I K 1619/37 - Postanowienie Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSN(K) 1938/6/131

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1938 r. I K 1619/37

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia S. Giżycki. Sędziowie: dr J. Rogalski, S. Frycz, dr M. Sokalski, S. Walfisz, K. Jaworowski (sprawozdawca), J. Potępa. Prokurator: S. Błeszyński.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie Kopela L., Henocha L., Josefa W., osk. z art. 7, 27, 45 u.k.s., po rozpoznaniu pytania prawnego, przekazanego składowi 7-miu sędziów postanowieniem składu zwyczajnego Izby Karnej Sądu Najwyższego z 21-go stycznia 1938 r.:

"Czy pod rządem u.k.s. z 1932 r. i pod rządem obecnie obowiązującego prawa karnego skarbowego (p.k.s. z 3 listopada 1936 r.) przy obliczaniu należności celnych, stanowiących podstawę wymiaru kary pieniężnej (grzywny) można stosować niższe stawki konwencyjne?"

i po wysłuchaniu wniosku Prokuratora postanowił:

"Zarówno pod rządem u.k.s. z 1932 r., jak i pod rządem obecnie obowiązującego prawa karnego skarbowego (p.k.s. z 3 listopada 1936 r.) przy obliczaniu należności celnych, stanowiących podstawę wymiaru kary pieniężnej (grzywny) nie można stosować niższych stawek konwencyjnych".

Postanowienie niniejsze wpisać do księgi zasad prawnych.

Uzasadnienie faktyczne

Na postawione pytanie prawne: Czy pod rządem u.k.s. z 1932 r. i pod rządem obecnie obowiązującego p.k.s. z 3 listopada 1936 r. przy obliczaniu należności celnych, stanowiących podstawę wymiaru kary pieniężnej (grzywny), można stosować niższe stawki konwencyjne?" nie znajdujemy kategorycznej odpowiedzi, ani w u.k.s., ani w p.k.s. i dopiero drogą analizy innych przepisów, regulujących niezbędne formalności celne przy wprowadzaniu towarów z zagranicy znajdziemy odpowiedź żądaną.

Art. 45 u.k.s. upatruje moment decydujący w "nieuiszczeniu należności celnych", natomiast art. 44 p.k.s. w odróżnieniu od art. 45 u.k.s. wprowadza moment "uchylenia się od powinności celnej", a więc wiąże przestępstwo przemytu z treścią obowiązujących przepisów celnych; pojęcie bowiem powinności celnej zostało zaczerpnięte z prawa celnego, które głosi: kto przekracza granicę celną, oraz przywozi lub wywozi towar, powinien stosować się do przepisów obowiązujących w ruchu osobowym i towarowym przez granicę celną (powinność celna) i ponosi odpowiedzialność za naruszenie tych przepisów (art. 24 rozp. Prez. Rzplitej z 27 października 1933 r. o prawie celnym Dz. U. nr 84, poz. 610). W ten sposób punkt ciężkości przemytu przeniesiony został na moment naruszenia przepisów prawa celnego, określonego przez p.k.s. jako "uchylenie się od powinności celnej". Tylko wtedy przeprowadzenie towarów przez granicę bez uiszczenia cła stanowi przemyt, gdy nastąpiło ono z uchyleniem się od powinności celnej, stąd wniosek, że przestępstwo przemytu będzie dokonane nie w chwili przekroczenia towaru przez granicę, lecz w chwili, w której w związku z przeprowadzeniem towaru przez granicę nastąpiło uchylenie się od powinności celnej. Należne od towaru cło wymierza się na zasadzie taryfy celnej; przez taryfę celną należy rozumieć wykaz ceł obowiązujących w danym kraju. W Polsce obowiązuje taryfa przywozowa ustanowiona przez rozp. Prez. Rzplitej z 23 sierpnia 1932 r. (Dz. U. nr 85, poz. 732) ze zmianami z 1933 r. nr 85, poz. 657, z 1934 r. nr 96, poz. 872, z 1935 r. nr 17, poz. 93 i nr 61, poz. 390 wraz z rozp. Min. Skarbu z 9 października 1934 r. (Dz. U. nr 92, poz. 833) ze zmianami z 1935 r. nr 77, poz. 481 i z 1936 r. nr 34, poz. 268 i nr 69, poz. 497.

Taryfa celna zawiera dwie kolumny stawek: kolumnę I oraz kolumnę II (art. 2 ust. 1).

