Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2560756

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 21 marca 2018 r.
I OSK 1409/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer.

Sędziowie: NSA Jolanta Sikorska (spr.), del. WSA Mariusz Kotulski.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych M. A., P. H. i A. R. oraz "H." Sp. z o.o. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 178/15 w sprawie ze skarg M. A., P. H. i A. R. oraz H. (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) listopada 2014 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania i odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia

1.

oddala skargę kasacyjną M. A., P. H. i A. R.;

2.

odrzuca skargę kasacyjną "H." Sp. z o.o. z siedzibą w P.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 178/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi M. A., P. H., A. R. i skargi H. (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) listopada 2014 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania i odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia: uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) września 2007 r. nr (...) (pkt 1 wyroku); umorzył postępowanie administracyjne (pkt 2 wyroku); zasądził od Ministra Rozwoju na rzecz M. A., P. H. i A. R. solidarnie kwotę 491 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 3 wyroku); zasądził od Ministra Rozwoju na rzecz H. (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. kwotę 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania administracyjnego (pkt 4 wyroku).

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Minister Przemysłu i Handlu orzeczeniem nr (...) z (...) maja 1948 r., działając na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP Nr 3, poz. 17 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa nacjonalizacyjna", oraz § 65 ust. 1 pkt d) i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62), przejął na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwo pn. H., Spółka z ogr. odp. P., ul. (...). Orzeczenie to opublikowane zostało w Monitorze Polskim z 26 czerwca 1948 r. Nr (...). W uwagach do orzeczenia wskazano, że składniki majątkowe podlegające przejęciu na własność Państwa określi protokół zdawczo-odbiorczy, zgodnie z postanowieniem Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw z (...) lutego 1948 r. nr (...).

Zarządzeniem Ministra Przemysłu i Handlu z (...) września 1948 r. nr (...), na podstawie § 72 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, zarządzono objęcie przedmiotowego przedsiębiorstwa przez (...) Dyrekcję Przemysłu Miejscowego w P. Objęcie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z (...) listopada 1949 r. Jak wynika z treści tego protokołu, nie zostały do niego zgłoszone żadne zastrzeżenia.

P. H., S. M., M. A. oraz A. R. (następcy prawni P. H.) pismem z 10 grudnia 1996 r. wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z (...) maja 1948 r. oraz orzeczeń stanowiących integralną jego część - w tym zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z (...) września 1948 r.

Postanowieniem z (...) marca 2006 r. sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w P., działając na wniosek Ministra Gospodarki, ustanowił dla H. Sp. z o.o. w P. kuratora w osobie A. A., jako upoważnionej do reprezentowania ww. osoby prawnej w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Minister Gospodarki pismem z 17 maja 2006 r., uzupełnionym pismami z 27 i 30 czerwca 2006 r., zawiadomił kuratora ww. spółki o toczącym się postępowaniu nadzorczym oraz doręczył kserokopie dokumentacji zgromadzonej w sprawie.

Kurator spółki H. Sp. z o.o. w P. - A. A. pismem z 14 lipca 2006 r. wystąpiła o kontynuację postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr (...) z (...) maja 1948 r. Wskazała, że przy wydawaniu ww. orzeczenia powstała sprzeczność pomiędzy podstawą prawną orzeczenia (art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej), a nazwą firmy niemieckiej, której przedsiębiorstwa orzeczenie to miało dotyczyć, która to sprzeczność w konsekwencji powinna prowadzić do uznania, że orzeczenie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).

Minister Gospodarki, uznając pismo z 14 lipca 2006 r. jako wniosek spółki H.Sp. z o.o. w P. o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, decyzją z (...) września 2007 r. nr (...) nie stwierdził nieważności orzeczenia z (...) maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. H. z ogr. odp. P., ul. (...). Minister uznał, że interes prawny w kwestionowaniu ww. orzeczenia ma jedynie H. Spółka z ogr. odp. w P., jako właściciel przedsiębiorstwa będącego jego przedmiotem. Z kolei przymiotu strony w tym postępowaniu nie posiadają P. H., M. Au. oraz A.R. Skoro bowiem orzeczenie właściwego ministra o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa H. Spółka z ogr. odp. P. - ul. (...) nie zostało wydane, to nie można stwierdzić, że nieruchomości stanowiące własność P. H., wymienione w protokole zdawczo-odbiorczym z 12 listopada 1949 r., stanowiły składnik majątkowy przedsiębiorstwa i na tej podstawie zostały przejęte na własność Państwa. W tej sytuacji, zdaniem Ministra, jego następcy prawni nie posiadali w niniejszym postępowaniu przymiotu strony, a złożony przez nich wniosek z 10 grudnia 1996 r. zostanie rozpatrzony przez Ministra Gospodarki odrębną decyzją o odmowie wszczęcia postępowania. Organ wskazał, że całokształt zgromadzonej w sprawie dokumentacji potwierdza, że zdolność zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. przekraczała 50 pracowników na jedną zmianę, a więc przedmiotowe przedsiębiorstwo, spełniało kryteria upaństwowienia określone w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. W tej sytuacji kwestionowane orzeczenie odpowiadało prawu.

Z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją wystąpili: pismem z 24 października 2007 r. kurator H. sp. z o.o. - A. A.; pismem z 31 października 2007 r. P. H., M. A. i A. R., natomiast pismem z (...) października 2007 r. spółka H. (...) S.A.

Minister Gospodarki decyzją z (...) kwietnia 2008 r. nr (...) umorzył postępowanie z wniosków P. H., M. A. i A. R. oraz spółki H. (...) S.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z (...) września 2007 r. Organ uznał, że skoro wnioskodawcy decyzję tę otrzymali jedynie "do wiadomości", ponieważ nie byli stronami w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, to tym samym nie są legitymowani do występowania z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tą decyzją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08, na skutek skarg M. A., A. R. i P. H. oraz H. (...) S.A. z siedzibą w P. uchylił decyzję Ministra Gospodarki z (...) kwietnia 2008 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zarówno spadkobiercy P. H., jak i spółka H. (...) S.A. uznani zostali za strony postępowania w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03. Sąd rozważając i oceniając merytoryczne zarzuty złożonych w tym postępowaniu skarg o rażącym naruszeniu prawa orzeczeniem z (...) maja 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa: H., spółka z o.o. P. ul. (...), stwierdził m.in., że: "Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy dawały podstawę do przyjęcia, że przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo należące do spadkobierców P. H. i że dla oznaczenia tego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji, na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. stanowiącym załącznik do orzeczenia Nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) maja 1948 r., posłużono się jedynie nazwą firmy H. Sp. z o.o. P. ul. (...) - dla jednoznacznego określenia, o jakie przedsiębiorstwo chodzi. Nie oznaczało to w żadnym wypadku, że przedmiotem przejęcia jest przedsiębiorstwo należące do tej firmy." Sąd wskazał również, że: "Spadkobiercy P. H. bezzasadnie więc traktowani są przez organ orzekający o nacjonalizacji omawianego przedsiębiorstwa jako osoby trzecie w stosunku do rzekomego właściciela Spółki H., bezzasadnie też traktowanej jako właściciel tego przedsiębiorstwa." Wykluczenie zatem tych podmiotów przez Ministra Gospodarki zaskarżoną decyzją z kręgu stron postępowania pozostaje w sprzeczności z ocenami prawnymi sformułowanymi w ww. wyrokach.

