I OSK 1039/14 - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2032668

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2016 r. I OSK 1039/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.).

Sędziowie: NSA Grzegorz Czerwiński, del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę Jarocińskiego oraz Muzeum Narodowego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1055/13 w sprawie ze skargi Muzeum Narodowego w Poznaniu na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2013 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej

1.

uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2013 r. nr (...);

2.

oddala skargę kasacyjną Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę Jarocińskiego;

3.

zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Muzeum Narodowego w Poznaniu kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1055/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Muzeum Narodowego w Poznaniu na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2013 r. nr (...) w przedmiocie reformy rolnej.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

M. Ch., Sz. Ch. i L. Ch. (spadkobiercy właściciela majątku w Ś. A. Ch.) wystąpili do Wojewody Wielkopolskiego o stwierdzenie, że nieruchomość zespół pałacowo-parkowy położony w Ś., gmina Ż., powiat jarociński, obejmująca działki nr A/7, B, C/4, C/6, C/7, C/8 o łącznej pow. 12,85 ha, dla których Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadzi księgę wieczystą KW nr (...) oraz działkę nr C/12 o pow. 0,55 ha, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadzi księgę wieczystą KW nr (...), nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.) - dalej jako dekret o reformie rolnej. W uzasadnieniu wniosku strony podniosły, że przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy wbrew założeniom dekretu nie został wykorzystany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Pałac służył wyłącznie celom mieszkalnym i wypoczynkowym.

W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że majątek ziemski położony w Ś. w skład, którego wchodził zespół pałacowo-parkowy, w chwili przejęcia go przez Skarb Państwa stanowił własność A. Ch. Majątek ten, dla którego prowadzona była księga wieczysta KW Ś. Dobra tom I karta 1 został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 2 lit. e dekretu o reformie rolnej. Podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela majątku był wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia 11 października 1946 r.

