Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1574540

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 30 kwietnia 2014 r.
I GSK 104/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.).

Sędziowie: NSA Ludmiła Jajkiewicz, del. WSA Izabela Najda-Ossowska.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 3 października 2012 r.; sygn. akt VIII SA/Wa 457/12 w sprawie ze skargi K. Spółki z o.o. w R. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) marca 2012 r.; nr (...) w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia

1.

oddala skargę kasacyjną;

2.

zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz K. Spółki z o.o. w R. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznając skargę K. sp. z o.o. z/s w R. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z (...) marca 2012 r., nr (...) w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia - wyrokiem z 3 października 2012 r. uchylił zaskarżone postanowienie.

Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Decyzją z (...) listopada 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego w R. określił skarżącej Spółce zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za październik 2005 r. Następnie postanowieniem z (...) grudnia 2010 r., nr (...) nadał ww. decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi podatnika (...) grudnia 2010 r. Pismem z (...) grudnia 2010 r. pełnomocnik Spółki złożył zażalenie na powyższe postanowienie NUC w R., wnosząc o jego uchylenie i zarzucając mu naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej. W dniu (...) października 2011 r. organ wezwał autora zażalenia do nadesłania w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania - oryginału, bądź urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej Spółki w postępowaniu zażaleniowym, pod rygorem pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia.

Pełnomocnik podatnika w zakreślonym terminie przesłał na adres Dyrektora Izby Celnej w W. żądane (...). Na skutek kolejnego wezwania do złożenia wyjaśnień, pełnomocnik Spółki (...) stycznia 2012 r. wskazał, że pełnomocnictwo dotyczy obu spraw, jednak z ostrożności procesowej dołączył kolejne pełnomocnictwo wraz z dowodem uiszczenia opłaty skarbowej.

Postanowieniem z (...) marca 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w W. stwierdził niedopuszczalność zażalenia z (...) grudnia 2010 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w R. z (...) grudnia 2010 r. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nie weszło do obrotu prawnego, ponieważ nie zostało prawidłowo doręczone. Z uwagi na fakt, że nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji pierwszoinstancyjnej nastąpiło w odrębnym postępowaniu, to postanowienie w tym przedmiocie powinno zostać doręczone samemu podatnikowi a nie pełnomocnikowi reprezentującemu podatnika w postępowaniu wymiarowym przed organem I instancji. Mając na uwadze zgromadzone w sprawie dokumenty organ stwierdził, że pełnomocnik nie został prawidłowo umocowany do reprezentowania skarżącej Spółki w postępowaniu odwoławczym, zatem postanowienie z (...) grudnia 2010 r. wadliwie zostało mu doręczone. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że pełnomocnik nie był także uprawniony do złożenia środka zaskarżenia w postaci zażalenia na ww. postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylając postanowienie o niedopuszczalności wniesienia zażalenia z (...) marca 2012 r. stwierdził naruszenie prawa, uzasadniające wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że niedopuszczalność zażalenia może wynikać ze względów podmiotowych i przedmiotowych. W sprawie, Dyrektor Izby Celnej powołuje się na niedopuszczalność przedmiotową z uwagi na brak przedmiotu zaskarżenia spowodowaną nieprawidłowym doręczeniem postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności z (...) grudnia 2010 r. pełnomocnikowi, zamiast samej stronie. Sąd podkreślił, że pełnomocnik składając zażalenie w dacie 21 grudnia 2010 r. dołączył jednocześnie pełnomocnictwo z 3 listopada 2010 r., które dotyczyło także czynności nadania rygoru natychmiastowej wykonalności (za lata 2005-2009), tym samym był uprawniony i umocowany do odbioru postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności wydanego (...) grudnia 2010 r. W tej sytuacji nie można mówić o postanowieniu nieistniejącym, ponieważ weszło ono - wbrew stanowisku organu odwoławczego - do obrotu prawnego, zatem zażalenie złożone przez tak umocowanego pełnomocnika powinno wywołać skutek skierowania sprawy do merytorycznego rozpoznania przez organ II instancji.