Rozpoznając ponownie sprawę, Minister Gospodarki decyzją z (...) listopada 2014 r. nr (...): w pkt I umorzył postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez kuratora H. sp. z o.o. w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a."; w pkt II, po rozpatrzeniu wniosków P.H., M. A. i A. R. oraz H. (...) S.A., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z (...) września 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że umową z 9 lipca 1928 r. P. H. sprzedał spółce pn. H. z o.o. z siedzibą w W., zarejestrowanej wówczas w Sądzie Okręgowym w W. R.H.B. nr (...) nieruchomość fabryczną położoną w P., zapisaną w KW Sądu Powiatowego w P., w księdze wieczystej R., tom (...) (częściowo z wyłączeniem parceli, na której była posadowiona fabryka kwasu węglowego "R.") oraz część nieruchomości, objętej KW tom (...) P.H. wniósł przeciw spółce H. sp. z o. o i G. H. do Sądu Okręgowego w P. pozew o unieważnienie całości umowy z 9 lipca 1929 r. Sąd Apelacyjny w P. wyrokiem częściowym z 27 marca 1939 r. sygn. (...) orzekł, że kontrakt kupna sprzedaży z 9 lipca 1928 r., odnoszący się do nieruchomości zapisanych w księdze wieczystej (...), jest nieważny. P. H. odzyskał zatem ze skutkiem ex tunc własność ww. mienia, co zostało potwierdzone postanowieniem częściowym Sądu Grodzkiego w P. z (...) lipca 1945 r. nr (...) o przywróceniu posiadania. Jednak wobec objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa przez państwowe jednostki organizacyjne, spadkobiercy P. H. nie przejęli jego posiadania. W tej sytuacji organ uznał, że w dacie nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwa, tj. w dniu (...) lutego 1946 r., jego właścicielami pozostawali spadkobiercy zmarłego w dniu 26 września 1941 r. P. H. (na co wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03). Z powyższego wynika, że H. Spółka z o.o. w P. nie jest stroną niniejszego postępowania w rozumieniu art. (...) k.p.a.

Organ uznał jednocześnie, że do wystąpienia z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy uprawnieni byli P. H., M. A., A. R. oraz H. (...) S.A., bowiem udokumentowali oni legitymację prawną do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr (...), co potwierdził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08. Organ wskazał, że rozpoznając powyższe wnioski nie znalazł podstaw do zmiany decyzji z (...) września 2007 r. i podał, że Sąd Najwyższy wyrokiem z 8 marca 2001 r. sygn. akt III RN 176/00 rozstrzygnął kwestię, iż za datę wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego w niniejszej sprawie należy uznać datę publikacji Poznańskiego Dziennika Urzędowego nr (...), w którym opublikowano wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a pośród nich także H. Spółka z o.o. w P. Wskazał, że na skutek postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w P. z (...) sierpnia 1947 r. dokonana została lustracja tego przedsiębiorstwa. W jej trakcie stwierdzono, że przedsiębiorstwo stanowi jedną całość produkcyjną. W dacie sporządzania ww. dokumentu zatrudniało ono 147 pracowników, a zdolne było zatrudnić przy produkcji ponad 300. Przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej stanowił natomiast, że za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa, zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Przez "zdolność zatrudnienia", o której mowa w ww. przepisie, należy rozumieć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r., przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego znajdującego się na jego wyposażeniu, jego stanu technicznego, niezależnie od tytułu własności. Przy ocenie wystąpienia kryterium nacjonalizacyjnego należy uwzględnić, poza pracownikami zatrudnionymi bezpośrednio przy obsłudze maszyn i urządzeń produkcyjnych, także majstrów, kierowników technicznych, technologów, transport międzyoperacyjny, magazynierów i pracowników obsługujących składy, pracowników kotłowni, ekipę remontowo-konserwatorską, tj. osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją i bez których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe. Przy czym wszelkie dokumenty wskazujące na zdolność zatrudnienia w dacie innej niż 5 lutego 1946 r., mogą mieć wartość dowodową jedynie o charakterze poglądowym. W niniejszej sprawie A. R., M. A. i P.H. przedłożyli do akt sprawy prywatną ekspertyzę z 15 czerwca 2001 r., opracowaną przez rzeczoznawcę S. S., który w oparciu o schemat linii technologicznej stwierdził, że przy produkcji odlewów i kotłów centralnego ogrzewania można było zatrudnić 52 osoby. W odniesieniu natomiast do zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w dniu 5 lutego 1946 r. w zakładzie stolarki budowlanej, autor ww. opracowania wskazał, iż można było zatrudnić 75 pracowników. Także na zlecenie Ministerstwa Gospodarki sporządzona została przez rzeczoznawcę Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich - doc. dr inż. W. T., ekspertyza ustalająca potencjalną zdolność zatrudnienia na jedną zmianę w ww. przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. - 151 pracowników. Organ za trafną uznał argumentację biegłego W. T. i wskazał, że metodologia S. S. oparta została na błędnym przyjęciu, że przedmiotowe przedsiębiorstwo w dacie nacjonalizacji stanowiło dwa odrębne przedsiębiorstwa produkcyjne. Biegły ten nie uwzględnił przy tym pracowników zatrudnionych przy obsłudze narzędziowej i remontowej oraz obsłudze kotłowni i instalacji energetycznych, co podniósł biegły W. T. Minister uznał, że mimo, iż opinii S. S. została przyznania mniejsza moc dowodowa, aniżeli opinii biegłego W. T., to w rezultacie także dowodzi ona, że zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie była wyższa niż ustawowe kryterium - 50 pracowników. Skoro zatem na podstawie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej przejęciu na własność Państwa podlegały całe przedsiębiorstwa, a nie poszczególne zakłady, czy oddziały, to ogólna zdolność zatrudnienia w omawianym przedsiębiorstwie przekraczała w dniu 5 lutego 1946 r. 50 pracowników na jedną zmianę, a wykazana w ww. ekspertyzach zdolność zatrudnienia w całym przedsiębiorstwie wynosiła ponad 100 pracowników na jedną zmianę. Istniały zatem przesłanki do uznania w orzeczeniu Ministra Przemysłu i Handlu z (...) maja 1948 r., że przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniało kryteria jego upaństwowienia. Tym samym brak było podstaw do przyjęcia, że orzeczenie to wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, bądź bez podstawy prawnej.