Na podstawie postanowień sądowych, dokumentów urzędowych i materiałów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym protokołów z zeznań świadków, majątek Ś. składał się z wyraźnie od siebie oddzielonych szosą - drogą prowadzącą do Żerkowa - dwóch części pałacowo-parkowej i położonej na zachód od niej części gospodarczej. Do każdej z tych części prowadził osobny wjazd. Zabudowania gospodarcze były znacznie odsunięte od pałacu i umieszczone po przeciwległej stronie drogi żerkowskiej. W części pałacowej, do której po wschodniej i północnej stronie przylegał rozległy park krajobrazowy położony nad rzeką Lutynią, nie znajdowały się żadne budynki o przeznaczeniu gospodarczym. Wozownia, stajnia, spichlerz i obory zgrupowane zostały wokół prostokątnego podwórza w gospodarczej - zachodniej części majątku, w pewnej odległości od pałacu po drugiej stronie drogi. Część pałacowo-parkowa nie miała charakteru nieruchomości rolnej. Pałac służył celom mieszkalnym, pełniąc jednocześnie istotne funkcje kulturalne, a od lat trzydziestych pełnił funkcję domu letniskowego, będąc jednocześnie źródłem utrzymania właścicieli. W pałacu nie było pomieszczeń związanych z zarządem częścią gospodarczą. Taki stan faktyczny odnosił się do momentu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, tj. do dnia 13 września 1944 r. Wojewoda Wielkopolski wskazał, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, na własność Państwa przechodziły z mocy prawa nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Organ zauważył, że norma z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dotyczy nieruchomości ziemskich. Dekret o reformie rolnej nie definiuje jednak pojęcia "nieruchomość ziemska". Definicja legalna tego pojęcia zawarta została w przepisach wykonawczych o stosowaniu rozporządzenia tymczasowego Rady Ministrów, normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich z dnia 1-go września 1919 r., wydanych w dniu 12 września 1919 r. przez Ministra Sprawiedliwości i Prezesa Głównego Urzędu Ziemskiego (Monitor Nr 206). Z mocy jednak wyraźnego zastrzeżenia znajdowała ona zastosowanie tylko co do regulacji objętej przepisami rozporządzenia z dnia 1 września 1919 r., nie mogła być zatem stosowana bezpośrednio na gruncie przepisów o reformie rolnej. Organ pierwszej instancji zauważył, że na gruncie powołanego wyżej rozporządzenia za nieruchomości ziemskie uważano nieruchomości położone poza obrębem miast. Organ podkreślił, że ustawodawca w okresie przebudowy ustroju rolnego po 1944 r. konsekwentnie rozróżniał nieruchomości ziemskie od nieruchomości rolnych (gruntów rolnych). W dekrecie z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279) prawodawca użył obu wskazanych pojęć, nie czyniąc z nich synonimów. W tej sytuacji zdaniem organu o ziemskim charakterze nieruchomości decyduje miejsce jej położenia. Ustawodawca w art. 1 ust. 1 i 2 tego dekretu przyjął bowiem, że na tworzenie gospodarstw rolnych i działek osadniczych oraz uzupełnienie gospodarstw rolnych nieżywotnych przeznacza się na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska wszelkie nieruchomości ziemskie z wyjątkiem tych, które w dniu wejścia w życie dekretu stanowią własność osób fizycznych; nieruchomości wskazane wyżej stanowiły zapas ziemi. Z kolei w art. 2 ust. 1 dekretu zapisano, że do zapasu ziemi w przypadkach gospodarczo uzasadnionych mogą zostać włączone nieruchomości lub ich części położone w granicach administracyjnych miast. Skoro, aby do zapasu ziemi włączyć grunty miejskie, niezbędne było wyraźne zastrzeżenie tego w przepisie, to uzasadnia to pogląd, że pojęcie "nieruchomość ziemska" nie obejmuje swym zakresem znaczeniowym terenów w miastach. Wojewoda Wielkopolski zauważył również, że w ustawie z dnia 18 listopada 1948 r. o przejściu na własność Państwa niektórych lasów oraz gruntów samorządowych (Dz. U. Nr 57, poz. 456) ustawodawca opisując nieruchomości przydatne rolniczo konsekwentnie posłużył się pojęciem "grunty rolne". Pojęcie "nieruchomość ziemska" użyte zostało przez prawodawcę również w ustawie z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz. U. Nr 17, poz. 95) w art. 25 (2)-25 (4) (dodanych przez art. 1 dekretu z dnia 30 października 1945 r. zmieniającego niniejszą ustawę z dniem 15 grudnia 1945 r.). Przepisy te wskazują, że ustawodawca przyjął dla nieruchomości podział na nieruchomości miejskie i ziemskie, który można uznać za podział logiczny, czyli wyczerpujący i rozłączny. Świadczy o tym art. 25 (2), na podstawie którego o przejęciu nieruchomości ziemskich decydował inny organ (Minister Rolnictwa i Reform Rolnych) niż w przypadku nieruchomości miejskich (Minister Skarbu Państwa w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej). Z przepisów tych wynika, że nieruchomość ziemska była nieruchomością o charakterze "niemiejskim" i przeciwnie - nieruchomość miejska nie mogła być nieruchomością ziemską, skoro o przejęciu i oszacowaniu tych nieruchomości orzekały dwa odrębne organy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego organ wskazał, że przez nieruchomości ziemskie należy rozumieć grunty przydatne do prowadzenia produkcji rolniczej i tylko te nieruchomości, jeśli spełniały inne warunki określone w dekrecie, przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r. Podzielając to stanowisko organ pierwszej instancji zaznaczył, że w sprawie należy rozstrzygnąć czy przedmiotowy zespół pałacowo-parkowy stanowił część nieruchomości ziemskiej w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ podkreślił, że z zakresu pojęcia "nieruchomość ziemska" są automatycznie wyłączone grunty, na których posadowione były zabudowania mieszkalne, pomimo że nie znajdowały się w nich urządzenia służące produkcji rolniczej. Na tle przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej dominująca linia orzecznicza prezentuje jednak wykładnię, iż termin "nieruchomość ziemska" dotyczy obiektów, które przeznaczone były na cele mieszkalne właściciela i jego rodziny, w sytuacji gdy w skład wyodrębnionej fizycznie części majątku wchodziły inne zabudowania, które pełniły lub mogły pełnić funkcje związane z produkcją rolną w tym w szczególności budynki przeznaczone dla osób zarządzających majątkiem ziemskim. Orzecznictwo wskazuje również, iż związek funkcjonalny, który musi występować między przejmowanymi obiektami a gospodarstwem rolnym - wzajemną zależność i współzależność. Związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo-parkowego i odwrotnie. Wojewoda Wielopolski zauważył, że majątek ziemski Ś. spełniał normę obszarową określoną w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, gdyż łączna powierzchnia tego majątku wynosiła 999 ha, zatem majątek ten posiadał powyżej 100 ha powierzchni ogólnej. Analizując kwestie ewentualnego powiązania funkcjonalnego tej części nieruchomości z częścią gospodarczą majątku, Wojewoda Wielkopolski przeprowadził dowody m.in. z dokumentacji Wielkopolskiego Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Poznaniu zawierającej szczegółowy opis majątku, a także zeznań świadków. Ustalenia na podstawie ww. materiału dowodowego wskazują na brak występowania związku funkcjonalnego pomiędzy częścią pałacowo-parkową a częścią gospodarczą majątku. Miejscem, z którego zarządzano majątkiem nie był pałac, lecz budynek należący do zabudowań gorzelni, usytuowany poza zespołem pałacowo-parkowym w części gospodarczej. Pałac pełnił funkcję wyłącznie mieszkalno-rekreacyjną. Służył właścicielom i gościom, pełniąc jednocześnie znaczącą funkcję kulturalną. Ponadto pałac przynosił dochody jako dom letniskowy. Osoby, które pracowały w części gospodarczej nie mieszkały w pałacu, ani na terenie zespołu pałacowo-parkowego. Jeden z budynków mieszkalnych przeznaczonych dla pracowników znajdował się w części gospodarczej, natomiast pozostałe poza terenem majątku. Organ pierwszej instancji uznał, że ww. okoliczności przemawiały za uznaniem, że brak było występowania związku funkcjonalnego pomiędzy częścią pałacowo-parkową a gospodarczą majątku. Organ zauważył również, że brak było swobodnego dostępu z części rezydencjonalnej do części gospodarczej. Pałac i park były oddzielone od części gospodarczej ogrodzeniem oraz drogą. Wjazdy na cześć gospodarczą majątku i na teren zespołu pałacowo-parkowego były oddzielne, co oznacza, że pałac wraz z parkiem służyły wyłącznie do celów mieszkalno-wypoczynkowych i kulturalnych. Ich istnienie nie było konieczne dla prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Zdaniem organu okoliczności, że część pałacowo-parkowa nie miała charakteru nieruchomości rolnej i pełniła funkcję mieszkalną i kulturalną, a bezpośrednie zarządzanie majątkiem odbywało się przez zarządcę z budynku znajdującego się poza terenem zespołu pałacowo-parkowego są wystarczające do przyjęcia, że pomiędzy częścią gospodarczą a pałacowo-parkową majątku Ś. nie istniał związek funkcjonalny. Powyższe ustalenia Wojewody wskazują, że można wyodrębnić w majątku ziemskim w Ś. w sposób zdecydowany część pałacowo-parkową i gospodarczą, a tym samym należało stwierdzić, że zespół pałacowo-parkowy w Ś. został przejęty niezgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż sposób wykorzystania oraz przeznaczenie gruntów, które ten zespół obejmował nie było rolnicze.

