Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2753427

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 11 grudnia 2019 r.
I GSK 722/19
Dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego jako instrument zachęty do zatrudniania osób niepełnosprawnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Dariusz Dudra.

Sędziowie: NSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, del. WSA Piotr Kraczowski (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 910/18 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) kwietnia 2018 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego

1. uchyla zaskarżony wyrok;

2. oddala skargę;

3. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) wyrokiem z 6 grudnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 910/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister) z (...) kwietnia 2018 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, uchylił decyzję Ministra oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej koszty postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes PFRON) decyzją z (...) marca 2017 r. ustalił skarżącej wysokość dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego A. A. za okres sprawozdawczy 06/2016 w kwocie 0 zł.

Od ww. decyzji skarżącą złożyła odwołanie, w którym wyjaśniła, że na miejsce pracownika, któremu w marcu 2016 r. wygasła umowa, została zatrudniona 4 kwietnia 2016 r. osoba niepełnosprawna A. A., która o swojej niepełnosprawności poinformowała 5 maja 2016 r. Przy czym A. A. posiadała orzeczenie o niepełnosprawności wydane 31 marca 2016 r., jednak zataiła ten fakt, ponieważ obawiała się, że nie zostanie przyjęta do pracy. Skarżąca wyjaśniła, że jako pracodawca przejęła obowiązki pracownika, któremu wygasła umowa, w związku z czym nie było potrzeby zatrudniania kolejnego pracownika w celu wzrostu zatrudnienia netto.

Minister decyzją z (...) kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa PFRON. W jej uzasadnieniu wyjaśnił, że w świetle obowiązujących przepisów, skarżąca nie spełniła warunków przewidzianych w art. 26b ust. 4 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511 z późn. zm., dalej: ustawa o rehabilitacji), a zatem miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia tego pracownika nie przysługuje. Minister wskazał, że dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego jest instrumentem zachęty do zatrudniania osób niepełnosprawnych. Z tego względu decydujące znaczenie ma wykazanie zgodnie z art. 26b ust. 4 ustawy o rehabilitacji wzrostu netto zatrudnienia ogółem i wzrostu netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych, tzw. efekt zachęty.

Zdaniem Ministra z dokumentów przedłożonych przez skarżąca wynika, że ubiega się ona o wypłatę dofinansowania za okres sprawozdawczy 06/2016 do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego A. A., która została zatrudniona 4 kwietnia 2016 r. Jednak w dniu podpisania umowy pracodawca nie posiadał orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zatrudnionego pracownika.

Zgodnie zaś z art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. W świetle przepisów, pracownik został zatem zatrudniony jako osoba pełnosprawna. Nie jest więc możliwe uznanie, że pracownik został zatrudniony w ramach efektu zachęty, a tym samym brak jest podstaw do uzyskania dofinansowania do wynagrodzenia tego pracownika. Minister podkreślił, że o wystąpieniu efektu zachęty - przy spełnieniu innych warunków - można mówić jedynie wtedy, gdy pracodawca w dniu podpisywania umowy o pracę jest w posiadaniu ważnego orzeczenia o niepełnosprawności zatrudnianej osoby.

Zaskarżonym wyrokiem WSA uwzględnił skargę E. K. i uchylił decyzję Ministra.

W motywach wyroku WSA wskazał, że dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego jest instrumentem zachęty do zatrudniania osób niepełnosprawnych. Z tego względu należy zgodzić się z Ministrem, że decydujące znaczenie ma wykazanie zgodnie z art. 26b ust. 4 ustawy o rehabilitacji wzrostu netto zatrudnienia ogółem i wzrostu netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych.

WSA zaznaczył, że art. 2a ustawy o rehabilitacji dodany został do ustawy na skutek nowelizacji dokonanej ustawą z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw. Określa on sposób ustalenia terminu, od którego wlicza się pracownika do stanu zatrudnieniu osób niepełnosprawnych na podstawie orzeczeń potwierdzających niepełnosprawność przedstawionych pracodawcy począwszy od 1 stycznia 2011 r. Do orzeczeń przedstawionych pracodawcy po 31 grudnia 2010 r. ma zatem zastosowanie ogólna zasada wynikająca z art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, w myśl której niezależnie od określonej w orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności lub jej stopnia osobę legitymującą się takim orzeczeniem wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia ważnego orzeczenia potwierdzającego tę niepełnosprawność. Wyjątkowo dopuszczalne jest wliczenie osób do stanu zatrudnienia w okresie przed przedstawieniem orzeczenia na podstawie analizy ex post.