Skargi

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z (...) listopada 2014 r. wnieśli M. A., P. H. i A. R. (sygn. akt I SA/Wa 178/15) oraz H. (...) S.A. w P. (sygn. akt I SA/Wa 179/15), wnosząc o uchylenie decyzji I i II instancji oraz przekazanie Ministrowi Gospodarki sprawy do dalszego prowadzenia, celem rozpoznania wniosku skarżących z 10 grudnia 1996 r. Skarżący zarzucili organowi naruszenie:

1)

art. 15 w zw. z art. (...) w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., poprzez umorzenie postępowania z wniosku o ponowne rozparzenie sprawy zakończonej decyzją z (...) września 2007 r. z uwagi na to, że wniosek złożony przez H. z ogr. odp. w P. nie pochodzi od strony postępowania, z jednoczesnym utrzymaniem w mocy decyzji z (...) września 2007 r. wydanej z wniosku H. Spółka z o.o. uznawanej za stronę postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego;

2)

naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez dokonywanie w ramach postępowania kontrolnego nowych ustaleń faktycznych i prawnych w kontekście przesłanek z art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej w sytuacji, gdy decyzja utrzymana w mocy była wydana w oparciu o rozważania w kontekście przesłanek nacjonalizacji przedsiębiorstwa niepolskiego w ramach art. 2 tej ustawy - wskutek czego Minister Gospodarki błędnie zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i w konsekwencji naruszył art. (...), art. 15 i art. 127 k.p.a., przyjmując w zaskarżonej decyzji, że przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo należące do obywatela polskiego przejmowane na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, a jednocześnie utrzymał w mocy decyzję z (...) września 2007 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia o nacjonalizacji przedsiębiorstwa niepolskiego przejmowanego na podstawie art. 2 tej ustawy, a w konsekwencji w ramach jednego postępowania Minister Gospodarki ustalił, że doszło do zgodnej z prawem nacjonalizacji zarówno przedsiębiorstwa polskiego jak i niepolskiego, co stoi w sprzeczności z dotychczas wydanymi w tej sprawie orzeczeniami sądów;

3)

naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", poprzez uznanie w decyzji z (...) listopada 2014 r., wydanej na skutek wniosku H. Spółka z o.o. o ponowne rozpatrzenie sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego wydanego w oparciu art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej, dotyczącego przedsiębiorcy niepolskiego, związania organu: wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08 i z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 utrzymanym w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2005 r. sygn. akt I OSK 1402/04, wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99 utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Najwyższego z 8 marca 2001 r. sygn. III RN 176/00, wydanymi w niniejszej sprawie administracyjnej wobec podmiotu polskiego z art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej;

4)

naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, poprzez jego błędną wykładnię przy zastosowaniu § 75 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, a w konsekwencji ustalenie, że w dacie wejścia życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. w dniu 5 lutego 1946 r., można było mówić o funkcjonującym przedsiębiorstwie podlegającym nacjonalizacji niezależnie od tego, czy w ramach tego przedsiębiorstwa znalazły się składniki należące do osób trzecich;

5)

naruszenie art.

7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez ustalenie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że przedmiotem orzeczenia nacjonalizacyjnego było przedsiębiorstwo mające na dzień 5 lutego 1946 r. rzeczywistą zdolność zatrudnienia bezpośrednio przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Spółka

H. (...) S.A. z siedzibą w P. w swojej skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie:

1)

art. 6 k.p.a. przez uznanie, że w przedmiotowym postępowaniu dopuszczalnym było rozstrzyganie przez Ministra Gospodarki o statusie właścicielskim mienia przedsiębiorstwa H., znacjonalizowanego orzeczeniem nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu; orzekanie, które składniki tego mienia podlegały nacjonalizacji oraz przesądzanie o przysługującym spadkobiercom P. H. roszczeniom odszkodowawczym wobec skarżącej spółki;

2)

art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 k.p.a., przez błędne przyjęcie, że skarżąca spółka dokonała błędnej interpretacji uzasadnienia decyzji (...) w zakresie twierdzeń o roszczeniach odszkodowawczych przysługujących wobec niej spadkobiercom P. H., podczas gdy kwestionowane fragmenty uzasadnienia tej decyzji są cytatami z wyrażonego tam poglądu Ministra Gospodarki;

3)

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego zastosowanie;

4)

art.

138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie.

M.

A. pismem z (...) grudnia 2014 r., w uzupełnieniu wniesionej skargi, wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki z (...) listopada 2014 r. i (...) września 2007 r. Odnośnie do pkt I zaskarżonej decyzji zarzucił organowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 oraz art. 7, art. 11, art. (...), art. 77 § 1, art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez:

1.

niewskazanie dowodu, który świadczyłby o tym, że przedmiotem orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z (...) maja 1948 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa funkcjonującego pod firmą H. sp. z o.o., w dniu 5 lutego 1946 r. nie było przedsiębiorstwo tej spółki, lecz przedsiębiorstwo stanowiące własność obywateli polskich, a tym samym, że ww. spółka nie ma interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia w części;

2.

nieprzeprowadzenie dowodu na okoliczność przysługiwania praw do udziałów w H. Spółka z ogr. odp., P. ul. (...) (H. Gmbh P. - (...)), według stanu na dzień 5 lutego 1946 r., a więc i do "prawa własności" do przedsiębiorstwa tej spółki, prowadzonego pod jej firmą pod wskazanym adresem w P.;

3.

oczywistą sprzeczność między rozstrzygnięciem wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. a uzasadnieniem decyzji wskazującym na brak legitymacji H. sp. z o.o. P. do udziału w sprawie, a więc wskazującym na konieczność uchylenia decyzji Ministra Gospodarki z (...) września 2007 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w części odnoszącej się do H. sp. z o.o. P. i umorzenia postępowania przed organem I instancji w odniesieniu do tej spółki;

4.

oczywistą sprzeczność z rozstrzygnięciem zawartym w pkt II zaskarżonej decyzji, a więc w wyniku utrzymania w mocy w całości ww.

decyzji Ministra Gospodarki z (...) września 2007 r. jednoznacznie wskazującej jako stronę tej decyzji H. sp. z o.o. P.

Rozstrzygnięciu

zawartemu w pkt II decyzji z 20 listopada 2014 r. M. A. zarzucił naruszenie:

1)

art. 366 i art. 367 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 listopada 1930 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1950 r. Nr 43, poz. 394 z późn. zm.) oraz stanowiących ich odpowiedniki art. 365 § 1 i art. 366 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101 z późn. zm.), w związku z dowolnym ustaleniem, że przedmiotem wiążących w sprawie orzeczeń, tj. wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w P. z (...) marca 1939 r. sygn. akt (...) o unieważnieniu części umowy kupna sprzedaży z 9 lipca 1928 r. zawartej przez P. H. z H. sp. z o.o. w W. oraz postanowienia częściowego Sądu Grodzkiego w P. z (...) lipca 1945 r. sygn. akt (...) o przywróceniu posiadania - nie były konkretne nieruchomości wskazane w tych orzeczeniach z nawiązaniem do ich oznaczeń w księgach wieczystych, lecz przedsiębiorstwo w rozumieniu ustawy nacjonalizacyjnej z 3 stycznia 1946 r.,

2)

art. 1, art. 2, art. 3, art. 6 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 39 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. RP Nr 17, poz. 97), w zw. z art. 6, art. 7, art. 11 k.p.a., w zw. z art. 77 § 1 i § 4, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. (w zw. z art. 140 k.p.a.), wobec:

a)

zignorowania uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07, służącej usunięciu rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie wykładni pojęcia "przedsiębiorstwo" jako przedmiotu nacjonalizacji;

b)

braku podania własnej definicji przedsiębiorstwa, jako przedmiotu nacjonalizacji, a zarazem wykluczenie możliwości posługiwania się przez ustawodawcę odmiennym rozumieniem określenia "przedsiębiorstwo" w różnych przepisach ustawy nacjonalizacyjnej, a zwłaszcza w art. 2 ust. 1, art. 1 ust. 4, art. 3 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 tej ustawy i ograniczenia się do uproszczonego rozumienia pojęcia przedsiębiorstwa, jakie dominowało w orzecznictwie na tle art. 6 ust. 1 do czasu przedstawienia wyjaśnień tego pojęcia w ww. uchwale z dnia 5 listopada 2007 r.;

c)

braku wskazania w uzasadnieniu decyzji z (...) listopada 2014 r. dowodu, który mógłby świadczyć, że przedmiotem orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z (...) maja 1948 r. w dniu 5 lutego 1946 r. nie było przedsiębiorstwo tej spółki, lecz bliżej nieokreślone przedsiębiorstwo stanowiące własność obywateli polskich, a jednocześnie uznania za oczywiste ustalenia w decyzji Ministra Gospodarki z (...) września 2007 r., że przedmiotem nacjonalizacji było wyłącznie przedsiębiorstwo tej spółki oraz że w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. dniu 5 lutego 1946 r. przedsiębiorstwo pn. H. Spółka z ogr. odp., P., ul. (...), stanowiło własność spadkobierców P. H.;

