Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2848163

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 16 stycznia 2020 r.
I GSK 1671/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Hanna Kamińska.

Sędziowie: NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.), del. WSA Izabella Janson.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Go 3/17 w sprawie ze skargi P.N. na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zielonej Górze na rzecz P.N. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 23 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Go 3/17 oddalił skargę P.N. na decyzję Dyrektora Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARMiR w Zielonej Górze z (...) r. nr (...) w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządu za zaległości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

A. (spółka) w dniu 12 czerwca 2004 r. złożyła do Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2004.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z (...), przyznał spółce płatności ONW na rok 2004. w łącznej wysokości 17 692,81 zł.

Decyzja ta stała się ostateczna oraz wypłacono spółce środki w ww. wysokości.

Następnie Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Zielonej Górze wszczął postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu spółce płatności ONW na rok 2004 i decyzją z (...) r. orzekł o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z (...)

Rozpatrując ponownie sprawę spółki dotyczącą przyznania płatności ONW

na rok 2004 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z (...) r. odmówił spółce przyznania płatności ONW na rok 2004. Decyzja stała się ostateczna 12 lipca 2006 r.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował spółkę o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nadmiernie pobranych płatności ONW w łącznej kwocie 17 692,81 zł. Spółka nie dokonała zwrotu należności. Z tego względu wobec spółki wszczęto postępowanie w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych pobranych na mocy wyeliminowanej z obrotu prawnego decyzji z (...)

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z (...) r. orzekł o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW do zwrot w wysokości 17.692,81 zł.

Spółka nie uregulowała należności zaś Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowej Soli postanowieniem z (...) r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone względem spółki.

Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął postępowanie administracyjne w zakresie odpowiedzialności członków zarządu A. za powstałe wobec ARiMR zaległości z tytułu nienależnie pobranych płatności ONW ustalonych decyzją z (...) r.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z (...) r. orzekł względem P.N. (skarżącego), prezesa zarządu Spółki A. o przeniesieniu odpowiedzialności na członków zarządu za zaległości spółki.

Organ I instancji ustalił wymaganą kwotę zwrotu płatności ONW

(wraz z odsetkami za zwłokę) w wysokości łącznej 19 876,02 zł.

Orzekając na skutek odwołania skarżącego Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z (...) r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że według pełnego odpisu z rejestru przedsiębiorców P.N. pełni funkcję prezesa jednoosobowego zarządu A. nieprzerwanie od 18 października 2005 r. Był prezesem zarządu w dniu 2 czerwca 2014 r. tj. w dniu doręczenia decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o ustaleniu nienależnie pobranych płatności ONW, która stała się ostateczna w dniu 16 czerwca 2014 r. Zobowiązanie powstało w czasie pełnienia funkcji prezesa jednoosobowego zarządu A. Z tego względu skarżący ponosi odpowiedzialność za zaległości powstałe w trakcie pełnienia obowiązków na wskazanym wyżej stanowisku. Zakres odpowiedzialności został wyznaczony przy użyciu terminu płatności zobowiązania. Skarżący był prezesem zarządu A. w dniu w którym minął termin płatności zobowiązania - 60 dni od dnia 3 czerwca 2014 r. tj. od dnia następnego po dniu w którym decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia (...) r. została doręczona.

Organ II instancji badając czy wystąpiły przesłanki umożliwiające uwolnienie się skarżącego od odpowiedzialności za zaległości wskazał, że P.N. pełnił funkcję prezesa zarządu A. nieprzerwanie od 18 października 2005 r., a zatem miał wystarczająco dużo czasu by przeanalizować sytuację finansową spółki i - w związku z jej złą kondycją finansową - podjąć działania zmierzające do złożenia wniosku o upadłość spółki. Powyższego zabrakło.

Jako członek zarządu spółki skarżący w całym okresie jej funkcjonowania powinien orientować się nie tylko, co do zakresu czynności, które mu powierzono, członkowi zarządu spółki z o.o. powinien być również znany na bieżąco m.in. stan finansów spółki, nawet, gdy zajmuje się innym obszarem działania niż sprawy finansowe.