WSA wyjaśnił, że A. A. posiadała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 31 marca 2016 r., ważne do 31 marca 2019 r. wskazujące, iż niepełnosprawność istnieje od 29 maja 2008 r., a ustalony stopień niepełnosprawności dokumentuje się od 16 lutego 2016 r. Zdaniem WSA, istnieją zatem podstawy do uznania wysokości miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za czerwiec 2016 r., tj. po dniu złożenia nowemu pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność.

W ocenie WSA efekt zachęty polega na tym, że miesięczne dofinansowanie przysługuje na pracowników niepełnosprawnych, którzy po zatrudnieniu u pracodawcy prowadzącego działalność gospodarczą powodują wzrost netto zatrudnienia ogółem oraz wzrost netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych, a nie na tym - jak to przedstawia w zaskarżonej decyzji organ - czy pracodawca w dniu podpisywania umowy o pracę jest w posiadaniu ważnego orzeczenia o niepełnosprawności zatrudnianej osoby. Formułując tezę, że w świetle przepisów ustawy o rehabilitacji jednym z warunków koniecznych do spełnienia efektu zachęty jest przedstawienie pracodawcy ważnego orzeczenia najpóźniej w dniu zawarcia umowy o pracę, Minister nie wskazuje w istocie na żadne przepisy ustawy o rehabilitacji, które by wspierały powyższy pogląd.

Według WSA cytowana zarówno przez organy i skarżącą treść art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji jest jednoznaczna i odnosi się do momentu przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, a nie chwili zawarcia umowy o pracę. Słusznie wskazuje się w komentarzach do ustawy o rehabilitacji, że ujawnienie informacji o niepełnosprawności, stopniu niepełnosprawności, a także o szczególnych schorzeniach jest uprawnieniem pracownika, chyba że przepisy dotyczące naboru do pracy w określonych zawodach wyraźnie tego wymagają. Oznacza to, że osoba, której niepełnosprawność została formalnie potwierdzona jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 1, albo prawomocnym wyrokiem sądu, może go nie przedstawiać podmiotowi zatrudniającemu. Pracodawca nie może również żądać od pracownika dokumentów potwierdzających niepełnosprawność albo jej stopień. Pracownik ma prawo w każdym czasie wycofać ze swoich akt osobowych orzeczenie o stopniu niepełnosprawności bądź dokument równorzędny. Wycofanie to odbywa się na ogół na żądanie pracownika zgłoszone na piśmie ze wskazaniem konkretnej daty. Pracodawca powinien zachować w aktach kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - albo dokumentu równorzędnego - na której powinna zostać wskazana data wycofania tego dokumentu z akt osobowych pracownika (tożsama z datą zaznaczoną na pisemnym żądaniu pracownika). Od tej daty pracodawca nie ma prawa wliczać pracownika, który wycofał orzeczenie, do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych (zob. Włodarczyk Mirosław (red.), Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Komentarz do art. 2a, opublikowano: WK 2015).

W rezultacie WSA uznał, że zostały naruszone przepisy prawa materialnego art. 2a ustawy o rehabilitacji, a w konsekwencji art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) w stopniu mającym wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA złożył Minister skarżąc go w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 66 w zw. z art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez uznanie, że normy te zostały naruszone oraz nieprzedstawienie oceny prawnej odnośnie wpływu instrumentu zachęty do zatrudniania osób niepełnosprawnych na ustalenie prawa do dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za czerwiec 2016 r.;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:

- art. 2a ust. 1 w zw. z art. 26a ust. 1 i art. 26b ust. 4-6 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 6 ust. 1 i 5 lit. c w zw. z art. 33 rozporządzenia Komisji (WE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz.UE.L Nr 187, str. 1; dalej: rozporządzenie 651/2014) w zw. z art. 48a ust. 2 ustawy o rehabilitacji, poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pracodawcy przysługiwało ze środków PFRON miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za czerwiec 2016 r., tj. począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, podczas gdy dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego przysługiwało pracodawcy w sytuacji wzrostu netto zatrudnienia ogółem i wzrostu netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych (efekt zachęty), czego nie osiągnięto w sprawie;

