Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2741294

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 18 czerwca 2019 r.
I GSK 495/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz.

Sędziowie: NSA Barbara Mleczko-Jabłońska, del. WSA Tomasz Smoleń (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 916/18 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) kwietnia 2018 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego

1. uchyla zaskarżony wyrok;

2. oddala skargę;

3. zasądza od E. K. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 6 grudnia 2018 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. K. (Strona, Skarżąca) na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) kwietnia 2018 r. w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz E. K. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia (...) marca 2017 r. Prezes PFRON ustalił Stronie wysokość dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego A. A. za okres sprawozdawczy 07/2016 w kwocie 0 zł. Od powyższej decyzji Strona złożyła odwołanie, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę zaskarżonej decyzji. Strona wyjaśniła, iż na miejsce pracownika, któremu w marcu 2016 r. wygasła umowa, została zatrudniona 4 kwietnia 2016 r. osoba niepełnosprawna A. A., która o swojej niepełnosprawności poinformowała 5 maja 2016 r. Strona wskazała, iż A. A. posiadała orzeczenie o niepełnosprawności wydane 31 marca 2016 r., jednak zataiła ten fakt, ponieważ obawiała się, że nie zostanie przyjęta do pracy. Strona wyjaśniła również, iż jako pracodawca przejęła obowiązki pracownika, któremu wygasła umowa, w związku z czym nie było potrzeby zatrudniania kolejnego pracownika w celu wzrostu zatrudnienia netto.

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (Minister, organ II instancji) decyzją wydaną (...) kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa, Strona nie spełniła warunków przewidzianych w art. 26b ust. 4 i 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511 z późn. zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji"), a zatem miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia tego pracownika nie przysługuje.

Dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego jest instrumentem zachęty do zatrudniania osób niepełnosprawnych. Z tego względu decydujące znaczenie ma wykazanie zgodnie z art. 26b ust. 4 ustawy o rehabilitacji wzrostu netto zatrudnienia ogółem i wzrostu netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych (tzw. "efekt zachęty").

Zdaniem organu odwoławczego z dokumentów przedłożonych przez Stronę wynika, iż ubiega się ona o wypłatę dofinansowania za okres sprawozdawczy 08/2016 do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego A. A., która została zatrudniona 4 kwietnia 2016 r. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane zostało 31 marca 2016 r., natomiast jak wynika z oświadczenia pracodawcy z 30 listopada 2016 r. oraz oświadczenia zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego z 5 maja 2016 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wpłynęło do pracodawcy 5 maja 2016 r. Tym samym, w dniu podpisania umowy pracodawca nie posiadał orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zatrudnionego pracownika.

Zgodnie z art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji osobę niepełnosprawną wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność. W świetle przepisów, pracownik został zatem zatrudniony jako osoba pełnosprawna. Nie jest więc możliwe uznanie, że pracownik został zatrudniony w ramach efektu zachęty, a tym samym brak jest podstaw do uzyskania dofinansowania do wynagrodzenia tego pracownika.

Odnosząc się do argumentów Strony organ II instancji wyjaśnił, iż o wystąpieniu efektu zachęty - przy spełnieniu innych warunków - można mówić jedynie wtedy, gdy pracodawca w dniu podpisywania umowy o pracę jest w posiadaniu ważnego orzeczenia o niepełnosprawności zatrudnianej osoby. Należy ponownie podkreślić, iż w świetle przepisów ustawy o rehabilitacji jednym z warunków koniecznych do spełnienia efektu zachęty jest przedstawienie pracodawcy ważnego orzeczenia najpóźniej w dniu zawarcia umowy o pracę.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż przesłanką wyjściową do ustalenia efektu zachęty jest posiadanie przez pracodawcę wiedzy, że zatrudnia osobę niepełnosprawną w rozumieniu ustawy o rehabilitacji. W przeciwnym przypadku pracodawca nie mógł zostać przekonany do zatrudnienia tej osoby tym, że będzie mógł na nią uzyskać pomoc na zatrudnienie osób niepełnosprawnych.

Od powyższej decyzji Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 ust. 1 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję, a o kosztach orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Sąd I instancji wskazał, że dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego jest instrumentem zachęty do zatrudniania osób niepełnosprawnych. Z tego względu należy zgodzić się z organem odwoławczym, iż decydujące znaczenie ma wykazanie zgodnie z art. 26b ust. 4 ustawy o rehabilitacji wzrostu netto zatrudnienia ogółem i wzrostu netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych.

