Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1985550

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 29 października 2015 r.
I FZ 355/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Sylwester Marciniak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 29 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 1841/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 maja 2013 r., nr (...) w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za okres od lipca do grudnia 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 lipca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1841/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił przyznania O. Sp. z o.o. w W. (dalej: skarżąca lub spółka) prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 maja 2013 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za okres od lipca do grudnia 2011 r.

W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji, podkreślając wyjątkowość instytucji prawa pomocy i to, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, uznał, że spółka nie wykazała, iż spełnia przesłanki ustawowe w tym zakresie z uwagi na niewystarczające udokumentowanie jej sytuacji majątkowej. Sąd zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie spółka wielokrotnie miała możliwość przedstawienia dokumentacji dającej pełen obraz jej sytuacji finansowej, jednak przedstawia tę dokumentację w sposób wybiórczy, mimo dokładnego wskazania w kierowanych do niej w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) wezwaniach, jakich dokumentów sąd od niej oczekuje. Sąd wskazał, że skarżąca przedłożyła jedynie zeznania CIT-8 za 2013 r., deklaracje na podatek VAT, saldo jednego tylko rachunku bankowego spółki (M.), mimo że w formularzu PPPr wskazała również rachunek bankowy w S., odpis aktualny z KRS potwierdzający zawieszenie działalności gospodarczej, zawiadomienia o zajęciu na łączną kwotę ok. 70 mln zł, a także wezwanie do zapłaty należności w łącznej kwocie 72 261,61 zł. Spółka wyjaśniła również, iż nie ma obowiązku sporządzania sprawozdań finansowych oraz że w obecnej sytuacji nie ma możliwości pozyskania środków w drodze dopłat od wspólników, bowiem możliwość ta została skonsumowana w całości przy wniesieniu opłaty od skargi w rozpoznawanej sprawie. Sąd zaznaczył jednak, że jest mu z urzędu wiadome, iż spółka w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1203/14 w dniu 12 lutego 2015 r. uiściła kwotę 1 000 zł tytułem wpisu od skargi.

W ocenie sądu pierwszej instancji skarżąca nie wykazała złożonymi dokumentami okoliczności świadczących o swojej niekorzystnej sytuacji finansowej, co uniemożliwiło ocenę zasadności przedmiotowego wniosku. Negatywne skutki zaniedbań nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla braku wywiązania się z obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, koniecznych dla prawidłowej oceny sytuacji finansowej spółki. Spółka nie przedstawiła dokumentacji podatkowo - księgowej, która pozwoliłaby w pełny sposób określić jej sytuację finansową. Dokumenty wchodzące w skład sprawozdania finansowego są niezbędne celem przeanalizowania ich w zestawieniu z dokumentami przesłanymi przez spółkę, co pozwoliłoby na kompleksową ocenę jej sytuacji majątkowej. Brak wszystkich wymaganych przez sąd dokumentów stanowi o tym, że materiał dowodowy jest niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie spółki o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości.

Sąd wskazał też, że analiza dokumentów wchodzących w skład sprawozdania finansowego pozwoliłaby na wyciągnięcie wniosków na temat funkcjonowania przedsiębiorstwa skarżącej oraz tego jakimi zasobami majątkowymi i kapitałowymi ono dysponuje. Sąd podkreślił, że stanowisko to zostało zaakceptowane w postanowieniu NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., I FZ 470/14, który oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie WSA odmawiające przyznania spółce prawa pomocy.

Ponadto zdaniem sądu skarżąca nie wykazała też, jaka jest przyczyna niemożności uzyskania dopłat od wspólnika.

W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając obrazę art. 113 § 3 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a., przez wydanie rozstrzygnięcia bez w istocie rozważenia wszelkich okoliczności w sprawie, co w konsekwencji skutkuje obrazą art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sprawie i niezasadną odmowę uwzględnienia wniosku skarżącej, a nadto obrazę art. 141 § 4 p.p.s.a. przez sporządzenia uzasadnienia skarżonego postanowienia w sposób uniemożliwiający w istocie dokonanie instancyjnej kontroli skarżonego rozstrzygnięcia.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach sprawy wskazany wymóg nie został spełniony.

Jak już wcześniej zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wobec spółki postanowieniu w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 11 marca 2014 r., I FZ 51/14) w przypadku spółki kapitałowej prowadzącej działalność gospodarczą ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do jej dokumentacji księgowej, o której nadesłanie wezwał sąd (np. bilans, rachunek zysków i strat za ostatni rok prowadzenia działalności). W odniesieniu do aktywów spółki pożądane jest natomiast w szczególności uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał też, że koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. też postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13).

Należy podkreślić, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się wnioskodawcy od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, Nr 4, poz. 79).

Nie jest sporne, że skarżąca w toku sprawy była niejednokrotnie wzywana, właśnie w trybie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., o przedłożenie szeregu dokumentów, wezwania te wypełniane są jednak w sposób wybiórczy, nie doprowadzając do uzyskania wymaganych informacji. W takiej sytuacji należy uznać, że zasadnie wniosek spółki został oddalony, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był bowiem niewystarczający do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia, tj. przyjęcia, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przy czym wymaga podkreślenia, że chodzi nie tylko o niewywiązywanie się z wezwania do przedłożenia sprawozdań finansowych, lecz także unikanie przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, mimo wezwania w tym zakresie. Wskazując na posiadanie dwóch rachunków bankowych - w banku M. i S. - spółka przedłożyła jedynie wyciąg łączony z pierwszego z tych rachunków, w odniesieniu do drugiego wskazując jedynie ogólnie w formularzu PPPr, że jest on zajęty i brak jest danych co do jego stanu. Twierdzenia skarżącej w tym względzie nie zostały udokumentowane. Co więcej, treść innych przedłożonych dokumentów wskazuje na to, że spółka posiadała rachunek bankowy co najmniej jeszcze w B. (podany został numer tego rachunku w zawiadomieniu o zajęciu zabezpieczającym z dnia 18 kwietnia 2012 r.). W związku z powyższym trudno uznać, by dane i dokumenty przedłożone przez spółkę w pełny sposób obrazowały jej sytuację. Zauważyć też należy, że spółka nie wykazała w żaden sposób, aby podjęła działania faktyczne lub prawne mające na celu odzyskanie dokumentacji podatkowo - księgowej, która pozwoliłaby w pełny sposób określić jej sytuację finansową, w tym kwestie związane z ewentualnymi wierzytelnościami i ich wysokością.

Wskazane zastrzeżenia pozwalają uznać, że skarżąca nie wywiązała się z obowiązku rzetelnego przestawienia swojej sytuacji majątkowej celem wykazania spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, że sąd pierwszej instancji pominął fakt, że przedłożone przez nią dokumenty potwierdzają brak dysponowania przez nią środkami finansowymi, skalę zobowiązań i prowadzenie wobec niej postępowań egzekucyjnych, należy wyjaśnić, że niewypełnienie w całości wezwania o przedłożenie dodatkowych dokumentów nie pozwala na podzielenie konkluzji spółki o braku dysponowania przez nią środkami finansowymi umożliwiającymi pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (zwłaszcza że na obecnym etapie postępowania wynoszą one 100 zł). Nie można się zatem zgodzić ze spółką, że odmowa przyznania jej prawa pomocy prowadzi do pozbawienia jej możliwości skorzystania z prawa do sądu.

W związku z powyższym należy uznać, że sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 113 i art. 133 § 1 w zw. z art. 166 i art. 246 § 2 p.p.s.a.

Podniesiony natomiast w petitum zażalenia zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie został uzasadniony w sposób umożliwiający merytoryczne jego zbadanie.

Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.