- art. 2a ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1-3 w zw. z art. 26a ust. 1 i art. 26b ust. 4-6 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 6 ust. 1 i 5 lit. c w zw. z art. 33 w zw. z motywem 18 i 54 rozporządzenia 651/2014 w zw. z art. 48a ust. 2 ustawy o rehabilitacji, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wliczenie pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w celu nabycia prawa do dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego powstaje od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, podczas gdy warunkiem wliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na potrzeby dofinansowania jest wystąpienie efektu zachęty w zakresie udzielania pomocy publicznej wraz z wymogiem konieczności pomocy;

- art. 6 ust. 1 i 5 lit. c w zw. z art. 33 w zw. z motywem 18 i 54 rozporządzenia 651/2014 w zw. z art. 48a ust. 2 ustawy o rehabilitacji, poprzez niewłaściwe zastosowanie i pominięcie tych przepisów przy ustaleniu prawa do dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za czerwiec 2016 r.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez NSA, ewentualnie o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania; rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie, rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie jej zarzuty oparte zostały na usprawiedliwionych podstawach.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, z przyczyn określonych w § 2 powołanego artykułu, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły.

Kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku ogranicza się zatem do oceny, czy narusza on przepisy wskazane w zarzutach skargi kasacyjnej.

Ponieważ analogiczne zarzuty jak w rozpoznanej sprawie zostały sformułowane przez tego samego skarżącego (Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) w skargach kasacyjnych wniesionych od wyroków WSA w Warszawie z 6 grudnia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 915/18 i V SA/Wa 916/18, uchylających decyzje Ministra z 3 kwietnia 2018 r. w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego ze skarg E. K., Naczelny Sąd Administracyjny za uzasadnione uznał posłużenie się w tej sprawie tymi samymi argumentami, co w wymienionych sprawach zakończonych wyrokami z 18 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 494/19 oraz I GSK 495/19.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przez WSA art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu WSA przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn skarga zasługuje na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń WSA w kwestionowanym zakresie. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej WSA wskazał co jego zdaniem oznacza efekt zachęty. To natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska sądu, czy też jego ocena, iż uzasadnienie wyroku jest dla niego nieprzekonywujące, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2015 r. II GSK 470/14).

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że A. A. została zatrudniona 4 kwietnia 2016 r. Orzeczenie o jej niepełnosprawności wydane zostało 31 marca 2016 r. do 31 marca 2019 r. Skarżąca dokument potwierdzający niepełnosprawność nowo zatrudnionego pracownika otrzymała 5 maja 2016 r.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska WSA, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Ministra w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego stwierdził, że decyzja ta jest niezgodna z prawem. W ocenie WSA organ II instancji nie wskazał żadnych przepisów ustawy o rehabilitacji, które wskazywałyby, że jednym z warunków koniecznych do spełnienia efektu zachęty jest przedstawienie pracodawcy ważnego orzeczenia o niepełnosprawności najpóźniej w dniu zawarcia umowy o pracę. Jednocześnie uznał, że "...Efekt zachęty polega na tym, że miesięczne dofinansowanie przysługuje na pracowników niepełnosprawnych, którzy po zatrudnieniu u pracodawcy prowadzącego działalność gospodarczą powodują wzrost netto zatrudnienia ogółem oraz wzrost netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych, a nie na tym - jak to przedstawia w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy - czy pracodawca w dniu podpisywania umowy o pracę jest w posiadaniu ważnego orzeczenia o niepełnosprawności zatrudnianej osoby.".

Zdaniem Ministra "...brak wiedzy pracodawcy odnośnie istnienia niepełnosprawności pracownika na moment zatrudnienia, wyklucza możliwość uznania, że był "zachęcony" do zatrudnienia danej osoby i tym samym kierował się możliwością otrzymania pomocy publicznej w postaci dofinansowania do wynagrodzenia tego pracownika.".

W ocenie NSA w sporze tym rację należy przyznać Ministrowi.