WSA zaznaczył, iż art. 2a ustawy o rehabilitacji dodany został do ustawy na skutek nowelizacji dokonanej ustawy z dnia 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw. Określa on sposób ustalenia terminu, od którego wlicza się pracownika do stanu zatrudnieniu osób niepełnosprawnych na podstawie orzeczeń potwierdzających niepełnosprawność przedstawionych pracodawcy począwszy od dnia 1 stycznia 2011 r. Do orzeczeń przedstawionych pracodawcy po dniu 31 grudnia 2010 r. ma zatem zastosowanie ogólna zasada wynikająca z art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, w myśl której niezależnie od określonej w orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności lub jej stopnia osobę legitymującą się takim orzeczeniem wlicza się do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych począwszy od dnia przedstawienia ważnego orzeczenia potwierdzającego tę niepełnosprawność. Wyjątkowo dopuszczalne jest wliczenie osób do stanu zatrudnienia w okresie przed przedstawieniem orzeczenia na podstawie analizy ex post.

Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie A. A. posiadała orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 31 marca 2016 r., ważne do 31 marca 2019 r. wskazujące, iż niepełnosprawność istnieje od 29 maja 2008 r., a ustalony stopień niepełnosprawności dokumentuje się od 16 lutego 2016 r. Zdaniem WSA, istnieją zatem podstawy do uznania wysokości miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za miesiąc sierpień 2016 r., tj. po dniu złożenia nowemu pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność.

W ocenie Sądu I instancji efekt zachęty polega na tym, że miesięczne dofinansowanie przysługuje na pracowników niepełnosprawnych, którzy po zatrudnieniu u pracodawcy prowadzącego działalność gospodarczą powodują wzrost netto zatrudnienia ogółem oraz wzrost netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych, a nie na tym - jak to przedstawia w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy - czy pracodawca w dniu podpisywania umowy o pracę jest w posiadaniu ważnego orzeczenia o niepełnosprawności zatrudnianej osoby. Formułując tezę, iż w świetle przepisów ustawy o rehabilitacji jednym z warunków koniecznych do spełnienia efektu zachęty jest przedstawienie pracodawcy ważnego orzeczenia najpóźniej w dniu zawarcia umowy o pracę, organ II instancji nie wskazuje w istocie na żadne przepisy ustawy o rehabilitacji, które by wspierały powyższy pogląd.

Według WSA cytowana zarówno przez organy administracji i Skarżącą treść przepisu art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji jest jednoznaczne i odnosi się do momentu przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, a nie chwili zawarcia umowy o pracę. Słusznie wskazuje się w komentarzach do ustawy o rehabilitacji, iż ujawnienie informacji o niepełnosprawności, stopniu niepełnosprawności, a także o szczególnych schorzeniach jest uprawnieniem pracownika, chyba że przepisy dotyczące naboru do pracy w określonych zawodach wyraźnie tego wymagają. Oznacza to, że osoba, której niepełnosprawność została formalnie potwierdzona jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 1, albo prawomocnym wyrokiem sądu, może go nie przedstawiać podmiotowi zatrudniającemu. Pracodawca nie może również żądać od pracownika dokumentów potwierdzających niepełnosprawność albo jej stopień. Podkreślenia wymaga również to, że pracownik ma prawo w każdym czasie wycofać ze swoich akt osobowych orzeczenie o stopniu niepełnosprawności bądź dokument równorzędny. Wycofanie to odbywa się na ogół na żądanie pracownika zgłoszone na piśmie ze wskazaniem konkretnej daty. Pracodawca powinien zachować w aktach kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - albo dokumentu równorzędnego - na której powinna zostać wskazana data wycofania tego dokumentu z akt osobowych pracownika (tożsama z datą zaznaczoną na pisemnym żądaniu pracownika). Od tej daty pracodawca nie ma prawa wliczać pracownika, który wycofał orzeczenie, do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych (zob. Włodarczyk Mirosław (red.), Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Komentarz do art. 2a, opublikowano: WK 2015).