Dyrektor Izby Celnej w W. zaskarżył powyższe orzeczenie wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 137 § 3 oraz art. 228 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60; dalej: Op).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator podniósł, że wyrok WSA jest sprzeczny z prezentowaną linią orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w myśl której organ podatkowy nie jest uprawniony ani zobowiązany do poszukiwania w innym postępowaniu, czy pełnomocnictwo zostało rzeczywiście udzielone. Doradca podatkowy winien zatem przedłożyć do akt konkretnej sprawy dokument potwierdzający umocowanie do działania w cudzym imieniu i wyznaczający jego zakres.

W dalszym uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. sp. z o.o. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze zaś pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, aby zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem do rozważenia pozostały podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty. Autor skargi kasacyjnej ograniczając się do sformułowania zarzutów na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy p.p.s.a. podniósł błędną wykładnię art. 137 § 3 oraz art. 228 § 1 Op.

Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Z kolei z art. 228 § 1 pkt 1 Op wynika, że niedopuszczalność odwołania organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia. Z uwagi na brak zarzutów procesowych należy uznać, że stan faktyczny w sprawie nie został podważony i Naczelny Sąd Administracyjny przy rozstrzygnięciu uwzględnia ustalenia zaakceptowane w zaskarżonym wyroku przez Sąd pierwszej instancji. Sprowadzają się one do zestawienia przebiegu czynności procesowych podejmowanych w związku z wydaniem w dniu (...) grudnia 2010 r. decyzji w przedmiocie podatku akcyzowego za październik 2005 r. i nadania jej, postanowieniem z dnia (...) grudnia 2010 r., rygoru natychmiastowej wykonalności.

Instytucja usunięcia braków formalnych zażalenia, jako szczególnego przypadku podania, ma na celu wyeliminowanie przeszkód, które uniemożliwiają nadanie zażaleniu strony prawidłowego dalszego biegu. W zakresie obowiązku legitymowania się przez pełnomocnika stosownym dokumentem pełnomocnictwa chodzi o uzyskanie pewności, że czynności podejmowane przez pełnomocnika są rzeczywiście działaniami strony. W sprawie strona skarżąca, na żądanie organu przesłane jej w trybie art. 169 § 1 Op uzupełniła brak formalny zażalenia, doręczając pełnomocnictwo, z którego wynikało, że pełnomocnik pozostaje uprawniony do złożenia zażalenia, bowiem co najmniej od 3 listopada 2010 r. (taką datą opatrzono dokument pełnomocnictwa) pozostawał uprawniony do reprezentowania skarżącej w sprawie dotyczącej podatku akcyzowego, postępowania zabezpieczającego, egzekucyjnego, nadania rygoru natychmiastowej wykonalności za lata 2005-2009.

Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, który w tej czynności dostrzegł także sanowanie błędu organu pierwszej instancji, który doręczył postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności pełnomocnikowi skarżącej, a nie skarżącej osobiście. W tym przypadku skarżąca wyprzedziła swoimi czynnościami działania organu i nie ma racjonalnego uzasadnienia pomijanie tych czynności dla oceny skuteczności dokonanego doręczenia w sprawie. Nie budzi wątpliwości, że postępowanie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności jest postępowaniem odrębnym w stosunku do postępowania wymiarowego, w ramach którego wydawana jest decyzja opatrzona następnie takim rygorem. Tezę zawierającą takie właśnie stanowisko wyeksponował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 listopada 2013 r. w sprawie II FSK 2989/11 (dostępne na stronie www.orzeczeniansa.gov.pl). Sąd orzekający w tej sprawie podziela to stanowisko, jak również argumentację stanowisko to uzasadniającą. Konsekwencją odrębności postępowania jest także konieczność legitymowania się w takim postępowaniu pełnomocnictwem złożonym oddzielnie na potrzeby tego postępowania. Rację należy także przyznać organowi, który podnosi w skardze kasacyjnej, że organy w postępowaniach są zobligowane do "honorowania pełnomocnictwa, ale pod warunkiem posiadania wiedzy o jego istnieniu, a tę uzyskuje z chwilą otrzymania dokumentu". Jednakże ta ostatnia uwaga, jakkolwiek trafna co do zasady, nie znajduje zastosowania na gruncie stanu faktycznego sprawy. W rozstrzyganej sprawie organ został odrębnie poinformowany i, co za tym idzie, miał wiedzę o tym, że skarżącą w sprawie reprezentuje wskazany pełnomocnik zanim wydał kwestionowane rozstrzygnięcie. Problem w sprawie polegał na tym, że organ taką wiedzę posiadając, nie tylko nie uczynił z niej użytku, lecz traktując procedurę instrumentalnie wręcz wiedzę tę zignorował, tracąc z pola widzenia cel żądania dokumentu pełnomocnictwa.