Organ odwoławczy wskazał, iż nie może być przesłanką, która wypełnia warunki egzoneracyjne z art. 116 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.; dalej: "o.p.") zły stan zdrowia P.N. Organ nie neguje samego faktu przewlekłości chorobowej skarżącego. Jednak z kart leczenia szpitalnego wynika, iż leczenie skarżącego miało charakter okresowy, a pacjent po pobytach w szpitalu wypisywany był do domu - również w stanie ogólnym dobrym bądź zadowalającym.

Z dokumentacji medycznej nie wynika by prezes zarządu spółki stale i nieprzerwanie był w stanie zdrowotnym uniemożliwiającym zainteresowanie się jej sytuacją finansową, której był jedynym wspólnikiem. Nie sposób stwierdzić, iż P.N. nie mógł złożyć wniosku o upadłość spółki. Przeciwnie - gdyby tylko zainteresował się jej kondycją finansową i dbał należycie o interes spółki, jak i swój własny, wniosek taki mógł zostać złożony w odpowiednim czasie. Tym bardziej, iż skarżący przebywał na specjalistycznym leczeniu nie cały czas, a okresowo. Ponadto P.N. winien dołożyć należytej staranności w zakresie dbania o własny interes już w momencie nabywania udziałów w spółce. Skoro skarżący nabył udziały w spółce bez rzetelnego zbadania posiadanego przez nią mienia oraz jej kondycji finansowej, to sytuacja taka uniemożliwia skuteczne odstąpienie od orzekania o odpowiedzialności członka zarządu spółki za zaległości tego podmiotu.

Uzasadniając oddalenie skargi strony na powyższą decyzję WSA w Gorzowie Wielkopolskim wskazał, że wobec spółki, w której skarżący pełnił funkcję jednoosobowego zarządu, w dniu (...) r. Dyrektor Lubuskiego Oddziału ARiMR wydał decyzję stwierdzającą nieważność decyzji z (...) przyznającej płatności ONW. Następnie w dniu (...) r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję odmawiającą przyznania płatności ONW na rok 2004. Tym samym beneficjent, jakim była spółka miała świadomość, że kwota wypłacona 8 lutego 2005 r. na podstawie decyzji, nieważność, której stwierdzono, stanie się kwotą nienależną. Takiej wątpliwości spółka nie powinna mieć po wydaniu decyzji z (...) r. o odmowie przyznania płatności. Spółka, w której Skarżący był prezesem - jednoosobowym zarządem - powinna się była spodziewać wszczęcia postępowania w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności, dotyczącej różnicy pomiędzy kwotą określoną w pierwotnej decyzji a kwotą wynikającą z decyzji z (...) r. Nie ma tu znaczenia, że Skarżący objął funkcję Prezesa zarządu w październiku 2005 r. - czyli już po wypłaceniu kwoty i wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność. Niewątpliwie jednak był jednoosobowym zarządem w dacie wydania decyzji z (...) r. o odmowie przyznania płatności na 2004 r. Dobrą wiarę bada się w odniesieniu do Spółki, która była beneficjentem płatności, a nie do członka zarządu, który w następstwie wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązanie solidarnie odpowiada. Tym samym spółce nie można przypisać dobrej wiary.

Sąd podkreślił, że skarżący był członkiem zarządu spółki, w okresie, w którym upływał termin płatności zobowiązania. P.N. pełnił funkcje prezesa jednoosobowego zarządu A. sp. z o. o od dnia 18 października 2005 r., natomiast decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o ustaleniu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych została mu doręczona w dniu 2 czerwca 2014 r. (stała się ostateczna 16 czerwca 2014 r). Skarżący pełnił, więc funkcję prezesa spółki w okresie, w którym mijał termin płatności. Skarżący w sposób błędny przyjmuje, iż termin zapłaty liczony jest od dnia wydania przez organ decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji tj. od dnia (...) r. Dopiero decyzja z (...) r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, ustaliła zobowiązanie do zapłaty.