3)

art. 153, art. 170 i art. 171 p.p.s.a., wobec wadliwego odczytania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 w zakresie oceny prawnej, jak i wskazań co do dalszego postępowania w tej samej materialnie sprawie, w sytuacji gdy wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a więc: a) w zakresie oceny prawnej dokonanej z zastosowaniem art. 134 § 1 p.p.s.a.; b) w zakresie wskazań co do dalszego postępowania - znalazło się jedynie ogólne wskazanie, że: "organowi orzekającemu w sprawie pozostaje do rozstrzygnięcia, czy orzeczenie Nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) maja 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa wymienionego pod Lp. (...) jest dotknięte którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.";

4)

art.

7, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., a także art. 158 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., wobec utrzymania w mocy decyzji Ministra Gospodarki z (...) września 2007 r. bez odniesienia się do większości zarzutów wniosku o ponownego rozpatrzenie sprawy M. A., P. H. i A. R., a w szczególności zarzutu braku wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji I instancji, jak organ rozumie pojęcie "przedsiębiorstwa" jako przedmiotu nacjonalizacji, a w konsekwencji, jak "odczytuje" decyzję, którą ocenił w trybie art. 156 i n.k.p.a., a także wobec dowolnego ustalenia, że przedmiotem wiążącej organ oceny prawnej zawartej w wyroku z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03, mogła być opinia Sądu o objęciu orzeczeniem nacjonalizacyjnym przedsiębiorstwa stanowiącego własność obywateli polskich w sytuacji:

a)

braku istnienia dowodu mogącego wskazywać na prawdziwość tej opinii, b) istnienia dowodów przeciwnych wskazujących na wadliwość takiej opinii, w tym dowodów korzystających z mocy prawomocnych orzeczeń sądów cywilnych, (w postaci wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w P. z (...) marca 1939 r.), c) zaniechania przeprowadzenia dowodu na okoliczność przysługiwania praw do udziałów w H. Spółka z ogr. odp., P., ul. (...) (H. P. - (...)) według stanu na dzień 5 lutego 1946 r., a więc i do "prawa własności" do przedsiębiorstwa tej spółki prowadzonego pod jej firmą pod wskazanym adresem w P., d) braku nakazania w wyroku z 29 czerwca 2004 r. zawężenia postępowania dowodowego, jakie nadal miało być prowadzone, przez ewentualne określenie we wskazaniach co do dalszego postępowania, że organ ma uznać za udowodnione lub oczywiste, że przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo stanowiące własność obywateli polskich.

W odpowiedzi na skargi Minister Gospodarki wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skargi są zasadne.

Sąd ten podzielił stanowisko organu co do braku interesu prawnego w niniejszym postępowaniu po stronie H. Spółka z ogr. odp. w P. Jak wynika bowiem z akt sprawy, postępowanie o stwierdzenie nieważności powołanego orzeczenia nacjonalizacyjnego wszczęte zostało początkowo wnioskiem P. H., S. M., M. A. i A. R. z (...) grudnia 1996 r. Minister Gospodarki decyzją z (...) kwietnia 1999 r., utrzymaną w mocy w dniu (...) lipca 1999 r., stwierdził nieważności orzeczenia z (...) maja 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa H. Spółka z ogr. odp. w P. Decyzje te zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99.

Następnie Minister Gospodarki decyzją z (...) stycznia 2003 r., utrzymaną w mocy w dniu (...) maja 2003 r., ponownie stwierdził nieważność orzeczenia nacjonalizacyjnego w ww. części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 powyższe decyzje uchylił. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten wskazał, że "w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, a w szczególności wyroku Sądu Apelacyjnego w P. z 1939 r. nie mogło budzić wątpliwości, że w dacie wejścia w życie ustawy przedsiębiorstwo nie należało do spółki niemieckiej, bo zawarta w 1928 r. umowa kupna sprzedaży tego przedsiębiorstwa pow. wyrokiem Sądu Apelacyjnego została unieważniona". W ocenie Sądu "dokumenty zgromadzone w aktach dawały podstawę do przyjęcia, że przedmiotem nacjonalizacji było przedsiębiorstwo należące do spadkobierców P. H. i że dla oznaczenia tego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. stanowiącym załącznik do orzeczenia Nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu posłużono się jedynie nazwą firmy "H.Sp. z o.o." - dla jednoznacznego określenia, o jakie przedsiębiorstwo chodzi. Nie oznaczało to w żadnym wypadku, że przedmiotem przejęcia jest przedsiębiorstwo należące do tej firmy. Przedsiębiorstwo należące do spółki niemieckiej nie mogłoby bowiem podlegać nacjonalizacji na podstawie art. 3 pow. ustawy, lecz przeszłoby na własność Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 tej ustawy i wydawanie orzeczenia administracyjnego w tej kwestii pozbawione byłoby podstawy prawnej. Spadkobiercy P. H. bezzasadnie więc traktowani są przez organ orzekający o nacjonalizacji omawianego przedsiębiorstwa jako osoby trzecie w stosunku do rzekomego właściciela Spółki H., bezzasadnie też traktowanej jako właściciel tego przedsiębiorstwa. Stosownie do wyroku Sądu Apelacyjnego w P. z 1939 r. Spółka H. nie była bowiem właścicielem przedsiębiorstwa położonego w P. - (...)". Skarga kasacyjna od powyższego wyroku została następnie oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2005 r. sygn. akt I OSK 1402/04.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 jednoznacznie wskazał, że przymiot strony w niniejszym postępowaniu mają jedynie spadkobiercy P. H. (byłego właściciela nieruchomości, na których prowadziło działalność przedsiębiorstwo H. spółka z o.o. P ul. (...)) i H. (...) S.A. w P., będąca obecnie użytkownikiem wieczystym niektórych z tych nieruchomości, natomiast interesu prawnego w kwestionowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego nie ma H. (...) Spółka z ogr. odp. w P. Uznanie to nie pozostaje przy tym w sprzeczności z oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartą w wyroku z 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99, w którym Sąd stwierdził, że: "Początkowo postępowanie to (nacjonalizacyjne) toczyło się wedle procedury przewidzianej dla przedsiębiorstw niepolskich i w takim charakterze wpisane zostało na listę przedsiębiorstw przewidzianych do nacjonalizacji, jednakże już jesienią 1996 r., wobec zarzutów zgłoszonych przez pełnomocnika właścicieli przedsiębiorstwa zostało wykazane, iż właścicielami są obywatele polscy."

