I OSK 1504/20 - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3179788

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2020 r. I OSK 1504/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska.

Sędziowie NSA: Monika Nowicka (spr.), Mirosław Wincenciak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 476/19 w sprawie ze skargi E. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) stycznia 2019 r., nr (...) w przedmiocie zwrotu wniosku oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 5 lipca 2019 r. (sygn. akt I SA/Wa 476/19) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę E. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...), utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody (...) z (...) listopada 2018 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu podania w trybie art. 66 § 3 k.p.a.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, E. K. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie - na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy:

1. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 6, 7, 9, 10 § 1, 11, 77 § 1,80, 107 § 3 i 138 § 1 k.p.a. - polegające na nieuwzględnieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) stycznia 2019 r. znak (...) utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody (...) z dnia (...) listopada 2018 r. znak (...) pomimo, iż postanowienia zostały wydane przy błędnej ocenie materiału dowodowego i zaniechaniu podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy oraz zaniechaniu zebrania i rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący wskutek czego przyjęto przy ich wydaniu, niezgodnie z istniejącym stanem faktycznym, iż rozpoznanie sprawy nie należy do kompetencji organu administracji, tj. wojewody,

2. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 66 § 3 k.p.a. w zw. z § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 2 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego - polegające na nieuwzględnieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) stycznia 2019 r. znak (...) utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody (...) z dnia (...) listopada 2018 r. znak (...) pomimo, iż organy administracyjne bezpodstawnie uznały, iż właściwym do rozpoznania sprawy jest sąd powszechny, co w konsekwencji spowodowało zwrot przedmiotowego wniosku, w sytuacji, gdy orzekanie, czy oznaczona nieruchomość stanowi nieruchomość ziemską - w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944 r. należy do kompetencji organu administracji, tj. wojewody.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto oświadczyła, że zrzeka się prawa do przeprowadzenia rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. poz. 2325 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Zarzuty te należało uznać za nieuzasadnione. Wprawdzie przy tym formalnie zostały one oparte jedynie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to jest na istotnym naruszeniu przez Sąd Wojewódzki przepisów proceduralnych, w postaci art. 151 w zw. z art. 6, 7, 9, 10 § 1, 11, 77 § 1,80, 107 § 3 i 138 § 1 oraz art. 66 § 3 k.p.a.k.p.a., tym niemniej poprzez powiązanie zarzutu, dotyczącego art. 151 p.p.s.a. z § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz art. 2 § 3 k.p.c. (czyli z przepisami zawierającymi także normy kompetencyjne) - dla ich oceny - konieczne było również odniesienie się do pewnych kwestii materialnoprawnych.

Wyjaśnić zatem należy, że wniosek z dnia 30 października 2018 r., jaki E. K. wystosowała do Wojewody (...), literalnie dotyczył wprawdzie wydania decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ale z treści samego wniosku oraz z zaświadczenia, wystawionego w dniu 4 listopada 1947 r. przez Starostwo Powiatowe w (...), wprost wynikało, że wspomniany wyżej przepis nie mógł mieć w tym przypadku zastosowania. Rzeczony wniosek odnosił się bowiem do nieruchomości liczącej (...) ha, położonej we wsi (...) w powiecie (...), której poprzednimi właścicielami byli spadkodawcy skarżącej - rodzice (M.N. i R. małżonków R.), a której własność przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (jako własność obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej).

Wskazać w tym miejscu więc trzeba, że zgodnie z treścią § 12 ww. rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r., wpisprawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu następował na wniosek wojewódzkiego urzędu ziemskiego. Po myśli zaś art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 33), tytułem wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b),c),d) i e) dekretu z dnia 6-go września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. RP z 1945 r. Nr 3, poz. 13), jest zaświadczenie starosty, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych wyżej przepisów. Jak wyjaśnił przy tym Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 marca 1999 r. (sygn. akt III RN 165/98, OSNAPU 2000, Nr 3, poz. 90), tylko w jednym przypadku powyższe zaświadczenie starosty, będące podstawą wpisu prawa własności Skarbu Państwa danej nieruchomości, musiało być poprzedzone wydaniem deklaratoryjnej decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Taki obowiązek istniał co do nieruchomości określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wówczas sąd powszechny, w tym także wieczystoksięgowy, byłby więc związany treścią takiej decyzji według ogólnych zasad dotyczących mocy wiążącej decyzji w postępowaniu cywilnym przed sądami powszechnymi.