Spółka nie posiada żadnego majątku. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowej Soli postanowieniem z (...) r. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec spółki z uwagi na brak możliwości prowadzenia egzekucji, ponieważ Spółka od kilku lat nie prowadzi działalności gospodarczej. Ponadto nie zgłosiła likwidacji działalności, nie figuruje w operacie ewidencji gruntów i budynków powiatu nowosolskiego. Spółka nie składa żadnych deklaracji, jak też sprawozdań finansowych, nie dokonała zmiany adresu rejestracyjnego w urzędzie skarbowym. Tym samym organ wykazał przesłanki uprawniające do przeniesienia odpowiedzialności na skarżącego. Po doręczeniu decyzji z (...) r. istniała już niewypłacalność spółki. Skarżący oświadczył, że spółka nie miała już majątku w 2005 r., kiedy nabył udziały i został członkiem jednoosobowego zarządu.

Sąd I instancji podkreślił, że niezasadne jest twierdzenie, że ze względu na stan zdrowia skarżący nie ponosi winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość spółki. Leczenie skarżącego miało charakter okresowy, a pacjent po pobytach w szpitalu wypisywany był do domu - również w stanie ogólnym dobrym bądź zadowalającym (vide: karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 12 kwietnia 2006 r. oraz karta leczenia szpitalnego w dniach 5 lipca 2005 r. - 2 sierpnia 2005 r. - w aktach sprawy). W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie potwierdzające pobyt Skarżącego w okresie od 2 czerwca 2014 r. do 11 czerwca 2014 r. w Ośrodku Terapii Uzależnień "Arka" oraz karta leczenia szpitalnego w okresie od 12 czerwca do 14 czerwca 2014 r. Nawet przyjmując założenie, że do czasu wydania decyzji z (...) r. nie istniały przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, to skarżący nie podjął również działań mających na celu złożenie takiego wniosku po upływie terminu płatności zobowiązania wynikającego z decyzji. Z dokumentacji medycznej nie wynika, zatem by prezes zarządu A. stale i nieprzerwanie był w stanie zdrowotnym uniemożliwiającym zainteresowanie się kondycją spółki, której jest jedynym wspólnikiem. Ponadto z informacji zawartych w pismach skarżącego wynika, iż poddawany był leczeniu również przed objęciem funkcji członka zarządu. Tym samym jego stan zdrowia nie był okolicznością, która uniemożliwiała mu złożenie wniosku o upadłość spółki.

WSA zauważył, że wskazana przez skarżącego okoliczność o braku wystarczających informacji dotyczących stanu finansowego spółki również nie może zostać uznana za okoliczność wyłączającą jego odpowiedzialność. Obejmując funkcję członka zarządu Skarżący powinien zapoznać się ze stanem finansowym spółki. Skoro tego nie uczynił, to w nienależyty sposób dbał o interesy spółki, jak i w konsekwencji swoje. P.N. pełni funkcję prezesa zarządu A. nieprzerwanie od 18 maja 2005 r., a zatem miał wystarczająco dużo czasu by przeanalizować sytuację finansową spółki i - w związku z jej złą kondycją finansową - podjąć działania zmierzające do złożenia wniosku o upadłość A., co nie zostało uczynione - szczególnie po wydaniu decyzji z (...) r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatnościach bezpośrednich. W sprawie nie można, zatem mówić o zaistnieniu negatywnych przesłanek orzekania o odpowiedzialności. Jako członek jednoosobowego zarządu spółki w całym okresie jej funkcjonowania powinien orientować się nie tylko, co do zakresu czynności, które mu powierzono, członkowi zarządu spółki z o.o. powinien być również znany na bieżąco m.in. stan finansów spółki, nawet, gdy zajmuje się innym obszarem działania niż sprawy finansowe.

P.N. w skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gorzowie Wielkopolskim oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Autor skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. Przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."), w zw. z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm. - dalej: "k.p.a.") przejawiające się w tym, że WSA

w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie (tj. nie uwzględnił skargi), mimo naruszenia przez organy ARMiR obu instancji art. 7 k.p.a., tj.:

a) nieuwzględnienia interesu społecznego oraz słusznego interesu skarżącego, który za niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie ponosi winy w związku ze stwierdzoną chorobą afektywną dwubiegunową, HIV, HCV oraz stałym leczeniem psychiatrycznym trwającym od 17 roku życia do nadal;

b) nieuwzględnienia interesu społecznego oraz słusznego interesu skarżącego, i w konsekwencji aprobaty, sytuacji, w której organ mając świadomość o nienależności świadczenia dużo wcześniej, bo w dniu (...) r. - data decyzji w przedmiocie nieważności decyzji przyznającej płatność spółce, oraz data, w której członkiem organu reprezentacji nie był skarżący, nie wydał decyzji określającej wysokość zobowiązania niezwłocznie tylko zwlekał z jej wydaniem aż do (...) r.

2. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 116 § 1 pkt 1b o.p. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie (nie uwzględnił skargi), mimo naruszenia przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa obu instancji, art. 116 § 1 pkt 1b o.p. poprzez nie uwzględnienie, iż nie zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki nastąpiło bez winy skarżącego, oraz uznanie, iż skarżący ponosi winę w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości pomimo istnienia faktycznych przesłanek uniemożliwiających skuteczne złożenie wniosku na gruncie prawa upadłościowego i naprawczego, takich jak:

- brak majątku w spółce (zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze skutkuje oddaleniem wniosku o ogłoszenie upadłości),

- brak realnego istnienia, co najmniej dwóch wierzycieli spółki, której dotyczy wniosek (ogłoszenie upadłości może nastąpić tylko wówczas, gdy istnieje, co najmniej dwóch wierzycieli podmiotu gospodarczego, którego dotyczy wniosek).

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Dyrektor Lubuskiego oddziału Regionalnego ARMiR w Zielonej Górze w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego i przeprowadzenie rozprawy.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej, nie może z własnej inicjatywy podjąć żadnych badań w celu ustalenia innych - poza przedstawionymi w skardze kasacyjnej - naruszeniami prawa i może dokonać oceny wyłącznie "w granicach" zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej.

Podkreślenia wymaga to, że warunkiem uwzględnienia skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest ustalenie przez Sąd pierwszej instancji istnienia naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej rozpatrujący daną sprawę oraz stwierdzenie, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a więc ustalenie, że gdyby nie było stwierdzonego naruszenia przepisów prawa, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne. Powyższe oznacza, że obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest podanie, który z przepisów postępowania został naruszony, gdyż tylko w takich granicach Naczelny Sąd Administracyjny może ocenić skargę kasacyjną.

Po tych uwagach o charakterze ogólnym, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że podnosząc w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania sformułowany w punkcie 1 osnowy skargi kasacyjnej jej autor nie dostrzegł jednak, że zgodnie z art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1505), w niniejszej sprawie mają odpowiednie zastosowanie przepisy działu III o.p. Natomiast w myśl art. 3 § 1 pkt 2 k.p.a., spod mocy obowiązującej Kodeksu postępowania administracyjnego, wyłączone są sprawy uregulowane w o.p., z wyjątkiem IV, V i VIII. Sąd pierwszej instancji nie mógł zatem z przyczyn oczywistych naruszyć art. 7 k.p.a., gdyż przepis ten nie znajdował zastosowania w niniejszej sprawie, której przedmiotem było orzeczenie o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki. Organ administracji stosownie do art. 116 § 1 o.p., w orzeczeniu o odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. zobowiązany jest jedynie wskazać okoliczności pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania, które przerodziło się w dochodzoną zaległość oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, gdyż ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu. Podnoszone przez autora skargi kasacyjnej przesłanki nieuwzględnienia interesu społecznego oraz słusznego interesu skarżącego, nie należą do przesłanek podlegających badaniu przy orzekaniu o odpowiedzialności na podstawie art. 116 § 1 o.p. W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały obie pozytywne przesłanki warunkujące odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki kapitałowej, a jednocześnie w skardze kasacyjnej nie podważono prawidłowości oceny tzw. przesłanek egzoneracyjnych. Jak wynika z art. 116 § 1 o.p., osoba trzecia może uwolnić się od odpowiedzialności pod warunkiem, że wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jej winy.

Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że organy zgodnie z zasadą swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, dokonały oceny tych okoliczności. Organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał istnienia negatywnych przesłanek odpowiedzialności.

Do uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia zaskarżonego wyroku nie mogły doprowadzić także zarzuty naruszenia przepisów postępowania art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Takie sformułowanie oznacza, że Sąd administracyjny orzeka na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego wyroku, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zaś podstawą orzekania sądu jest materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przez organami obydwu instancji. Przepis ten nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., to w myśl tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Nakaz "rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem oceny innej sprawy administracyjnej, niż ta, w której wniesiono skargę. Do naruszenia przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść gdyby sąd I instancji wyszedł poza granice rozpoznawanej sprawy lub gdyby nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie. To, że strona nie zgadza się z oceną materiału dowodowego dokonaną przez sąd pierwszej instancji, nie oznacza jednak, że doszło do naruszenia tego przepisu (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 682/16).

Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu wskazuje, że w skardze kasacyjnej nie zakwestionowano faktu, że skarżący był członkiem zarządu spółki, w okresie, w którym upływał termin płatności spornego zobowiązania. P.N. pełnił funkcje prezesa jednoosobowego zarządu A. sp. z o. o od dnia 18 października 2005 r., natomiast decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o ustaleniu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych została mu doręczona w dniu 2 czerwca 2014 r. Zatem organy ARMiR

nie działały w sprawie w sposób przewlekły. Skarżący kasacyjnie w sposób błędny przyjmuje, iż termin zapłaty liczony jest od dnia wydania przez organ decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji, tj. od (...) r. Dopiero decyzja z (...) r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, ustaliła zobowiązanie do zapłaty.

Z materiału dowodowego sprawy wynika w sposób jednoznaczny, że spółka nie posiada żadnego majątku. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowej Soli umorzył postępowanie egzekucyjne wobec spółki wobec braku możliwości prowadzenia egzekucji, ponieważ spółka od kilku lat nie prowadzi działalności gospodarczej.

Nie zgłosiła likwidacji działalności, nie figuruje w operacie ewidencji gruntów i budynków powiatu nowosolskiego. Spółka nie składa żadnych deklaracji, jak też sprawozdań finansowych, nie dokonała zmiany adresu rejestracyjnego w urzędzie skarbowym. Tym samym wykazane zostały pozytywne przesłanki uprawniające do przeniesienia odpowiedzialności na skarżącego.

Kolejny zarzut skargi kasacyjnej sformułowany w pkt 2 jej osnowy jest także pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Skarżący nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p.).

Trafnie skonstatował Sąd pierwszej instancji, że leczenie P.N. miało charakter okresowy, a pacjent po pobytach w szpitalu wypisywany był do domu - również w stanie ogólnym dobrym bądź zadowalającym (w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie potwierdzające pobyt skarżącego w okresie od 2 czerwca 2014 r. do 11 czerwca 2014 r. w Ośrodku Terapii Uzależnień "Arka" oraz karta leczenia szpitalnego w okresie od 12 czerwca do 14 czerwca 2014 r. Z dokumentacji medycznej nie wynika, zatem by prezes zarządu A. stale i nieprzerwanie był w stanie zdrowotnym uniemożliwiającym zainteresowanie się kondycją spółki, której jest jedynym wspólnikiem. Tym samym stan zdrowia nie był okolicznością, która uniemożliwiała mu złożenie wniosku o upadłość spółki. Nadto, należy mieć na uwadze okoliczność, że skarżący kupując udziały w A. sp. z o. i stając się jej prezesem powinien mieć świadomości, jaka jest rzeczywista kondycja finansowa spółki.

Także podnoszony w skardze kasacyjnej argument braku majątku spółki nie jest przesłanką zwalniającą członka zarządu z odpowiedzialności w świetle omawianego przepisu.