Powyższe stanowisko znalazło również potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08, którym uchylono decyzję Ministra Gospodarki z (...) kwietnia 2008 r. umarzającą postępowanie z wniosków P. H., M. A. i A. R. oraz H. (...) S.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z (...) września 2007 r. nr (...) (tj. kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzją pierwszoinstancyjną). Sąd w wyroku tym powołał się właśnie na wyroki z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 i z 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99 wskazując, że to spadkobiercy P.H. i H. (...) S.A. mają przymiot strony w toczącym się postępowaniu nadzorczym, "Spółka H. nie była bowiem właścicielem przedsiębiorstwa położonego w P. - (...)".

Sąd I instancji nie zgodził się z zarzutami przedstawionymi w skardze M.A., P.H. i A.R., co do naruszenia przez organ nadzoru przepisu art. 153 p.p.s.a. poprzez uznanie związania ww. wyrokami sądów w niniejszej sprawie, prowadzonej z wniosku H. i S-Ka, Spółka z ogr. odp. w P. W ocenie skarżących, skoro inne wyroki (oprócz wyroku wydanego w sprawie IV SA/Wa 986/08) wydane zostały w sprawie prowadzonej na ich wniosek z 10 grudnia 1996 r., to nie mogą one wiązać organu w obecnie rozpoznawanej sprawie.

Sąd I instancji podał, że skarżący nie dostrzegają, że przedmiot obu postępowań (tj. postępowania wszczętego wnioskiem skarżących z 1996 r. i postępowania wszczętego wnioskiem kuratora spółki H. i S-ka, Sp. z o.o. w P. z 2006 r.) jest ten sam, a stanowi go orzeczenie nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) maja 1948 r. W trakcie kontroli tego orzeczenia wydano szereg wyroków, a zatem nie może być tak, że ocena prawna w nich wyrażona mogłaby nie wiązać organu i Sądu kontrolującego wydaną w niniejszej sprawie decyzję Ministra Gospodarki z (...) listopada 2014 r. dotyczącą tego samego orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Za zasadne Sąd uznał zarzuty skargi M.A., P.H. i A.R. dotyczące naruszenia przez organ przepisu art. 15 w zw. z art. (...) w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz zarzuty skargi H. (...) S.A. w P. dotyczące naruszenia przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego zastosowanie i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie.

O ile bowiem prawidłowo organ ustalił brak interesu prawnego po stronie H. Sp. z o.o. w P. w kwestionowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego z (...) maja 1948 r. (o czym była mowa powyżej), o tyle pominął fakt, że kontrolowana przez niego decyzja z (...) września 2007 r. (...) wydana została na skutek pisma kuratora tej spółki - A. A. z (...) lipca 2006 r., który potraktowany został przez organ jako nowy wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Powyższe jasno wynika zarówno z komparycji tej decyzji, jak i jej uzasadnienia (str. 23 decyzji). W tej sytuacji brak jest podstaw do podzielenia stanowiska organu wyrażonego w piśmie procesowym z 12 listopada 2015 r. (k-244 akt sądowych), że decyzją ta, bez względu na to, co wskazane zostało w jej komparycji, rozpoznano jednocześnie wniosek następców prawnych P. H. z 10 grudnia 1996 r. Powyższe twierdzenia są sprzeczne zarówno z materiałem dowodowym zgromadzonym w niniejszym postępowaniu, jak również z treścią wydanych w sprawie orzeczeń, które jasno wskazują, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego organ prowadził dwutorowo, tj. osobno na wniosek następców prawnych P.H. z 10 grudnia 1996 r., osobno na wniosek kuratora H. Spółka z ogr. odp. w P. z 14 lipca 2006 r.

Zdaniem Sądu I instancji stanowisko to znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu decyzji z (...) września 2007 r. nr (...), wydanej na wniosek kuratora spółki H. Spółka z ogr. odp. w P., w którym organ wskazał (str. 22 decyzji), że P. H., M. A. oraz A. R. nie posiadają w niniejszym postępowaniu przymiotu stron, a tym samym złożony przez nich wniosek z 10 grudnia 1996 r. zostanie rozpatrzony odrębną decyzją wydaną na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. Następnie decyzją z (...) kwietnia 2008 r. Minister Gospodarki umorzył postępowanie z wniosków ww. osób oraz spółki H. (...) S.A. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z (...) września 2007 r. (...), podnosząc brak po ich stronie interesu prawnego do kwestionowania tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08 uchylił ww. decyzję z (...) kwietnia 2008 r. uznając, że zarówno spadkobiercy P.H., jak i spółka H. (...) S.A. są stronami tego postępowania, co przesądzone zostało w wydanych wcześniej wyrokach.

Równolegle do opisanego wyżej postępowania nadzorczego, toczącego się z wniosku kuratora H. (...) Spółka z ogr. odp. w P., Minister Gospodarki prowadził postępowanie zainicjowane wnioskiem następców prawnych P.H. z 10 grudnia 1996 r. I tak, decyzją z (...) września 2007 r. nr (...) (a zatem z tej samej daty co kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja I instancji nr (...)) organ odmówił wszczęcia na wniosek P.H., M.A. i A.R. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) maja 1948 r. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją z (...) czerwca 2008 r. nr (...). Wyrokiem z 24 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1339/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek skarg M.A., P.H. i A.R. oraz H. (...) S.A. z siedzibą w P., uchylił decyzje z (...) września 2007 r. oraz z (...) czerwca 2008 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, wskazując na istnienie po stronie M.A., P.H. i A.R. interesu prawnego w sprawie. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 24 lutego 2009 r., a jego odpis przesłano organowi w dniu 16 kwietnia 2009 r.

Zdaniem Sądu I instancji nie sposób uznać, że wydana w niniejszej sprawie decyzja z (...) września 2007 r. nr (...) dotyczyła również wniosku następców prawnych P.H. z (...) grudnia 1996 r. Postępowanie dotyczące tego wniosku zakończone zostało bowiem odrębną decyzją Ministra Gospodarki z (...) września 2007 r. nr (...), a następnie "odżyło" ono na skutek prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1339/08 uchylającego tę decyzję oraz decyzję utrzymującą ją w mocy.

Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organu wyrażonym w piśmie procesowym z 12 listopada 2015 r. (k-244 akt sądowych), że granice postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wyznacza jego przedmiot - w niniejszej sprawie orzeczenie nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) maja 1948 r. - a zatem powinno toczyć się odnośnie do tego orzeczenia tylko jedno postępowanie, jednak to działania organu doprowadziły do tego, że postępowanie to toczyło się odrębnie dla różnych stron postępowania, z dwóch odrębnych wniosków.

Skoro zatem postępowanie zakończone kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzją z (...) września 2007 r. nr (...), toczyło się jedynie z wniosku kuratora H. Spółka z ogr. odp. w P. z 14 lipca 2006 r., to w sytuacji, gdy na etapie postępowania odwoławczego organ doszedł do przekonania, że po stronie wnioskodawcy brak jest interesu prawnego w kwestionowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego, winien był, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylić zaskarżoną decyzję w całości i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w całości.

Z uwagi na istniejącą bezprzedmiotowość postępowania zainicjowanego pismem kuratora H. Spółka z ogr. odp. w P. z 14 lipca 2006 r., Minister Gospodarki utrzymując w pkt II decyzji z (...) listopada 2014 r. w mocy decyzję organu I instancji, naruszył również przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Jak już bowiem wskazano powyżej, bezprzedmiotowość tego postępowania istniała już od początku, a zatem brak było podstaw do wydawania decyzji merytorycznej w sprawie wszczętej z wniosku podmiotu nieuprawnionego.