Mając na uwadze przedstawione wyżej argumenty, Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia (...) sierpnia 2012 r. stwierdził, że nieruchomość: zespół pałacowo-parkowy położony w Ś., powiat jarociński, obejmująca działki nr A/7, B, C/4, C/6, C/7, C/8 o łącznej pow. 12,85 ha, dla których Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadzi księgę wieczystą KW nr (...) oraz działkę nr C/12 o pow. 0,55 ha, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadzi księgę wieczystą KW nr (...), nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Muzeum Narodowe w Poznaniu, wnosząc o jej uchylenie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że przedmiotem postępowania jest wyłącznie nieruchomość położona w Ś., gminie Ż., powiecie jarocińskim, oznaczona jako działka ewidencyjna nr C/12 o powierzchni 0,55 ha, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadzi księgę wieczystą nr KZ1 (...). Natomiast w odniesieniu do pozostałych działek będących przedmiotem zaskarżonej decyzji Wojewody Wielkopolskiego oznaczonych jako działki ewidencyjne nr A/7, B, C/4, C/6, C/7 i C/8 o łącznej powierzchni 12,85 ha, dla których Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadzi księgę wieczystą nr KZ1 (...) postanowieniem z dnia (...) marca 2013 r., nr (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdził niedopuszczalność odwołania Muzeum Narodowego w Poznaniu od decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 10 sierpnia 2012 r. Organ uznał, że Muzeum Narodowe w Poznaniu nie posiada legitymacji do wniesienia środka zaskarżenia od przedmiotowej decyzji w części dotyczącej działek oznaczonych obecnie numerami A/7, B, C/4, C/6, C/7 i C/8 o łącznej powierzchni 12,85 ha, bowiem z akt sprawy wynika, że Muzeum Narodowe w Poznaniu jest jedynie użytkownikiem wymienionych działek. Tym samym Muzeum ma jedynie interes faktyczny, który to nie podlega ochronie na gruncie procedury administracyjnej.

