastosowanie i niewypłacenie odszkodowania wszystkim osobom uprawnionym, a w szczególności osobom posiadającym prawo do lokali (spółdzielczych jak i lokatorskich). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, wynika zasadność objęciem wypłatą odszkodowania podmiotów ujętych w decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia (...) grudnia 2013 r., a skarżąca nie wykazała merytorycznych błędów w tym zakresie. Należy mieć tu na względzie okoliczność, że zobowiązania objęte niniejszą hipoteką, ustanowione zostały na nieruchomości gruntowej i nie dotyczą nieruchomości lokalowych. Natomiast obciążenia hipoteczne ustanowione na nieruchomościach lokalowych, nie mogą obciążać nieruchomości gruntowej.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.