Należy podkreślić, w ślad za Sądem pierwszej instancji, że po wezwaniu autora zażalenia na postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności o pełnomocnictwo do działania w imieniu skarżącej i uzyskaniu takiego pełnomocnictwa w zakreślonym terminie, organ miał już pewność, że pełnomocnik ten jest uprawniony do reprezentowania skarżącej w tym postępowaniu. Okoliczność, że pełnomocnik wskazał, że nadesłane pełnomocnictwo dotyczyło dwóch postępowań i organ miał wątpliwości natury technicznej, do których akt je dołączyć, nie sprawiało, że organ musiał "poszukiwać" pełnomocnictw w innych postępowaniach. W takich okolicznościach zasadnym pozostawało wezwanie pełnomocnika o doręczenie odpisu pełnomocnictwa do jednej ze spraw. Należy zauważyć, że pismo z (...) grudnia 2011 r. nie miało charakteru wezwania do uzupełnienia braków formalnych, lecz zawierało zobowiązanie do złożenia wyjaśnień w trybie art. 155 § 1 Op w zakreślonym, 10-dniowym terminie. Strona wzywana nie została pouczona, że skutkiem zaniechania, spóźnienia w wykonaniu tego obowiązku będzie również pozostawienie zażalenia bez rozpoznania, co mogło wprowadzić ją w błąd.

Podkreślenia wymaga okoliczność, że organ wydał postanowienie o niedopuszczalności zażalenia z (...) marca 2012 r., dysponując pełną wiedzą na temat tego, że zażalenie zostało wniesione przez osobę uprawnioną do działania w imieniu skarżącej jak również dwoma pełnomocnictwami. Wynikało to bowiem jednoznacznie z pełnomocnictwa uzupełnionego w terminie, po doręczeniu pełnomocnikowi wezwania w trybie art. 169 § 1 Op. Konstrukcja proceduralna, którą zastosował organ w zaskarżonym postanowieniu, polegająca na uznaniu, że brak jednoznacznej odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień w trybie art. 155 § 1 Op skutkuje zrealizowaniem rygoru pozostawienia podania bez rozpatrzenia z art. 169 § 1 Op trafnie uznana została w zaskarżonym wyroku, jako nieuprawniona.

W świetle powyższych okoliczności faktycznych za nietrafne Naczelny Sąd Administracyjny uznał uzasadnienie skargi kasacyjnej, koncentrujące się na wykazaniu (przy przywołaniu stosownych orzeczeń sądów administracyjnych), że obowiązkiem organu jest upewnienie się, że ma do czynienia z prawidłowo umocowanym do działania pełnomocnikiem w kontekście bezspornego stanu faktycznego, w którym problem umocowania pełnomocnika w rzeczywistości nie istniał. Uzasadnienie to wyrażało stanowisko organu, które w zakresie postawionego zarzutu skargi kasacyjnej błędnej wykładni art. 137 § 1 i art. 169 § 1 i 4 Op Naczelny Sąd Administracyjny uznał w całej rozciągłości za nietrafne.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego oparł na art. 204 pkt 2/ w związku z art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.