Wskazać należy, że w myśl art. 33 ust. 1 rozporządzeniem 651/2014 pomoc na zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 3 TfUE i wyłączona z obowiązku zgłoszenia, o którym mowa w art. 108 ust. 3 TfUE, jeżeli spełnione są warunki ustanowione w niniejszym artykule i w rozdziale I. Jeżeli rekrutacja takich pracowników nie powoduje wzrostu netto liczby pracowników w danym przedsiębiorstwie w porównaniu ze średnią za poprzednie 12 miesięcy, powodem zwolnienia zapełnionego w ten sposób etatu lub etatów jest dobrowolne rozwiązanie stosunku pracy, niepełnosprawność, przejście na emeryturę z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego, dobrowolne zmniejszenie wymiaru czasu pracy lub zgodne z prawem zwolnienie za naruszenie obowiązków pracowniczych, a nie redukcja etatu (art. 33 ust. 3 rozporządzenia 651/2014).

Celem pomocy publicznej w formie subsydiów płacowych jest zachęcenie pracodawców do zwiększenia poziomu zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych, co wynika w pkt 54 preambuły do rozporządzenia 651/2014, w myśl którego "Pewne kategorie pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji lub niepełnosprawnych wciąż mają trudności z wejściem na rynek pracy i pozostaniu na nim. W związku z tym organy publiczne mogą stosować środki mające na celu zachęcenie przedsiębiorstw do zwiększenia poziomów zatrudnienia tych kategorii pracowników, zwłaszcza osób młodych. Jako że koszty zatrudnienia stanowią część zwykłych kosztów operacyjnych każdego przedsiębiorstwa, pomoc na zatrudnienie pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji lub pracowników niepełnosprawnych powinna mieć pozytywny wpływ na poziomy zatrudnienia wspomnianych kategorii pracowników i nie powinna zaledwie umożliwiać przedsiębiorstwom ograniczenie kosztów, które musiałyby ponieść w przypadku nieotrzymania pomocy. (...)". Przy czym należy mieć na uwadze, że zgodnie z pkt 18 preambuły do rozporządzenia 651/2014 "Aby mieć pewność, że pomoc jest niezbędna i zachęca do rozwoju dalszej działalności lub projektów, niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do pomocy na działalność, którą i tak beneficjent by prowadził, nawet w przypadku braku pomocy. Pomoc powinna być wyłączona z obowiązku zgłoszenia na mocy niniejszego rozporządzenia tylko wówczas, gdy prace dotyczące realizacji projektu lub działań objętych pomocą rozpoczęto po przedłożeniu przez beneficjenta pisemnego wniosku o pomoc."

Polski ustawodawca kwestię pomocy na zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych w formie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego uregulował w art. 26a-26c ustawy o rehabilitacji. Ustawodawca przyjął, iż uprawnionym do miesięcznego dofinansowania jest każdy pracodawca, który spełnia przewidziane w ustawie warunki. Ubiegając się o dofinansowanie pracodawca winien wykazać efekt zachęty metodą ilościową, poprzez ustalenie wzrostu netto stanu zatrudnienia ogółem w miesiącu podjęcia zatrudnienia przez pracownika, na którego pracodawca zamierza pobierać wsparcie, w stosunku do przeciętnego zatrudnienia ogółem w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc podjęcia zatrudnienia przez tę osobę lub metodą jakościową, wykazując, że pracownik podjął pracę na etacie zwolnionym w warunkach określonych w art. 26b ust. 4 i ust. 5 ustawy o rehabilitacji, w miesiącu rozpoczęcia pracy przez osobę niepełnosprawną.

Zgodnie z art. 26b ust. 4 ustawy o rehabilitacji, jeżeli zatrudnienie nowych pracowników niepełnosprawnych w danym miesiącu, u pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą, nie powoduje u tego pracodawcy wzrostu netto zatrudnienia ogółem i wzrostu netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego nie przysługuje, jeżeli jego zatrudnienie nastąpiło w wyniku rozwiązania umowy o pracę z innym pracownikiem, chyba że umowa o pracę uległa rozwiązaniu:

1) z przyczyn określonych w art. 52 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy;

2) za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika;

3) na mocy porozumienia stron;

4) wskutek przejścia pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy;

5) z upływem czasu, na który została zawarta;

6) z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta.