Z powyższych przyczyn za przedwczesne Sąd I instancji uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skarg dotyczących kwestii, czy przy wydaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) maja 1948 r. doszło, czy też nie, do rażącego naruszenia obowiązujących wówczas przepisów prawa. Zarzuty takie będą mogły zostać podniesione dopiero po wydaniu przez organ merytorycznej decyzji w trybie art. 156 k.p.a., po rozpoznaniu. wniosku następców prawnych P.H. z 10 grudnia 1996 r., tj. osób posiadających legitymację do kwestionowania tego orzeczenia. Wniosek ten, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym, w oświadczeniach stron postępowania złożonych w pismach procesowych skierowanych do Sądu i ustnie na rozprawie, nie został do dnia dzisiejszego rozpoznany, mimo że sprawa przekazana została organowi do ponownego rozpatrzenia po wydaniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1339/08.

W skardze kasacyjnej M. A., P. H. i A. R. zaskarżyli powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, przez uchybienie zasadzie orzekania na podstawie akt sprawy, polegające na pominięciu istotnej części tych akt, zmieniających stan faktyczny sprawy nacjonalizacji przedsiębiorstwa, skutkiem czego Sąd błędnie przyjął, że jest związany oceną prawną wyrażoną w prawomocnych orzeczeniach sądów administracyjnych dokonaną w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przed ujawnieniem nowych dowodów, tj. naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 154 p.p.s.a. przez błędne podporządkowanie się normie zawartej w tym przepisie.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniesiono, że po wydaniu wyroku z dnia 29 czerwca 2004 r. ujawniono szereg nowych dowodów, istotnych dla sprawy, które w sposób zasadniczy zmieniły stan faktyczny sprawy. W szczególności wskazano na dowody wymienione w piśmie Ministerstwa Gospodarki i Pracy z dnia (...) września 2005 r., znak: (...) oraz dokumenty przedłożone przez następców prawnych P.H. (obecnie skarżących kasacyjnie) przy piśmie z dnia 21 listopada 2005 r., obejmujące odpisy z rejestru handlowego spółki H. sp. z o.o. za okres od 1929 r. do 20 grudnia 1944 r. Do akt sprawy zostały załączone również pisma w języku niemieckim, poświadczone przez Archiwum Państwowe w P., wraz z ich tłumaczeniem przez tłumacza przysięgłego, obejmujące okres od marca 1940 r. do marca 1943 r., zawierające informację o przedmiocie działalności, wspólnikach i zarządzie niemieckiej spółki H. sp. z o.o. z siedzibą w P.

W ocenie skarżących kasacyjnie wszystkie ujawnione nowe dowody wskazywały jednoznacznie, że właścicielem przedsiębiorstwa w dacie jego nacjonalizacji była niemiecka spółka H. sp. z o.o. P.

W skardze kasacyjnej Spółka H. Sp. z o.o. z siedzibą w P. reprezentowana przez kuratora zaskarżyła powyższy wyrok w całości. Opierając skargę kasacyjną na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie:

1)

art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP Nr 3, poz. 17 z późn. zm.), dalej ustawa nacjonalizacyjna, w związku z art. 40 Kodeksu handlowego (rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r., Dz. U. RP Nr 57, poz. 502 z późn. zm.), dalej kodeks handlowy, w wyniku dokonania wadliwej wykładni tych przepisów, w tym wypadku sprzecznej z treścią uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 5 listopada 2007 r., sygn. I OPS 2/07, (ONSAiWSA 2008/1/5), spowodowanej ustaleniem, iż przedmiotem nacjonalizacji dokonanej na ich podstawie nie musiały być przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 40 Kodeksu handlowego, lecz zespół składników majątkowych, które w dniu wejścia ustawy nacjonalizacyjnej mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej pod bliżej nieokreśloną firmą, albowiem taką firmą, zdaniem WSA w Warszawie, nie mogła być H. Spółka z o.o. z/s w P.,

2)

art. 153 i art. 269 p.p.s.a. w związku z uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 5 listopada 2007 r., I OPS 2/07, (ONSAiWSA 2008/1/5) w wyniku braku właściwego zastosowania tych przepisów i tej uchwały przy ustaleniu znaczenia wyjaśnień zawartych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 czerwca 2004 r. wydanego pod sygn. akt IV SA/Wa 2477/03 dla oceny legalności decyzji uznanej kwestionowanym wyrokiem za niezgodną z prawem, w stopniu rzutującym na treść tego wyroku, a zwłaszcza zawartych w nim wskazań co do dalszego postępowania, w tym także na treść punktu drugiego rozstrzygnięcia tegoż wyroku w świetle jego uzasadnienia, w wyniku bezkrytycznego powtórzenia za ww. wyrokiem z dnia 29 czerwca 2004 r., że:

a)

objęte określonym orzeczeniem nacjonalizacyjnym przedsiębiorstwo funkcjonujące pod firmą H.

Spółka)

z o.o. z/s w P. należało do obywateli polskich (tu: spadkobierców P.H. jako właściciela określonych składników majątkowych;

b)

H. Spółka z o.o. z/s w P. nie mogło i nie może mieć statusu strony w postępowaniu administracyjnym mogącym prowadzić do stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego odnoszącego się do przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą tej spółki;

3)

art. 133 § 1 p.p.s.a. w związku z dowolnym zastosowaniem tego przepisu, a także przepisów o powadze rzeczy prawomocnie osądzonej przez sąd cywilny, w stopniu rzutującym na wynik sprawy ze względu na brak dokonania właściwej oceny materiału dowodowego, a w szczególności takich dowodów jak:

a)

umowa kupna sprzedaży z dnia 9 lipca 1928 r. zawarta przez P.H. z (podówczas) H. i sp. z o.o. z/s w W., zarejestrowaną w Sądzie Okręgowym w W. R.H.B. nr (...), której przedmiotem były wyłącznie określone składniki majątkowe pozwalające na prowadzenie działalności gospodarczej w formie przedsiębiorstwa, a nie przedsiębiorstwo jako takie;

b)

wyrok częściowy Sądu Apelacyjnego w P. z dnia (...) marca 1939 r. sygn. (...), o unieważnieniu części ww. umowy kupna sprzedaży z dnia 9 lipca 1928 r. zawartej przez P.H. z (podówczas) H. i sp. z o.o. z/s w W., zarejestrowaną w Sądzie Okręgowym w W. R.H.B. nr (...), tj. w części odnoszącej się tylko do określonych, wymienionych w tym wyroku nieruchomości; c) postanowienie Sądu Grodzkiego w P. z dnia (...) lipca 1945 r., znak: (...) o przywróceniu następcom prawnym P.H. posiadania określonych nieruchomości, do których odnosił się ww. wyrok częściowy SA w P. z dnia (...) marca 1939 r.,

w sytuacji, gdy każdy z tych dowodów jednoznacznie wskazuje, że:

- P. H. ani w dniu wybuchu II wojny światowej, ani w czasie tej wojny, nie prowadził jakiegokolwiek przedsiębiorstwa, a w szczególności przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 40 Kodeksu handlowego z siedzibą pod adresem: P., ul. (...), a w szczególności takiego przedsiębiorstwa, w którego skład mogłyby wchodzić wymienione w trzech ww. dowodach nieruchomości;