Mając powyższe na względzie WSA stwierdził, że zostały naruszone przepisy prawa materialnego art. 2a ustawy o rehabilitacji, a w konsekwencji również art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Skargę kasacyjną od wyżej wskazanego wyroku złożył Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zaskarżając go w całości i zarzucił mu:

1. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.) - zwanej dalej "k.p.a." w zw. z art. 66 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez uznanie, że normy te zostały naruszone oraz nieprzedstawienie oceny prawnej odnośnie wpływu instrumentu zachęty do zatrudniania osób niepełnosprawnych na ustalenie prawa do dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za miesiąc sierpień 2016 r.;

2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:

- art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 26a ust. 1 i art. 26b ust. 4-6 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 6 ust. 1 i 5 lit. c w zw. z art. 33 rozporządzenia Komisji (WE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz.UE.L Nr 187, str. 1) - zwanego dalej "rozporządzeniem nr 651/2014" w zw. z art. 48a ust. 2 ustawy o rehabilitacji poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pracodawcy przysługiwało ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za miesiąc sierpień 2016 r., tj. począwszy od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, podczas gdy dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego przysługiwało pracodawcy w sytuacji wzrostu netto zatrudnienia ogółem i wzrostu netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych (efekt zachęty), czego nie osiągnięto w przedmiotowej sprawie,

- art. 2a ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1-3 w zw. z art. 26a ust. 1 i art. 26b ust. 4-6 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 6 ust. 1 i 5 lit. c w zw. z art. 33 w zw. z motywem 18 i 54 rozporządzenia nr 651/2014 w zw. z art. 48a ust. 2 ustawy o rehabilitacji poprzez błędną wykładnię i uznanie, źe wliczenie pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych w celu nabycia prawa do dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego powstaje od dnia przedstawienia pracodawcy orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, podczas gdy warunkiem wliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na potrzeby dofinansowania jest wystąpienie efektu zachęty w zakresie udzielania pomocy publicznej wraz z wymogiem konieczności pomocy,

- art. 6 ust. 1 i 5 lit. c w zw. z art. 33 w zw. z motywem 18 i 54 rozporządzenia nr 651/2014 w zw. z art. 48a ust. 2 ustawy o rehabilitacji poprzez niewłaściwe zastosowanie i pominięcie tych przepisów przy ustaleniu prawa do dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego za miesiąc sierpień 2016 r.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono:

1. na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie

2. na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;

3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym;

4. na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od Skarżącej na rzecz Organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu organ przedstawił argumenty mające świadczyć o trafności zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.

W sporządzonej osobiście odpowiedzi na skargę kasacyjną Strona wyniosła o:

1) oddalenie skargi kasacyjnej jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw, zgodnie z dyspozycją art. 184 p.p.s.a.;

2) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym;

3) zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie jej zarzuty oparte zostały na usprawiedliwionych podstawach.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie przesłanki enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą nie może odnieść zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, Nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn skarga zasługuje na uwzględnienie, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu I instancji w kwestionowanym zakresie. Wbrew zarzutom skargi kasacji WSA wskazał co jego zdaniem oznacza efekt zachęty. To natomiast, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu, czy też jego ocena, iż uzasadnienie wyroku jest dla niego nieprzekonywujące, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 470/14).

W sprawie bezspornym jest, że A. A. została zatrudniona w dniu 4 kwietnia 2016 r. Orzeczenie o jej niepełnosprawności wydane zostało z dniem 31 marca 2016 r. do dnia 31 marca 2019 r. Stron dokument potwierdzający niepełnosprawność nowo zatrudnionego pracownika otrzymała w dniu 5 maj 2016 r. Wykonując zarządzenie organu uzupełnienie dokumentów Strona przedłożyła również umowę o pracę zawartą z A. A. w dniu 1 lipca 2016 r., z której wynika, że została ona zatrudniona na czas określony od 1 lipca 2016 r. do 31 października 2016 r. Ponadto Strona w złożonych dokumentach oświadczyła, że w związku z ponownym zatrudnieniem pracownika niepełnosprawnego w miesiącu lipcu 2016 r., nie nastąpił wzrost zatrudnienia.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) kwietnia 2018 r. w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego stwierdził, że decyzja ta jest niezgodna z prawem. W ocenie WSA organ II instancji nie wskazał żadnych przepisów ustawy o rehabilitacji, które wskazywały by, że jednym z warunków koniecznych do spełnienia efektu zachęty jest przedstawienie pracodawcy ważnego orzeczenia o niepełnosprawności najpóźniej w dniu zawarcia umowy o pracę. Jednocześnie uznał, że "...Efekt zachęty polega na tym, że miesięczne dofinansowanie przysługuje na pracowników niepełnosprawnych, którzy po zatrudnieniu u pracodawcy prowadzącego działalność gospodarczą powodują wzrost netto zatrudnienia ogółem oraz wzrost netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych, a nie na tym - jak to przedstawia w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy - czy pracodawca w dniu podpisywania umowy o pracę jest w posiadaniu ważnego orzeczenia o niepełnosprawności zatrudnianej osoby.".