W rozpoznawanej tymczasem sprawie, w której - jak opisano to na wstępie - Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia (...) stycznia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody (...) z dnia (...) listopada 2018 r. o zwrocie podania strony na podstawie art. 66 § 3 k.p.a., żadna decyzja administracyjna nie była wydana (dopiero obecnie przedmiotowy wniosek zmierzał w tym kierunku) a z zaświadczenia wystawionego w dniu 4 listopada 1947 r. przez Starostwo Powiatowe w (...) expressis verbis wynikało, że nieruchomość stanowiąca poprzednio własność rodziców skarżącej, to jest: M.N. i R. małżonków R., stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (jako własność obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej). Powyższe fakty nie były w sprawie sporne. Skarżąca nie kwestionowała bowiem treści ww. zaświadczenia a kwestionowała podstawę prawną przejęcia nieruchomości, która z tego dokumentu wynikała.

W związku z tym należało uznać, że zarzuty oparte na błędnym oddaleniu skargi przez Sąd Wojewódzki bo - zdaniem skarżącej - w postępowaniu administracyjnym doszło do istotnego naruszenia art. 6, 7, 9, 10 § 1, 11, 77 § 1,80, 107 § 3 i 138 § 1 k.p.a., nie były uzasadnione. W przedstawionej bowiem sytuacji brak było w ogóle podstaw do występowania w postępowaniu administracyjnym z żądaniem stwierdzenia, że przedmiotowa nieruchomość nie podpadała poddziałanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wskazać w tym miejscu należy, że po myśli art. 2 § 1 k.p.c., do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Brak jest natomiast przepisu, mocą którego w sytuacji, gdy nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b cyt. dekretu PKWN o prawidłowości takiego stanu rzeczy miałby rozstrzygać organ administracji publicznej. Dodać trzeba, że powyższa kwestia była wielokrotnie wyjaśniania już w orzecznictwie sądów powszechnych i administracyjnych. Przykładowo zatem jedynie wypada wskazać na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2007 r. (sygn. akt I OSK 890/06, LEX nr 346399), w którym podkreślono, że sprawa o własność nieruchomości ziemskiej jest sprawą cywilną. Podlega zatem rozpoznaniu przez sąd powszechny, a nie organy administracji. Tylko przepis szczególny mógłby doprowadzić do przekazania takiej sprawy na drogę postępowania administracyjnego. Przepisu takiego odnośnie do nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie ma. W związku z tym wyłącznie przed sądem powszechnym można domagać się ustalenia, czy Skarb Państwa prawidłowo został wpisany jako właściciel nieruchomości na mocy powołanego przepisu.

Słuszne było także stanowisko organów i Sądu Wojewódzkiego, w którym zwracano uwagę, że okoliczności przejęcia nieruchomości, liczącej (...) ha, położonej we wsi (...) w powiecie (...), a której poprzednimi właścicielami byli M. N. i R. małżonkowie R., wynikają już z samego wniosku E. K., a który korelował z wnioskiem Starostwa Powiatowego w (...) z dnia 4 listopada 1947 r., złożonym do Sądu Okręgowego Wydziału Hipotecznego w (...), w którym stwierdzono przejęcie spornej nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W takiej bowiem sytuacji - zdaniem składu orzekającego - istotnie zachodziły podstawy do wydania postanowienia na podstawie art. 66 § 3 k.p.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, jeżeli podanie wniesiono do organu a właściwym w sprawie był sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia.

Biorąc powyższe pod uwagę skład orzekający więc uznał, że także zarzut kasacyjny oparty na art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 66 § 3 k.p.a. i w zw. z § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 2 § 3 k.p.c., nie był usprawiedliwiony.

Końcowo zatem, odnosząc się do znacznej części uzasadnienia skargi kasacyjnej, dodać jedynie wypada, że ani Sąd Wojewódzki, ani organy orzekające w postępowaniu administracyjnym, nie kwestionowały dopuszczalności orzekania - co do zasady - w postępowaniu administracyjnym, czy dana nieruchomość podpada poddziałanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e omawianego dekretu. Z uwagi jednak, że w świetle treści wniosku i przedstawionych przez skarżącą dokumentów, przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na innej podstawie prawnej, niż wyżej wspomniana, to takie postępowanie w tym przypadku nie mogło być wszczęte. Zakwestionowanie bowiem okoliczności, że własność nieruchomości, należącej dawniej do rodziców skarżącej, przeszła na rzecz Skarbu Państwa na innej podstawie prawnej niż art. 2 ust. 1 lit. b cyt. dekretu mogłoby być dokonane, ale tylko w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona i - z mocy art. 184 p.p.s.a.- orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.