Powołując się na treść przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że wobec działki będącej przedmiotem postępowania, stanowiącej bezsprzecznie część zespołu pałacowo-parkowego, usytuowanej wewnątrz tegoż parku, nie zostały spełnione przesłanki do przejęcia na cele reformy rolnej i w takim też trybie nie powinna zostać przejęta na rzecz Skarbu Państwa ex lege w dniu 13 września 1944 r. Organ odwoławczy zauważył, że działka nr C/12 o powierzchni 0,55 ha stanowiła fragment parku - alei kasztanowej, znajdującej się niedaleko pałacu, po jego wschodniej stronie, w pobliżu ogrodu warzywnego. Jak wskazuje dokumentacja Urzędu Ochrony Zabytków w Poznaniu, w tym plan majątku Ś. oraz dokumentacja konserwatorska, park krajobrazowy został założony równocześnie z budową pałacu. Pełnił on przede wszystkim funkcje estetyczne oraz rekreacyjne. Zarówno usytuowanie parku w Ś., jego przeznaczenie oraz sposób zagospodarowania decydują, iż nie mógł on być wykorzystany na żaden z celów reformy rolnej. Ponadto zarówno pałac jak i park w Ś. zostały wpisane do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 11 marca 1953 r. (nr rej. (...)) oraz z dnia 12 lipca 1954 r. (nr rej. kl.IV (...)). Powyższe zdaniem organu odwoławczego wskazuje, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w części stwierdzającej, iż nieruchomość położona w Ś., gminie Ż., powiecie jarocińskim, oznaczona jako działka ewidencyjna nr C/12 o powierzchni 0,55 ha, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadzi księgę wieczystą nr (...) nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej było zasadne i prawidłowe.

Mając na uwadze poczynione ustalenia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...) marca 2013 r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) sierpnia 2012 r. nr (...), w części dotyczącej nieruchomości położonej w Ś., gminie Ż., powiecie jarocińskim, oznaczonej jako działka ewidencyjna nr C/12 o powierzchni 0,55 ha, dla której Sąd Rejonowy w Jarocinie prowadzi księgę wieczystą nr KZ1 J (...)

Na powyższą decyzję Muzeum Narodowe w Poznaniu wniosło skargę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Sąd zważył, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na cele reformy rolnej miały być przeznaczone nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e/, przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga.

W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po podjęciu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt OPS 2/06 (opubl. ONSAiWSA 2006, Nr 5, poz. 123), jednolicie jest prezentowany pogląd, w którym podkreśla się znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego" z gospodarstwem rolnym jako niezbędnej przesłanki dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa, na mocy dekretu. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały o sygn. akt I OPS 3/10. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto również, że pojęcie "związku funkcjonalnego", jako warunku objęcia rezydencji przepisami dekretu nie jest normatywnie definiowane. W judykaturze, gdy wiąże się z tym pojęciem określone skutki, wyrażany jest pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Wobec tak ogólnie sformułowanej definicji "związku funkcjonalnego", ustalenie, co do występowania takiej zależności - w kontekście rozpatrzenia określonej sprawy - możliwe jest jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym. Analiza aktualnego orzecznictwa, w którym uwypuklane jest znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego", prowadzi do wniosku, iż dla oceny jego istnienia decydujące znaczenie mogą odgrywać m.in. następujące sformułowane w judykaturze tezy: a) rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich - dwory pałace stanowiły integralną część parku, nie były związane z produkcją rolną (patrz wyrok o sygn. akt IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08 dostępne na stronie internetowej CBOSA prowadzonej przez NSA); b) dwór, pałac były dla produkcji rolnej zbędne, nieużyteczne (wyrok sygn. akt I OSK 1014/08, I OSK 659/10); c) o "związku funkcjonalnym" rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować: powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (patrz wyrok NSA sygn. akt IV SA 451/00, IV SA 1593/02, I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08, I OSK 906/08, I OSK 659/10); d) brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjaInej, (patrz NSA wyroki sygn. akt I OSK 287/08, I OSK 686/08, I OSK 27/09); e) nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron (patrz wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08); f) dla uznania wyodrębnienia nieruchomości, jako przeznaczonej na inne cele niż rolne (iż nie należą one do części folwarcznej, lecz stanowią integralną część parku) wystarczają granice wyznaczone na mapach lub mogące być ustalone w terenie na innej podstawie (patrz wyroki NSA IV SA 2582/98, IV SA 1593/02, I OSK1697/07, I OSK 302/10); g) rezydencje właściciela nie miały charakteru nieruchomości rolnych a wyłącznie takie przechodziły, w myśl dekretu na rzecz Państwa (patrz wyrok NSA sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 823/07).

W orzeczeniach, gdzie nawiązuje się do kryterium "związku funkcjonalnego" podkreślane jest, iż rezydencja właściciela majątku, co do zasady nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu. Jak się wywodzi, nie były one przydatne dla celów wskazanych w lit. a-c ust. 2, natomiast cele wskazane pod lit. d i e/ mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych (patrz tak uchwała NSA sygn. akt I OPS 2/06, wyroki NSA sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 823/07, I OSK 1116/07, I OSK 287/08 I OSK 659/10). Wywodzi się, iż zmiana dekretu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9), w ramach której m.in. usunięto w art. 2 ust. 1 zd. wstępne wyrazy "o charakterze rolnym" nie spowodowała skutków prawnych, a więc przejęciu podlegają wyłącznie nieruchomości o charakterze stricte rolniczym (patrz tak wyrok NSA sygn. akt I OSK 851/05, I OSK 287/08, I OSK 906/08, uchwała sygn. akt I OPS 3/10).