Zdaniem Ministra "...brak wiedzy pracodawcy odnośnie istnienia niepełnosprawności pracownika na moment zatrudnienia, wyklucza możliwość uznania, że był "zachęcony" do zatrudnienia danej osoby i tym samym kierował się możliwością otrzymania pomocy publicznej w postaci dofinansowania do wynagrodzenia tego pracownika.".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sporze tym rację należy przyznać Ministrowi.

Wskazać należy, że w myśl art. 33 ust. 1 rozporządzeniem nr 651/2014 pomoc na zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 3 TfUE i wyłączona z obowiązku zgłoszenia, o którym mowa w art. 108 ust. 3 TfUE, jeżeli spełnione są warunki ustanowione w niniejszym artykule i w rozdziale I. Jeżeli rekrutacja takich pracowników nie powoduje wzrostu netto liczby pracowników w danym przedsiębiorstwie w porównaniu ze średnią za poprzednie 12 miesięcy, powodem zwolnienia zapełnionego w ten sposób etatu lub etatów jest dobrowolne rozwiązanie stosunku pracy, niepełnosprawność, przejście na emeryturę z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego, dobrowolne zmniejszenie wymiaru czasu pracy lub zgodne z prawem zwolnienie za naruszenie obowiązków pracowniczych, a nie redukcja etatu (art. 33 ust. 1 rozporządzenia nr 651/2014).

Celem pomocy publicznej w formie subsydiów płacowych jest zachęcenie pracodawców do zwiększenia poziomu zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych, co wynika w pkt 54 preambuły do rozporządzenia nr 651/2014, w myśl którego "Pewne kategorie pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji lub niepełnosprawnych wciąż mają trudności z wejściem na rynek pracy i pozostaniu na nim. W związku z tym organy publiczne mogą stosować środki mające na celu zachęcenie przedsiębiorstw do zwiększenia poziomów zatrudnienia tych kategorii pracowników, zwłaszcza osób młodych. Jako że koszty zatrudnienia stanowią część zwykłych kosztów operacyjnych każdego przedsiębiorstwa, pomoc na zatrudnienie pracowników znajdujących się w szczególnie niekorzystnej sytuacji lub pracowników niepełnosprawnych powinna mieć pozytywny wpływ na poziomy zatrudnienia wspomnianych kategorii pracowników i nie powinna zaledwie umożliwiać przedsiębiorstwom ograniczenie kosztów, które musiałyby ponieść w przypadku nieotrzymania pomocy....". Przy czym należy mieć na uwadze, że zgodnie z pkt 18 preambuły do rozporządzenia nr 651/2014 "Aby mieć pewność, że pomoc jest niezbędna i zachęca do rozwoju dalszej działalności lub projektów, niniejsze rozporządzenie nie powinno mieć zastosowania do pomocy na działalność, którą i tak beneficjent by prowadził, nawet w przypadku braku pomocy. Pomoc powinna być wyłączona z obowiązku zgłoszenia na mocy niniejszego rozporządzenia tylko wówczas, gdy prace dotyczące realizacji projektu lub działań objętych pomocą rozpoczęto po przedłożeniu przez beneficjenta pisemnego wniosku o pomoc."

Polski ustawodawca kwestię pomoc na zatrudnianie pracowników niepełnosprawnych w formie miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego uregulował w art. 26a-26c ustawy o rehabilitacji. Ustawodawca przyjął, iż uprawnionym do miesięcznego dofinansowania jest każdy pracodawca, który spełnia przewidziane w ustawie warunki. Ubiegając się o dofinansowanie pracodawca winien wykazać efekt zachęty metodą ilościową, poprzez ustalenie wzrostu netto stanu zatrudnienia ogółem w miesiącu podjęcia zatrudnienia przez pracownika, na którego pracodawca zamierza pobierać wsparcie, w stosunku do przeciętnego zatrudnienia ogółem w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc podjęcia zatrudnienia przez tę osobę lub metodą jakościową, wykazując, że pracownik podjął pracę na etacie zwolnionym w warunkach określonych w art. 26b ust. 4 i ust. 5 ustawy o rehabilitacji, w miesiącu rozpoczęcia pracy przez osobę niepełnosprawną.

Zgodnie z art. 26b ust. 4 ustawy o rehabilitacji, jeżeli zatrudnienie nowych pracowników niepełnosprawnych w danym miesiącu, u pracodawcy wykonującego działalność gospodarczą, nie powoduje u tego pracodawcy wzrostu netto zatrudnienia ogółem i wzrostu netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego nie przysługuje, jeżeli jego zatrudnienie nastąpiło w wyniku rozwiązania umowy o pracę z innym pracownikiem, chyba że umowa o pracę uległa rozwiązaniu:

1) z przyczyn określonych w art. 52 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy;

2) za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika;

3) na mocy porozumienia stron;

4) wskutek przejścia pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy;

5) z upływem czasu, na który została zawarta;

6) z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta.

