I FZ 276/20 - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3170828

Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2021 r. I FZ 276/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 października 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 375/19 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 7 lipca 2017 r., nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, grudzień 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z 22 października 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 375/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę P. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: Skarżąca/Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: Organ) z 7 lipca 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, grudzień 2011 r.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona decyzja wraz z odpowiednim pouczeniem, została w sposób prawidłowy doręczona Skarżącej 25 lipca 2017 r., tymczasem skarga wniesiona została 29 marca 2019 r.

Z tych przyczyn, a stosownie do dyspozycji art. 58 § 1 pkt 2, Sąd meriti odrzucił skargę złożoną po upływie terminu do jej wniesienia.

Jednocześnie Sąd pierwszej instancji odnotował, że w treści skargi Spółka sformułowała wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia rzeczonego środka prawnego, który - jako spóźniony - także został odrzucony na mocy wcześniejszego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 28 kwietnia 2020 r., w sprawie I SA/Sz 375/19, które zostało utrzymane w mocy postanowieniem tut. Sądu kasacyjnego z 25 sierpnia 2020 r. w sprawie I FZ 161/20 (wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji uznał, ze skoro termin do wniesienia skargi nie został Spółce przywrócony, to skargę jako spóźnioną w myśl powołanych wyżej przepisów należało odrzucić.

Pismem z 1 listopada 2020 r. Spółka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła zażalenie na przedmiotowe postanowienie zaskarżając je w całości i zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.: (1) art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, że w sprawie upłynął termin do wniesienie skargi; (2) art. 86 § 1 oraz art. 87 § 5 p.p.s.a. poprzez uznanie, że niewniesienie skargi w terminie było wynikiem zaniechania osoby uprawnionej do reprezentacji Spółki, jak również, że w sprawie nie wystąpił przypadek wyjątkowy, o którym mowa w powołanych przepisach; (3) art. 107 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej: k.p.a.) i art. 210 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm., dalej: O.p.).

W uzasadnieniu zażalenia ponownie sformułowano zarzuty nakierowane na zwalczanie okoliczności, które zostały przesądzone postanowieniem tut. Sądu kasacyjnego z 25 sierpnia 2020 r. (sygn. akt I FZ 161/20) w zakresie zażalenia Spółki w przedmiocie odrzucenia wniosku z 26 marca 2019 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na oznaczoną na wstępie decyzję Organu. W uzasadnieniu zażalenia nie sformułowano natomiast uzasadnienia dla zarzutów obejmujących zaskarżone postanowienie, które jest przedmiotem niniejszego postępowania zażaleniowego.

W tych okolicznościach wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, dlatego podlegało oddaleniu.

Wobec tak sformułowanych zarzutów w pierwszej kolejności należy odnotować, że przedmiotem niniejszego postępowania jest zażalenie Skarżącej na postanowienie Sądu pierwszej instancji wydane w trybie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. o dorzuceniu skargi z uwagi na wniesienie jej po terminie przewidzianym w art. 53 § 1 w zw. z art. 54 § 1 p.p.s.a.

Zgodnie z powołanymi przepisami skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia Sąd odrzuca.

Powyższe powoduje, że przeprowadzone przez Sąd pierwszej instancji postępowanie zakończone zakwestionowanym rozstrzygnięciem, a więc w szczególności także i niniejsze postępowanie zażaleniowe, mają charakter stricte formalny, sprowadzający się do oceny prawidłowości i kompletności ciągu czynności materialno-technicznych składających się na adnotacje dokonane przez doręczyciela na kopercie oraz zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki, która zawierała doręczoną Spółce 25 lipca 2017 r. zaskarżoną decyzję. Z wystąpieniem tego zdarzenia ustawa wiąże bowiem skutek prawny w postaci otwarcia biegu terminu do wniesienia skargi. Spóźniony środek prawny podlega natomiast odrzuceniu. Powyższego Sąd dokonuje się na mocy art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jeszcze przed przystąpieniem do oceny merytorycznej skargi, powołany przepis zobowiązuje bowiem Sąd do odrzucenia skargi ze wskazanej przyczyny formalnej. Przesłanki tej decyzji procesowej są właśnie przedmiotem niniejszego postępowania.

Mając na uwadze tak zakreślone granice niniejszego postępowania i jego przedmiot pozostaje odnotować, że skoro zaskarżona decyzja - zawierająca odpowiednie pouczenie - została w sposób prawidłowy doręczona Skarżącej 25 lipca 2017 r. (zob.k. 98 akt administracyjnych), a na dodatek okoliczność ta nie była kwestionowana w rozpoznawanym zażaleniu, to należało uznać, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że wniesiony środek prawny - jako spóźniony - podlegał odrzuceniu. Z tych przyczyn pierwszy z podniesionych zarzutów o naruszeniu art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. podlegał oddaleniu.