W konsekwencji, wobec konieczności zbadania 'związku funkcjonalnego" organ administracji zobligowany był do oceny całokształtu sprawy w kontekście wskazanych wyżej tez, prezentowanych w aktualnym orzecznictwie, gdzie pojęcie to jest wykładane.

Odnosząc powyższą ocenę do uwarunkowań niniejszej sprawy Sąd uznał, że organy prowadzące postępowanie prawidłowo ustaliły, że nieruchomość położona w Ś., gmina Ż. stanowiąca zespół pałacowo-parkowy nie pozostawała w "związku funkcjonalnym" z pozostałą częścią nieruchomości wykorzystywanej do produkcji rolniczej.

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje to, że w dacie przejęcia zespołu pałacowo-parkowego położonego w Ś. majątek ten stanowił własność A. Ch.

Z akt administracyjnych sprawy - w tym z postanowień sądowych, dokumentów urzędowych, protokołów z zeznań świadków wynika, że majątek Ś. składał się z wyraźnie od siebie oddzielonych szosą - drogą prowadzącą do Ż. - dwóch części pałacowo-parkowej i położonej na zachód od niej części gospodarczej. Część pałacowo-parkowa nie miała charakteru nieruchomości rolnej, służyła wyłącznie celom mieszkalnym. W części tej nie było pomieszczeń związanych z zarządem częścią gospodarczą. Zebrany materiał dowodowy wyraźnie potwierdza, że część pałacowo-parkowa nie miała charakteru rolniczego. A skoro tak to uznać należy, że ustalenia organów obu instancji co do braku związku funkcjonalnego pomiędzy częścią pałacowo-parkową a gospodarczą majątku i tym samym uznanie, że zespół pałacowo-parkowy w Ś. został przejęty niezgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż sposób wykorzystania oraz przeznaczenie gruntów, które ten zespół obejmował nie było rolnicze są prawidłowe. W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy jest w tym zakresie spójny i logiczny i co ważne nie zawiera on dowodów, które potwierdzałyby stanowisko przeciwne.

Sąd dostrzegł również fakt doręczenia Staroście Jarocińskiemu decyzji z dnia 10 sierpnia 2012 r., przy braku wcześniejszej korespondencji związanej z prowadzonym postępowaniem, która to jednak okoliczność nie mogła mieć zdaniem Sądu istotnego wpływu na wynik sprawy.

Reasumując, Sąd uznał, że zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumenty przemawiają za uznaniem, iż wskazana część nieruchomości ziemskiej (zespół pałacowo-parkowy w Ś.), nie podpadała pod działanie dekretu, mając na uwadze, że w świetle przywołanego orzecznictwa "związku funkcjonalnego" nie można domniemywać, a generalnie przyjmuje się, iż część rezydencjalna nie podpada pod działanie tego aktu.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wniosło Muzeum Narodowe w Poznaniu oraz Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę Jarocińskiego.

Muzeum Narodowe w Poznaniu zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie:

1)

przepisów prawa materialnego, a to art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jedn.: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.), poprzez uznanie, że działka gruntu nr C/12, położona w Ś. (Gmina Ż., Powiat Jarociński) nie podpadała pod działanie ww. przepisu, w sytuacji, kiedy powołany wyżej przepis. znajduje zastosowanie do przedmiotowej działki gruntu;

2)

przepisów prawa procesowego, a to:

a)

art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.;

b)

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 10 i 79 k.p.a., które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

W związku powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz orzeczenie o kosztach postępowania, w tym i o kosztach zastępstwa procesowego.

Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę Jarocińskiego zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. Naruszenie prawa materialnego:

a)

art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jedn.: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm. - dalej także jako: "dekret o reformie rolnej"), poprzez uznanie, że działka gruntu nr C/12, położona w Ś. (Gmina Ż., Powiat Jarociński) nie podpadała pod działanie przywołanego przepisu, gdy tymczasem przepis ten znajduje zastosowanie do przedmiotowej działki gruntu;

b)

art. 2 ust. 1 zdanie 3 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jedn.: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.); poprzez to, że Sąd ograniczył się jedynie do zbadania, czy działka nr C/12 podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej, ze względu na jej związek funkcjonalny z działalnością rolniczą, tymczasem Sąd powinien ustalić czy cała nieruchomość ziemska (w rozumieniu tych przepisów) podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

W związku z tym skarga kasacyjna znajduje swoją podstawę w dyspozycji przepisu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., bowiem Sąd dokonał błędnej wykładni przepisów powyżej wskazanych a także niewłaściwie je zastosował w stanie faktycznym niniejszej sprawy.

2) Naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:

a)

art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez zamknięcie rozprawy i wydanie orzeczenia, pomimo niedostatecznego wyjaśnienia sprawy (brak rozważenia całości materiału dowodowego zebranego w sprawie) - co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu;

b)

art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez to, że Sąd wydał orzeczenie po pobieżnej analizie jedynie części akt sprawy, a nie całości zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego, co spowodowało dokonanie przez Sąd niewłaściwej oceny tego materiału dowodowego - co miało istotny wpływ na wynik sprawy i orzeczenie Sądu;

c)

art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez to, że Sąd nie zbadał w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2013 r. (znak: (...)), co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu.

W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; ewentualnie wnoszę o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz o rozpoznanie sprawy co do istoty - w przypadku zaistnienia przesłanek do jej rozpoznania przez Sąd, opisanych w art. 188 p.p.s.a.

Ponadto wskazano, że skarga kasacyjna posiada uzasadnione podstawy także ze względu na to, że w trakcie rozpoznania tej sprawy przez organ I instancji, tj. Wojewodę Wielkopolskiego, dopuszczono się następujących naruszeń przepisów postępowania administracyjnego:

1) Starosta Jarociński powinien zostać zawiadomiony, jako strona postępowania o jego wszczęciu, na podstawie art. 61 § 4 k.p.a., jednakże reprezentant Skarbu Państwa nie został przez Wojewodę Wielkopolskiego powiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie podpadania przedmiotowej nieruchomości pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej, co doprowadziło do naruszenia powyżej wskazanego przepisu postępowania;

2) Starosta Jarociński został pozbawiony możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego w trakcie prowadzenia go przez organ I instancji, bowiem Wojewoda Wielkopolski nie informował Starosty Jarocińskiego o zamiarze przeprowadzenia określonych dowodów, a w szczególności nie informował o dacie i miejscu przesłuchania świadków; ponadto Wojewoda nie umożliwił Staroście Jarocińskiemu wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co spowodowało, że organ I instancji naruszył przepis a art. 10 § 1 k.p.a., a także przepisy art. 79 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a.,

3)

konsekwencją naruszenia przepisów postępowania wskazanych powyżej w pkt 1 i pkt 2, stały się uchybienia w zakresie zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności:

a)

art. 6 k.p.a., ze względu na to, że nie można uznać, iż postępowanie administracyjne w tej sprawie było prowadzone na podstawie przepisów prawa, do czego zobowiązuje wskazany przepis;

b)

art. 7 k.p.a., ze względu na to, że w trakcie postępowania administracyjnego nie podjęto wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także nie można uznać, że organa administracji miały na względzie interes społeczny, co wynika z tego, że nie przeprowadzono dowodów zgłoszonych przez Muzeum Narodowe w Poznaniu, które miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz nie informowano Starosty Jarocińskiego - tj. reprezentanta Skarbu Państwa - o wszczęciu postępowania administracyjnego, o zamiarze przeprowadzenia określonych dowodów, o możliwości zapoznania się z zebranymi w sprawie materiałami i dowodami;

c)

art. 8 k.p.a., ze względu na to, że liczne uchybienia przepisów prawa spowodowały, że prowadzone postępowanie nie było realizowane w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej;

d)

art. 9 k.p.a., ze względu na to, że w trakcie postępowania administracyjnego organa administracji nie wywiązały się z ciążącego na nich obowiązku należytego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, które miały wpływ na ustalenia w zakresie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

W odpowiedziach na skargi kasacyjne uczestnicy postępowania M.Ch.-G., Sz. Ch. i L. Ch. wnieśli o ich oddalenie.

Na rozprawie pełnomocnik Muzeum Narodowego w Poznaniu wskazał, że w zarzucie 2 skargi kasacyjnej nastąpiła omyłka pisarska i zamiast art. "145" wpisano art. "141".

Uzasadnienie prawne

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy odnieść się do skargi kasacyjnej Skarbu Państwa reprezentowanego przez Starostę Jarocińskiego.

W niniejszym postępowaniu decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) sierpnia 2012 r. stwierdzająca, że zespół pałacowo-parkowy w Ś. obejmuje m.in. działki nr A/7, B, C/4, C/6, C/7 i C/8 nie podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej, została doręczona Staroście Jarocińskiemu reprezentującemu Skarb Państwa będący właścicielem powyższych działek gruntu. Od decyzji tej Starosta nie złożył odwołania. Natomiast odwołanie złożyło Muzeum Narodowe, które jest użytkownikiem tych działek oraz właścicielem działki nr C/12 wchodzącej w skład przedmiotowego zespołu pałacowo-parkowego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznał odwołanie jedynie w odniesieniu do nieruchomości, której właścicielem jest Muzeum, bowiem w pozostałym zakresie uznał niedopuszczalność wniesionego odwołania. Decyzją z dnia (...) marca 2013 r. Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego dotyczącą stwierdzenia, iż nieruchomość o nr C/12 nie podpadała pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r. oddalił skargę Muzeum Narodowego w Poznaniu.