Natomiast w myśl art. 26b ust. 5 ustawy o rehabilitacji, jeżeli nie są spełnione warunki, o których mowa w ust. 4, miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego pracownika niepełnosprawnego przysługuje w przypadku, gdy jego miejsce pracy powstało w wyniku:

1) wygaśnięcia umowy o pracę;

2) zmniejszenia wymiaru czasu pracy pracownika - na jego wniosek.

Jak wyżej wskazanego w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w dniu 4 kwietnia 2016 r. to jest w dniu zawarcia umowy o pracę z A. A. Strona nie dysponowała orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Brak wiedzy Strony o niepełnosprawności nowo zatrudnianego pracownika, mimo iż osoba ta była faktycznie niepełnosprawna spowodowała, że została ona zatrudniona jako pracownik pełnosprawny i nie została wyliczona do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych. O zatrudnia nowego pracownika o orzeczonej niepełnosprawności można bowiem mówić, gdy obie strony umowy mają świadomość o istnieniu niepełnosprawności pracownika, a powiązane jest to z koniecznością okazanie takiego orzeczenia, a następnie złożenie go do akt osobowych. Fakt zatrudnienia przez Stronę osoby pełnosprawnej niweczy możliwość przyjęcia, iż wystąpił efekt zachęty do zatrudnienia danej osoby i tym samym, że kierowała się ona możliwością otrzymania pomocy publicznej w postaci dofinansowania do wynagrodzenia tego pracownika. Późniejsze wliczenie osoby niepełnosprawnej do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych, stosownie do treści art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji, nie sanuje braku wystąpienia efektu zachęty w chwili zatrudnienia tej osoby.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że prawo wliczenia pracownika do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych na potrzeby dofinansowanie uzależniony jest od posiadania oraz od przedstawienia pracodawcy ważnego orzeczenia wydanego przez zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności. Artykuł 1 ustawy o rehabilitacji określił bowiem, że ustawa dotyczy jedynie osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem. Oznacza to, że pracodawca zatrudniający osobę niepełnosprawną niewykazującą stosownego orzeczenia w momencie nawiązania stosunku pracy, nie działa w efekcie zachęty, a tym samym nie może korzystać z uprawnień wynikających z przepisów ustawy o rehabilitacji. Posiadanie przez pracodawcę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nowo zatrudnianego pracownika daje podstawę do stwierdzenia, że osiągnięty został cel pomocy publicznej, o którym mowa pkt 54 preambuły do rozporządzenia nr 651/2014.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 48a ust. 2 ustawy o rehabilitacji Środki Funduszu przyznane pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą na podstawie art. 26, art. 26a, art. 26d i art. 32 ust. 1 pkt 2 stanowią pomoc na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych w rozumieniu rozporządzenia nr 651/2014. Dlatego przy wykładni przepisów określających warunki nabycia przez pracodawcę uprawnienia do otrzymywania dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, należy mieć na uwadze treść przepisów unijnych zezwalających na udzielanie tego rodzaju pomocy przepisami krajowymi. Ocena faktu, że Strona zatrudniła pracownika pełnosprawnego, bez wliczania go do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od momentu zatrudnienia (art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji), przez pryzmat pkt 18 preambuły do rozporządzenia nr 651/2014, prowadzi do wniosku, iż pomoc w postaci miesięcznego dofinansowania na pracownika niepełnosprawnego nie jest konieczne, albowiem Strona zatrudniła pracownika pomimo braku pomocy. Uwzględniając również oświadczenie Strony, iż nie nastąpił wzrost zatrudnienia w miesiącu sierpniu 2016 w związku z ponownym zatrudnieniem pracownika niepełnosprawnego, stwierdzić należy, że nie doszło do wystąpienia efektu zachęty rozumianego jako wzrost netto zatrudnienia ogółem i wzrost netto zatrudnienia pracowników niepełnosprawnych, przez co dofinansowanie za sierpień 2016 r., nie jest należne.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne zarzuty naruszenie prawa materialnego zawarte w pkt 2. petitum skargi kasacyjnej. Opierając się na art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. rozpoznał skargę, poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2 oraz art. 205 § 2 w związku z art. 209 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.