- bezsporne jest, że sam P. H. zginął w czasie II wojny światowej, jak również, że ani ww. wyrok częściowy Sądu Apelacyjnego z dnia (...) marca 1939 r., ani ww. postanowienie Sądu Grodzkiego z dnia (...) maja 1945 r., nigdy nie zostały w praktyce wykonane ze względu na wybuch II wojny światowej oraz politykę niemieckich władz okupacyjnych, a po zakończeniu tej wojny ze względu na stanowisko prezentowane przez polskie władze;

- oczywiste jest, że przedmiotem ostatnio wymienionych orzeczeń sądowych były jedynie określone nieruchomości ("nieruchomości fabryczne"), a nie przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 40 Kodeksu handlowego;

- co - w sumie - oznacza, że w dniu wejścia ustawy nacjonalizacyjnej owe nieruchomości, jakkolwiek były wykorzystywane do prowadzenia działalności funkcjonującego przed II wojną światową i w okresie tej wojny przedsiębiorstwa pod firmą H. sp. z o.o. pod adresem: P., ul. (...), to jednak, z mocy ww. wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w P. z dnia (...) marca 1939 r. sygn. (...), stały się "powrotnie" własnością obywatela polskiego: P.H., przy czym, w związku z jego śmiercią w czasie tej wojny, posiadanie tych nieruchomości (a nie przedsiębiorstwa jako takiego) zostało przywrócone jego spadkobiercom z mocy ww. postanowienia Sądu Grodzkiego w P. z dnia (...) lipca 1945 r., (...),

4)

art. 134 § 1 p.p.s.a. w wyniku dowolnego zastosowania tego przepisu przez stwierdzenie nie znajdujące oparcia w treści którejkolwiek ze skarg uwzględnionych kwestionowanym wyrokiem, a mianowicie jakoby decyzja uchylona owym wyrokiem została wydana z naruszeniem art. (...) k.p.a. z tej przyczyny, że jej stroną uczyniono także H. sp. z o.o. z/s w P., ul. (...),

5)

art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w wyniku braku właściwego zastosowania tych przepisów w stopniu rzutującym na wynik sprawy, w następstwie:

a)

braku przedstawienia w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku dowodów mogących ewentualnie wskazywać, że istniejące w dniu wejścia ustawy nacjonalizacyjnej przedsiębiorstwo pod firmą H. sp. z o.o. pod adresem: P., ul. (...), było przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 40 Kodeksu handlowego, stanowiącym własność obywateli polskich, a w szczególności, by mogło wchodzić w skład spadku po P. H. przy jednoczesnym istnieniu dowodów przeciwnych, a mianowicie, że takie przedsiębiorstwo nie mogło być przedmiotem dziedziczenia po P. H., albowiem nie posiadał on nigdy jakichkolwiek praw do owego przedsiębiorstwa, ani nie był udziałowcem spółki prowadzącej rzeczone przedsiębiorstwo;

b)

nakazania kontynuowania postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności określonego orzeczenia nacjonalizacyjnego tak, jakby jego przedmiotem miało być przedsiębiorstwo odziedziczone w wyniku spadkobrania po P. H., a nie - w świetle dokumentów rejestrowych - przedsiębiorstwo niemieckie;

c)

wykluczenia możliwości dalszego udziału w tej sprawie H. sp. z o.o. pod adresem: P., ul. (...) lub osób działających w Jej Imieniu, a zatem z faktycznym stwierdzeniem, że ani wynik postępowania sądowo-administracyjnego, ani wynik dalszego postępowania administracyjnego w tej sprawie nie może rzutować na sferę praw i obowiązków tej Spółki, jej następców prawnych w znaczeniu, o którym mowa w art. 28 k.p.a.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej Spółki kosztów postępowania w sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto ww. zarzuty.

Minister Rozwoju w odpowiedzi na skargę kasacyjną M.A., P.H. i A.R. wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżących na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesioną przez H. Spółka z o.o. Minister także wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżących na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

H. (...) S.A. reprezentowana przez pełnomocnika w odpowiedzi na ww. skargi kasacyjne wniosła o oddalenie obu skarg kasacyjnych.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 14 marca 2018 r. przedstawione zostało pismo, które przesłał do tego Sądu Minister Rozwoju i Finansów, w tym załączone pismo z Sądu Rejonowego P. w P. z dnia (...) grudnia 2017 r. zawierające informację, że spółka H. Spółka z o.o. z siedzibą w P. nie została zarejestrowana do Krajowego Rejestru Sądowego i nie jest prowadzone postępowanie o zarejestrowanie ww. Spółki. W tej sytuacji obecni na rozprawie pełnomocnicy skarżących kasacyjnie M.A., P.H. i A.R. oraz H. (...) SA z siedzibą w P., a także Ministra Przedsiębiorczości i Technologii wnieśli o odrzucenie skargi kasacyjnej H. Spółka z o.o. z siedzibą w P. z uwagi na brak zdolności sądowej. Na ww. rozprawie pełnomocnik skarżących kasacyjnie M.A., P.H. i A.R. sprostował oczywistą omyłkę zawartą w skardze kasacyjnej polegającą na wskazaniu art. 154 p.p.s.a., zamiast art. 153 p.p.s.a.

W toku postępowania drugoinstancyjnego skarżący kasacyjnie M. A. złożył pismo procesowe z dnia 3 marca 2018 r., w którym powołał szereg faktów i dowodów mających świadczyć o zasadności zarzutu podniesionego w skardze kasacyjnej skarżących M.A., P.H. i A.R.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna H. Spółka z o.o. podlegała odrzuceniu. Z przedłożonych w toku postępowania przed Naczelny Sądem Administracyjnym dokumentów, w tym pisma Sądu Rejonowego P. w P. z dnia (...) grudnia 2017 r. wynika, że spółka H. Spółka z o.o. z siedzibą w P. nie została zarejestrowana do Krajowego Rejestru Sądowego i nie jest prowadzone postępowanie o zarejestrowanie ww. Spółki. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 z późn. zm.), ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2001 r., z wyjątkiem art. 38 pkt 1 lit. f), który wchodzi w życie z dniem 1 kwietnia 2001 r. Ustawa Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym w art. 9 ust. 2a stanowi, że podmioty podlegające obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego zgodnie z przepisami ustawy, o której mowa w art. 1, które były wpisane do rejestru sądowego na podstawie przepisów obowiązujących do dnia wejścia w życie tej ustawy i które do dnia 31 grudnia 2015 r. nie złożyły wniosku o wpis do rejestru, uznaje się za wykreślone z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W przypadku gdy wniosek o wpis złożony przed dniem 1 stycznia 2016 r. został po tej dacie zwrócony, odrzucony, oddalony albo postępowanie o wpis zostało umorzone, skutki określone w niniejszym przepisie oraz przepisach ust. 2b-2g i 2i powstają z dniem następującym po dniu zwrotu, odrzucenia, oddalenia wniosku albo umorzenia postępowania. Wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlegają kapitałowe spółki prawa handlowego, czyli spółka z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółka akcyjna. Wymóg wpisu wynika z art. 12, 164 § 1 i art. 316 § 1 k.s.h. Zgodnie z art. 12 Kodeksu spółek handlowych, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji albo spółka akcyjna w organizacji z chwilą wpisu do rejestru staje się spółką z ograniczoną odpowiedzialnością albo spółką akcyjną i uzyskuje osobowość prawną. Z tą chwilą staje się ona podmiotem praw i obowiązków spółki w organizacji. Z niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, że H. Spółka z o.o. nie złożyła do dnia 31 grudnia 2015 r. wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. W tej sytuacji w świetle art. 9 ust. 2a uznaje się ją za wykreśloną z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. Z powyższego wynika, że Spółka ta nie ma zdolności sądowej. Zgodnie z art. 25 § 1 p.p.s.a. zdolność sądowa, to zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., mającym odpowiednie zastosowanie do postępowania toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na podstawie art. 193 p.p.s.a., Sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej.