W postępowaniu sądowym brał udział Skarb Państwa jako uczestnik postępowania na prawach strony. Skargi kasacyjne od wskazanego wyroku wniosło Muzeum oraz Starosta Jarociński reprezentujący Skarb Państwa.

Stosownie do art. 173 § 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną może wnieść m.in. strona postępowania. Tym niemniej Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną posiada kompetencje do badania czy została wniesiona przez podmiot mający interes prawny, tj. przez stronę.

Ten interes wnoszącego skargę kasacyjną musi wynikać z przepisów prawa materialnego powszechnie obowiązującego, czy też mieć swoje źródło w przepisach proceduralnych lub ustrojowych. Natomiast status strony postępowania sądowego nie może wynikać jedynie z faktycznego traktowania danego podmiotu jako strony. Stanowisko to prezentowane jest w orzecznictwie w zasadzie od powołania dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego i nie budzi żadnych wątpliwości prawnych (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 11 kwietnia 2005 r. sygn. akt OPS 1/05, m.in. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2005 r. sygn. akt OSK 519/04, z dnia 20 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1836/07, z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 138/11).

W niniejszej sprawie skargę kasacyjną wniósł Skarb Państwa, który nie wykazał żadnego interesu prawnego wynikającego bądź z przepisów proceduralnych, ustrojowych czy też prawa materialnego w kwestionowaniu orzeczenia rozstrzygającego kwestie niepodpadania pod przepisy dekretu o reformie rolnej wskazanej nieruchomości, co do której Skarb Państwa nie ma żadnego tytułu prawnego, a właścicielem jest Muzeum Narodowe w Poznaniu.

Bezsporne w sprawie jest, że Skarb Państwa w postępowaniu przed Sądem I instancji traktowany był jako uczestnik postępowania na prawach strony.

Jednakże fakt, że był zawiadomiony o terminie rozprawy, a następnie, na jego wniosek, zostało sporządzone i doręczenie uzasadnienie wyroku, nie spowodował, iż Skarb Państwa w tym postępowaniu uzyskał przymiot strony. Natomiast z uwagi na to, iż był dopuszczony do udziału i brał udział w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym jego skarga kasacyjna podlega oddaleniu a nie odrzuceniu. Odrzucenie bowiem skargi kasacyjnej na mocy art. 178 p.p.s.a. może nastąpić w sytuacji, gdy nie ma żadnych wątpliwości, iż została ona wniesiona przez podmiot, który nie może być stroną w rozumieniu art. 12 w zw. z art. 32 i 33 p.p.s.a.