Stawki kolumny I stosuje się do towarów pochodzących ze wszystkich krajów, z wyjątkiem tych krajów, z którymi zostały zawarte i wprowadzone w życie umowy handlowe. Stawki tejże kolumny również nie będą stosowane w całości lub w części do towarów tych krajów, z którymi zawarte zostały umowy wykluczające lub ograniczające stosowanie stawek kolumny I - jest to taryfa autonomiczna (art. 2 ust. 2). Stawki kolumny II stosuje się w tych przypadkach, gdy nie ma podstawy do zastosowania stawek kolumny I-ej (art. 2 ust. 3); jest to kolumna konwencyjna; stanowi ona oparcie dla ulg przyznawanych w umowach międzynarodowych, zawieranych przez Polskę. Poza cłami określonymi przez te dwie kolumny istnieją jeszcze stawki celne określone w umowach handlowych, zawieranych z innymi państwami, do umów tych dołączane są niejednokrotnie specjalne taryfy obowiązujące w obrocie z danym państwem i stawki te stanowią kolumnę umowną. Przy takiej konstrukcji taryfy celnej rozstrzygające znaczenie ma pochodzenie towaru z danego kraju, albowiem od pochodzenia towaru zależy wysokość cła. Art. 19 lit. c) określa co należy uważać za kraj pochodzenia towaru. Kraj pochodzenia towaru udowadnia się świadectwem pochodzenia. W myśl obowiązującego okólnika Min. Skarbu z 28 maja 1935 r. L. D. IV 16979/3/35 (Mon. Pol. nr 127 poz. 157), świadectwo pochodzenia wymagane jest przede wszystkim przy stosowaniu ceł przewidzianych w układach taryfowych zawartych z innymi państwami; przy stosowaniu stawek kolumny II taryfy celnej kraj., pochodzenie należy udowadniać jedynie wtedy, gdy istnieje podejrzenie, że towar pochodzi z kraju, do którego stosowane są stawki kolumny I; towary podlegające stawkom kolumny I nie wymagają zaopatrzenia ich w świadectwo pochodzenia. Pochodzenie towaru stanowi tylko podstawę i prawo do zastosowania stawek celnych według kolumny I lub II taryfy i musi być w trybie przepisanym udowodnione; przepisy te wymagają, aby zniżka konwencyjna była objęta wnioskiem osoby, zgłaszającej towar do odprawy celnej, z czego wynika, iż w zasadzie nie stosuje się jej z urzędu. Tryb wydawania świadectw pochodzenia normuje szczegółowo rozporządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z 8 maja 1936 r. (Dz. U. nr 36, poz. 281), oraz przytoczony wyżej okólnik 16979/3/35 Mon. Pol. nr 127 poz. 157). Wspomniany wyżej okólnik w dziale I. Przywóz A. mówi o stwierdzeniu pochodzenia i przychodzenia towarów przy stosowaniu ceł konwencyjnych. § 1. Przewidzianym w traktatach handlowych warunkiem zastosowania cła konwencyjnego jest, aby towar, do którego ma być zastosowane cło konwencyjne: a) pochodził z kraju traktatowego (kraj pochodzenia), oraz b) przychodził zasadniczo z kraju pochodzenia. § 2. Pojęcie kraju pochodzenia ustalone jest w art. 19 lit. c) i w § 12 przepisów wykonawczych do p. c (Dz. U. nr 90/34 poz. 820). § 3. 1) Pochodzenie towaru z danego kraju traktatowego powinno być udowodnione świadectwem pochodzenia. § 4. 1) Świadectwo pochodzenia, uprawniające do zastosowania cła konwencyjnego powinno być w zasadzie wystawione w kraju pochodzenia towaru. § 11. 1) Świadectwo pochodzenia powinno być w zasadzie przedstawione przy zgłoszeniu do odprawy celnej, może być również przedstawione po zgłoszeniu towaru, nie później jednak, jak przed wydaniem towaru spod dozoru celnego do wolnego obrotu.

Jak wynika z powyższego zniżka konwencyjna jest przywilejem dla towarów, pochodzących z kraju umownego, jakiego udziela Państwo w uwzględnieniu własnego interesu gospodarczego i zasady wzajemności. Warunkiem zastosowania zniżki celnej jest poddanie się powinności celnej zgodnie z obowiązującymi przepisami; a więc niewykonanie formalnych warunków w postępowaniu celnym wyłącza możliwość zastosowania cła konwencyjnego, choćby nawet pochodzenie towaru z kraju, z którym została zawarta umowa handlowa, było niewątpliwe.

Przywilej nie może być wykładany rozszerzająco; zniżki konwencyjne czerpią swe źródło prawne w konwencjach handlowych, a jasną jest rzeczą, że umowy te obejmują już w swym założeniu i w pojęciu umawiających się stron wyłącznie legalny przywóz towarów, bezprawie zaś jakim jest przemyt nie może doznawać ochrony prawnej i korzystać z przywileju opartego na prawie, jakim jest konwencja handlowa, ile że umowa taka tego rodzaju przywozu towarów nie przewiduje i nie dotyczy.

Okoliczność, iż w konwencjach handlowych jest mowa ogólnie o przywozie towarów z obszaru jednej ze stron umawiających się do obszaru drugiej strony (np. Umowa gospodarcza między Polską a Rzeszą Niemiecką, Dz. U. poz. 512/35) bez zaznaczenia, że chodzi tu o przywóz legalny, nie może dawać żadnej podstawy do wniosku, iż konwencja miała na myśli również przywóz nielegalny i normami swymi również przestępną działalność objęła, udzielając jej przywileju na równi z przywozem legalnym.

Przywóz nielegalny, jako nie podpadający pod międzynarodowe umowy handlowe, nie może korzystać ze stawek konwencyjnych w umowach tych ustanowionych, wobec czego przez należne "cło" w rozumieniu p.k.s. oraz przez "należności celne" w rozumieniu u.k.s. należy uważać stawki celne, określone w kolumnie I taryfy celnej, które to stawki są przewidziane dla towarów, nie korzystających z przywileju umownego.

Zauważyć należy, że wprawdzie z literalnego brzmienia art. 2 ustęp 2 zdanie pierwsze rozp. Prez. Rzplitej z 23 sierpnia 1932 r. o ustanowieniu taryfy celnej możnaby na pierwszy rzut oka wnosić, iż pochodzenie towaru z kraju umownego przesądza o zastosowaniu kolumny II taryfy, wniosek ten jednak pozostawałby w jaskrawej sprzeczności ze zdaniem drugim ustępu 2 art. 2 tegoż rozporządzenia, które przewiduje możliwość zniżki konwencyjnej w stosunku tylko do niektórych towarów przywożonych do kraju, a konwencją objętych. Z powyższego wynika, iż cytowany przepis ma charakter przepisu blankietowego. Inaczej mówiąc zakres stosowania stawek celnych według kolumny II taryfy jest uzależniony od treści konwencyj, które jak wyłożono wyżej, przemytu nie dotyczą.