Następną istotną okolicznością wymagającą oceny jest to, czy strona miała obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy spółka posiadała tylko jednego wierzyciela. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pomimo istnienia jednego wierzyciela, którym jest ARMiR, taki wniosek skarżący, jako osoba odpowiedzialna za działania spółki, winien zgłosić w ustawowym terminie. Skarżący nie dopełnił tego obowiązku, a to oznacza, że wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, że ponosi winę za brak takiego działania. Bierna postawa Prezesa Zarządu spółki nie tylko nie pozwala na uwolnienie się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, ale wręcz przeciwnie uniemożliwia mu wykazanie przesłanek uwalniających od odpowiedzialności, o których mowa w art. 116 § 1 o.p. Okoliczność, że spółka ma jednego wierzyciela nie skutkuje tym, że takiego wniosku o ogłoszenie upadłości nie można złożyć. Przepisy dotyczące przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spółki na jej członków zarządu mają chronić wierzycieli, a nie, jak oczekuje strona - dłużników. To wierzyciele w sytuacji, gdy jest ich kilku mają w drodze porozumienia działać wspólnie. Gdyby uznać stanowisko strony, że wniosek o ogłoszenie upadłości można byłoby składać tylko wtedy, gdy wierzycieli jest więcej, to doszłoby do nierównego traktowania dłużników. Okoliczność istnienia tylko jednego wierzyciela spółki nie pozbawia możliwości złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Sąd Najwyższy w wyroku z 19 marca 2010 r. o sygn. akt II UK 258/09 (publ. LEX nr 599776) stwierdził, że trwałe zaprzestanie płacenia długów (art. 1 § 1 i art. 2 Prawa upadłościowego) oznacza, że dłużnik nie tylko obecnie nie płaci długów, ale także nie będzie tego czynił w przyszłości z powodu braku niezbędnych środków. Zaprzestanie płacenia długów zachodzi wtedy, gdy dłużnik z braku środków płatniczych nie płaci przeważającej części swoich wymagalnych długów. Sytuacja taka będzie miała miejsce także wówczas, gdy dłużnik nie zaspokaja tylko jednego wierzyciela, który posiada znaczną wierzytelność. Natomiast w wyroku z 10 stycznia 2017 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 3737/14 Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, że nawet w przypadku braku możliwości formalnego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, z uwagi na to, że jedynym wierzycielem jest Skarb Państwa nie można przyjąć, kierując się ogólnymi zasadami wynikającymi z norm Konstytucji RP,

w tym w szczególności zasady równości wobec prawa, że byli członkowie spółek, w których występuje jeden wierzyciel byliby w uprzywilejowanej sytuacji mogąc wykazywać, że w stosunku do nich dochodzi do zaistnienia przesłanek egzoneracyjnych określonych w art. 116 § 1 pkt 1 o.p., skoro zasadniczą podstawą upadłości stanowi trwałe zaprzestanie płacenia długów. Sytuacja taka będzie więc miała miejsce także wówczas, gdy dłużnik nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 kwietnia 2017 r. o sygn. akt I FSK 1624/15 oraz z 22 listopada 2017 r. o sygn. akt I FSK 1138/16, okoliczność istnienia tylko jednego wierzyciela nie ma znaczenia dla określenia istnienia przesłanki wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu spółki kapitałowej. Okoliczność taka nie pozbawiła skarżącego możliwości samodzielnego złożenia takiego wniosku, natomiast ocena jego skuteczności stanowi odrębny problem podlegający badaniu w postępowaniu wszczętym takim wnioskiem.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpatrywanej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w powołanych powyżej wyrokach podkreślając, że skoro doszło do trwałego zaprzestania płacenia długów, również w sytuacji niezaspokajania jednego tylko wierzyciela, to sytuacja taka nie pozbawia możliwości złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, stanowiącego przesłankę egzoneracyjną, w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p.

W związku z powyższym wadliwy jest zarzut braku realnego istnienia co najmniej dwóch wierzycieli spółki albowiem okoliczność istnienia tylko jednego wierzyciela nie ma znaczenia dla określenia istnienia przesłanki wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu spółki kapitałowej, bowiem zasadniczą podstawą upadłości jest trwałe zaprzestanie płacenia długów i okoliczność ta nie pozbawiała skarżącego możliwości samodzielnego złożenia takiego wniosku o ogłoszenie upadłości, podlegającego dalszej ocenie w postępowaniu wszczętym takim wnioskiem.

Zaprezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, że nie zachodziła przesłanka wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości z tego względu, iż podstawową przesłanką wszczęcia postępowania upadłościowego jest istnienie, co najmniej dwóch wierzycieli niewypłacalnego dłużnika, nie znajduje potwierdzenia w treści art. 116 o.p., który w kontekście zaistnienia przesłanki egzoneracyjnej wskazuje jednoznacznie na niezawinione działanie. Za niezawinione działanie nie można uznać świadomego niedopełnienia wymienionego tam obowiązku. Podsumowując, jeżeli dłużnik nie wykonuje wymagalnych zobowiązań, nawet wobec tylko jednego wierzyciela, a niespłacanie zobowiązań ma charakter trwały, to występuje sytuacja uzasadniająca zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1a o.p.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 14 ust. 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.