Odnosząc się zaś do skargi kasacyjnej Muzeum Narodowego w Poznaniu stwierdzić należy, iż uznanie przez Sąd I instancji właściwego zastosowania przez organ przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, w sytuacji gdy nie został oceniony cały materiał znajdujący się w aktach sprawy, było co najmniej przedwczesne. Sąd I instancji zaprezentował prawidłowe stanowisko co do przesłanki uzasadniającej uznanie, iż dana nieruchomość stanowiąca zespół pałacowo-parkowy podpadała pod przepisy dekretu, tj. istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy tym zespołem a częścią gospodarczą majątku czyli wzajemnych ich zależności. Bowiem co do zasady uznaje się, iż zespół pałacowo (dworsko) parkowy służący zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych i rekreacyjnych właścicieli nie podpadał pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Oczywistym więc jest, że postępowanie dowodowe skoncentrowane jest właśnie na wyjaśnieniu tej okoliczności. Jej ustalenie determinuje rozstrzygnięcia co do prawidłowości przejęcia danej nieruchomości na cele reformy rolnej. W niniejszej sprawie organ oparł swoje ustalenia na zeznaniach dwóch świadków oraz m.in. dokumentacji konserwatorskiej, która zawiera szczegółowy opis majątku. Wskazać należy, że jeden ze świadków w roku 1939 miał 10 lat, a drugi swoją wiedzę co do faktu gdzie znajdowało się centrum zarządzania majątkiem opiera na relacjach rodziców pracujących przed wojną w tym majątku, bowiem świadek urodził się w roku 1939. Natomiast dokumentacja urzędu ochrony zabytków w sposób szczegółowy określa m.in. położenie, obszar, funkcje jakie pełnił zespół parkowy, a także dokumentację architektoniczną samego pałacu. Bezsporne w sprawie jest, iż zespół pałacowo-parkowy liczył ok. 12,5 ha i był oddzielony od zasadniczej części gospodarczej majątku. Jednakże te okoliczności nie przesądzają czy istniał związek funkcjonalny pomiędzy tymi częściami majątku. Ustalenie powyższych okoliczności po przeszło 60 latach ze zrozumiałych względów jest bardzo trudne. Tym niemniej akurat w niniejszej sprawie, z uwagi m.in. na charakter majątku, zachowała się bogata dokumentacja faktograficzna. Dotyczy ona samego pałacu w kontekście tak jego budowy, przebudowy czy walorów architektonicznych, jak i m.in. opisu funkcji poszczególnych jego pomieszczeń. Dokumentacja ta dotyczy także samego parku i zawiera m.in. opis poszczególnych jego części. Dopiero po analizie tych materiałów w powiązaniu z dokumentami sporządzonymi przy przejmowaniu majątku w ramach reformy rolnej pozwoli na prawidłowe ustalenie, czy zasadnie przejęto zespół pałacowo-parkowy, czy też brak było przesłanek do jego przejęcia. Do akt sprawy w postępowaniu odwoławczym Muzeum dołączyło m.in. publikację "Miniatury Śmiełowskie" Ewy Kostołowskiej, "Ziemiaństwo wielkopolskie. Między wsią a miastem" Andrzeja Kwileckiego, Wspomnienia Andrzeja Chełstowskiego, Dokumentacji Historycznej Pracowni Konserwacji Zabytków. W materiałach tych mowa jest m.in., że w pałacu znajdowała się dobudówka z początku XX wieku z przeznaczeniem na kancelarię, co też przyznaje w swoich wspomnieniach A. Ch. Część parkową stanowił sad i warzywniak, wykorzystywany nie tylko przez właścicieli, ale również produkty były sprzedawane. Natomiast pałac służył nie tylko właścicielom i ich rodzinie, ale również był wynajmowany jako letnisko, stanowiąc źródło dochodu. Z motywów orzeczenia nie wynika aby Sąd I instancji oceniając zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej przez organ dostrzegł te braki, chociaż były podnoszone w postępowaniu sądowym. Stwierdzić należy, że niniejsza sprawa dotyczy wprawdzie jednej działki znajdującej się w przedmiotowym zespole pałacowo-parkowym, ale ocena zastosowania powyższego przepisu dekretu w stosunku do tej działki nie mogła nastąpić w oderwaniu od analizy czy cały zespół podlegał przejęciu. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji dokonał takiej właśnie oceny, biorąc pod uwagę przesłankę odnoszącą się do całej nieruchomości.

Stwierdzić również należy, że podnoszone zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów postępowania w zakresie braku czynnego udziału w niniejszym postępowaniu Skarbu Państwa, nie są zasadne. Jak to bowiem wskazano wyżej, Skarb Państwa nie miał interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym nieruchomości, której właścicielem jest Muzeum Narodowe. Oczywiście był stroną postępowania w zakresie pozostałej części nieruchomości stanowiącej zespół pałacowo-parkowy i w związku z tym winien brać czynny udział w postępowaniu przed organem I instancji, ale ewentualne naruszenia prawa jakich dopuścił się Wojewoda, w tym zakresie, mogły być kwestionowane przez samego uprawnionego, tj. Skarb Państwa. Reasumując stwierdzić należy, iż braki w ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie doprowadziły do nieprawidłowego na tym etapie postępowania, zastosowania powołanego przepisu dekretu.

Wskazać także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 stycznia 2016 r. w sprawie I OSK 1138/14 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. oraz postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2013 r. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania Muzeum Narodowego od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzeniu niepodpadania pod przepisy dekretu o reformie rolnej zespołu pałacowo-parkowego w zakresie działek nr A/7, B, C/4, C/6, C/7, C/8 będących w użytkowaniu, a stanowiących własność Skarbu Państwa. Sąd uznał bowiem, że Muzeum Narodowe w Poznaniu na podstawie prawa refleksowego ma interes prawny w postępowaniu dotyczącym również wskazanych działek gruntu, a co za tym idzie jako stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania. W związku z tym wyrokiem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobligowany będzie rozpoznać wniesione przez Muzeum odwołanie i ponownie rozpoznać sprawę.

Wobec uwzględnienia skargi kasacyjnej Muzeum Narodowego w Poznaniu uznając, że brak oceny całego materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie pozwalał na prawidłowe zastosowanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c/ w zw. z art. 188 oraz art. 206 i 203 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku, a w stosunku do skargi kasacyjnej Skarbu Państwa orzekł na mocy art. 184 ww. ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.