Skoro zatem H. Spółka z o.o. nie ma zdolności sądowej, co zostało wyżej wykazane, skarga kasacyjna wniesiona przez ten podmiot podlegała odrzuceniu, co orzeczono na podstawie art. 180 p.p.s.a.

Natomiast skarga kasacyjna wniesiona przez skarżących M.A., P.H. i A.R. podlegała oddaleniu jako pozbawiona uzasadnionych podstaw.

Za nietrafny uznać należało podniesiony w niej zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z owym przepisem prawa, sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Akta sprawy, o których mowa w art. 133 § 1 p.p.s.a., obejmują akta postępowania administracyjnego oraz akta sądowe. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. "Naruszenie zasady określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. może stanowić w ramach art. 174 pkt 2 p.p.s.a. usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli polega w szczególności na:

1)

oddaleniu skargi mimo niekompletnych akt sprawy,

2)

pominięciu istotnej części tych akt,

3)

przeprowadzeniu postępowania dowodowego z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. i

4)

oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn.

dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a." (wyrok NSA z dnia 22 marca 2017 r. sygn. II GSK 1957/15, lex nr 2271742). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca. W wyroku z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. I GSK 89/15 (lex nr 2190204) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Wynikający z art. 133 § 1 p.p.s.a. obowiązek wydania wyroku "na podstawie akt sprawy" oznacza zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach. Z naruszeniem obowiązku określonego w art. 133 § 1 p.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy kontrola legalności zaskarżonego aktu administracyjnego doprowadzi do przedstawienia przez sąd administracyjny stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym." Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżących kasacyjnie, przedstawiony przez sąd administracyjny stan sprawy znajduje pełne oparcie w materiale dowodowym zawartym w aktach sprawy i ustaleniach dokonanych w zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji. W wyroku z dnia 11 października 2016 r. sygn. II OSK 3309 (lex nr 2169121) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. może stanowić podstawę skutecznego zarzutu kasacyjnego, jeżeli sąd administracyjny przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, która prowadziłaby do przedstawienia przez sąd stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w skarżonym akcie administracyjnym. Przepis ten nie może natomiast służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego." Z zawartego w skardze kasacyjnej uzasadnienia powyższego zarzutu wynika, że w ramach ww. zarzutu skarżący kasacyjnie w istocie kwestionują ustalenia i ocenę ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W tej sytuacji zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Nietrafny także okazał się zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. Postanowienia art. 153 p.p.s.a. oznaczają, że orzeczenie sądu obejmuje swoim zasięgiem przyszłe postępowanie administracyjne w tej sprawie. Zasada związania organu ponownie rozpoznającego sprawę wiąże się z elementami uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego, mimo bowiem użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie sentencję lecz o uzasadnienie orzeczenia. Artykuł 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Więcej, naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). W wyroku z dnia 15 marca 2012 r. sygn. II OSK 2562/10 (ONSAiWSA 2013/1/8) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "W pojęciu "oceny prawnej" w rozumieniu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) mieści się tylko to stanowisko sądu na temat interpretacji przepisów prawa i sposobu ich zastosowania w sprawie, które zostało zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia."

Prawidłowo rozpoznając niniejszą sprawę Sąd I instancji zauważa, że jak wynika z akt sprawy, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) maja 1948 r. toczyło się dwutorowo. Z akt sprawy wynika bowiem, że postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego wszczęte zostało początkowo wnioskiem P.H., S. M., M.A. i A.R. z dnia 10 grudnia 1996 r. Wniosek ten, co także trafnie ustalono w sprawie, nie został do chwili obecnej rozpoznany albowiem wyrokiem z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 1339/08 uchylone zostały zarówno decyzja z dnia (...) września 2007 r. nr (...), jak i utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Gospodarki z dnia (...) czerwca 2008 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. W wyroku tym wskazano na istnienie po stronie M.A., P.H. i A.R. interesu prawnego w sprawie. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 24 lutego 2009 r., a jego odpis przesłano organowi w dniu 16 kwietnia 2009 r. W dalszym ciągu zatem pozostaje otwarta kwestia czy przy wydaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) maja 1948 r. doszło do rażącego naruszenia obowiązujących wówczas przepisów prawa, jak twierdzą skarżący kasacyjnie. W toku postępowania z wniosku skarżących kasacyjnie o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego skarżący kasacyjnie będą mogli dodatkowe zarzuty i podnosić twierdzenia mające świadczyć o istnieniu przesłanek do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, w tym zarzuty podniesione przez M.A. w piśmie z dnia 3 marca 2018 r.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje również, co prawidłowo także ustalono w sprawie, że postępowanie zakończone kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzją Ministra Gospodarki z dnia (...) listopada 2014 r. nr (...) toczyło się jedynie z wniosku kuratora H. Spółka z o.o. z dnia 14 lipca 2006 r. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać, że wydana w sprawie decyzja z dnia (...) września 2007 r. nr (...) dotyczyła również wniosku następców prawnych P.H. z dnia 10 grudnia 1996 r. Kwestia braku interesu prawnego w niniejszym postępowaniu po stronie H. Spółka z o.o. została wykazana w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03, od którego wniesiona skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2005 r. sygn. akt I OSK 1402/04. W wyroku tym wskazano, że przymiot strony w niniejszym postępowaniu mają jedynie spadkobiercy P.H. i H. S.A. w P., natomiast interesu prawnego w kwestionowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego nie ma H. Spółka z o.o. Trafnie zauważa Sąd I instancji, że uznanie to nie pozostaje w sprzeczności z oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartą w wyroku z dnia 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99. Powyższe stanowisko znalazło również potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08. W wyroku tym Sąd powołał się właśnie na wyroki z 29 czerwca 2004 r. sygn. IV SA 2477/03 z 2 lutego 2000 r. sygn. akt 1495/99 wskazując, że to spadkobiercy P.H. i H. S.A. mają przymiot strony w toczącym się postępowaniu nadzorczym. Powyższe stanowisko znajduje pełne oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Trafnie zauważa Sąd I instancji, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że zarówno Sąd orzekający w niniejszej sprawie, jak również organ administracji publicznej, związani są ocenami prawnymi zawartymi w szczególności w cytowanych wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2000 r. sygn. akt IV SA 1495/99 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt IV SA 2477/03 i z 26 sierpnia 2008 r. sygn. akt IV SA/Wa 986/08. Związanie to byłoby wyłączone tylko w sytuacji zmiany stanu prawnego, na podstawie którego wydane zostały powołane orzeczenia lub poprzez ujawnienie się nowych dowodów lub dokumentów, w inny niż dotychczas sposób ukazujących stan faktyczny sprawy nacjonalizacji przedsiębiorstwa. Żadna jednak ze wskazanych okoliczności w niniejszej sprawie nie zaistniała.

W tych okolicznościach sprawy zaskarżony wyrok w niczym nie narusza art. 153 p.p.s.a.

W tej sytuacji skarga kasacyjna M.A., P.H. i A.R. jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.