Natomiast w myśl art. 26b ust. 5 ustawy o rehabilitacji, jeżeli nie są spełnione warunki, o których mowa w ust. 4, miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego przysługuje w przypadku, gdy jego miejsce pracy powstało w wyniku:

1) wygaśnięcia umowy o pracę;

2) zmniejszenia wymiaru czasu pracy pracownika - na jego wniosek.

Jak wyżej wskazano w sprawie bezspornym jest, że 4 kwietnia 2016 r., tj. w dniu zawarcia umowy o pracę z A. A.skarżąca nie dysponowała orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Brak wiedzy skarżącej o niepełnosprawności nowo zatrudnianego pracownika, mimo że osoba ta była faktycznie niepełnosprawna spowodowała, że została ona zatrudniona jako pracownik pełnosprawny i nie została wyliczona do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. O zatrudnieniu nowego pracownika o orzeczonej niepełnosprawności można bowiem mówić, gdy obie strony umowy mają świadomość o istnieniu niepełnosprawności pracownika, a powiązane jest to z koniecznością okazanie takiego orzeczenia, a następnie złożenie go do akt osobowych. Fakt zatrudnienia przez skarżącą osoby pełnosprawnej niweczy możliwość przyjęcia, że wystąpił efekt zachęty do zatrudnienia danej osoby i tym samym, że kierowała się ona możliwością otrzymania pomocy publicznej w postaci dofinansowania do wynagrodzenia tego pracownika. Późniejsze wliczenie osoby niepełnosprawnej do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, stosownie do art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, nie sanuje braku wystąpienia efektu zachęty w chwili zatrudnienia tej osoby.

NSA podziela stanowisko, że prawo wliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na potrzeby dofinansowanie uzależnione jest od posiadania oraz od przedstawienia pracodawcy ważnego orzeczenia wydanego przez zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności. Artykuł 1 ustawy o rehabilitacji określił bowiem, że ustawa dotyczy jedynie osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem. Oznacza to, że pracodawca zatrudniający osobę niepełnosprawną niewykazującą stosownego orzeczenia w momencie nawiązania stosunku pracy, nie działa w efekcie zachęty, a tym samym nie może korzystać z uprawnień wynikających z przepisów ustawy o rehabilitacji. Posiadanie przez pracodawcę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nowo zatrudnianego pracownika daje podstawę do stwierdzenia, że osiągnięty został cel pomocy publicznej, o którym mowa pkt 54 preambuły do rozporządzenia 651/2014.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 48a ust. 2 ustawy o rehabilitacji, środki Funduszu przyznane pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą na podstawie art. 26, art. 26a, art. 26d i art. 32 ust. 1 pkt 2 stanowią pomoc na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych w rozumieniu rozporządzenia 651/2014. Dlatego przy wykładni przepisów określających warunki nabycia przez pracodawcę uprawnienia do otrzymywania dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, należy mieć na uwadze treść przepisów unijnych zezwalających na udzielanie tego rodzaju pomocy przepisami krajowymi. Ocena faktu, że skarżąca zatrudniła pracownika pełnosprawnego, bez wliczania go do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od momentu zatrudnienia (art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji), przez pryzmat pkt 18 preambuły do rozporządzenia 651/2014, prowadzi do wniosku, że pomoc w postaci miesięcznego dofinansowania na pracownika niepełnosprawnego nie jest konieczne, ponieważ skarżąca zatrudniła pracownika pomimo braku pomocy. Uwzględniając również oświadczenie skarżącej, że nie nastąpił wzrost zatrudnienia w czerwcu 2016 r. w związku z ponownym zatrudnieniem pracownika niepełnosprawnego, stwierdzić należy, że nie doszło do wystąpienia efektu zachęty rozumianego jako wzrost netto zatrudnienia ogółem i wzrost netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych, przez co dofinansowanie za czerwiec 2016 r., nie jest należne.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne zarzuty naruszenie prawa materialnego zawarte w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny opierając się na art. 188 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. rozpoznał skargę poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. orzeczono o odstąpieniu od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Przepis ten pozwala na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę trudną sytuację materialną E. K., wynikającą ze złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz to, że na podstawie takich samych zarzutów skarg kasacyjnych w sprawach I GSK 494/19 i I GSK 495/19 zasądzono organowi pełne koszty postępowania kasacyjnego.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.