Oddaleniu podlegał również drugi z podniesionych zarzutów o naruszeniu art. 86 § 1 oraz art. 87 § 5 p.p.s.a., gdyż z przyczyn, o których powiedziano powyżej, a które zakreślają granice procesowe wniesionego środka odwoławczego - niniejsze postępowanie nie obejmuje badania przesłanek winy lub braku winy w dokonaniu przez stronę czynności w postępowaniu sądowym w rozumieniu powołanych przepisów. Dokonać tego można nie poprzez za zakwestionowanie faktu doręczenia (do czego w swym zażaleniu zmierza pełnomocnik), lecz poprzez uchylenie się od ujemnych skutków w zakresie upływu terminu, jakie ustawa wiąże z faktem prawidłowego doręczenia zaskarżonego aktu (przyjęcia domniemanie doręczenia na podstawie dowodu doręczenia), a temu w ujęciu procesowym służy wniosek o przywrócenie terminu (zob. szerzej wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 28 lutego 2006 r. w sprawie P13/05 oraz z 15 października 2002 r. w sprawie SK 6/02, jak również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2015 r. w sprawie II OSK 1046/14 i powołane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego).

Zarysowana kwestia (w realiach niniejszej sprawy) nie sprowadza się wyłącznie do problemu rozłączności procesowej obu wymienionych środków prawnych i dopuszczalnego w ich ramach kierunku i zakresu prowadzonego (wszczętego) postępowania (por. postanowienie NSA z 29 maja 2020 r. w sprawie I FZ 29/20), ale przede wszystkim skutków jakie w realiach niniejszej sprawy ustawa wiąże z przymiotem powagi rzeczy osądzonej w rozumieniu art. 171 p.p.s.a., a więc tego, że Naczelny Sąd Administracyjny (w postanowieniu z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt I FZ 161/20) już rozpoznał zażalenie Spółki na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie (z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 375/19) w przedmiocie odrzucenia wniosku Spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na oznaczoną na wstępie decyzję Organu - i wniesione zażalenie oddalił. Obu tych zagadnień profesjonalny pełnomocnik Skarżącej nie dostrzega.

Tymczasem powołane orzeczenie, w myśl art. 170 p.p.s.a. wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W tych okolicznościach podniesiony zarzut nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku.

Dla porządku przypomnienia jedynie wymaga w tym miejscu, że w omawianym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że "bez wpływu na powyższe (okoliczności podniesione ponownie w niniejszym postepowaniu - NSA) jest to, że pomiędzy wydaniem decyzji a wniesieniem skargi występowały okresy, w których Spółka nie posiadała organu uprawnionego do reprezentacji. Spółka wskazywała na tę okoliczność wielokrotnie, ale gdyby to brak zarządu był przyczyną uchybienia terminowi do wniesienia skargi, wniosek o przywrócenie tego terminu podlegałby odrzuceniu z powodu wniesienia go po upływie terminu z art. 87 § 1 p.p.s.a." (...) "Z argumentacji Skarżącej wynika, że raz powziąwszy przekonanie o zawieszeniu postępowania spółka biernie czekała, aż ktoś powiadomi ją o podjęciu postępowania i gdyby nie pismo byłej pracownicy Spółki z dnia 22 marca 2019 r. (...) prawdopodobnie Skarżąca kontynuowałaby swoją pasywną postawę. Oznacza to, że choć utrata organu uprawnionego do reprezentacji w sierpniu 2017 r. mogła stanowić pierwotną przyczynę powzięcia bezzasadnego przekonania o zawieszeniu postępowania, okresowy brak takiego organu nie był przyczyną uchybienia terminu do wniesienia skargi i z tego względu nie może być też rozpatrywany w kategoriach przypadku wyjątkowego z art. 87 § 5 p.p.s.a." (zob.

s. 4 i 5 powołanego wyżej orzeczenia, które doręczono pełnomocnikowi Spółki 9 września 2020 r.).

Przechodząc do trzeciego z zarzutów o naruszeniu art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a. oraz art. 210 § 1 pkt 3 O.p. należy zauważyć, że pierwszy z powołanych wyżej przepisów nie mógł zostać naruszony w niniejszej sprawie, gdyż elementy decyzji organów podatkowych zostały uregulowane nie w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, jak wskazuje przytoczony zarzut, lecz w ustawie Ordynacja podatkowa, co w pierwszej kolejności wynika z art. 3 § 1 pkt 2 k.p.a., który stanowi, że Przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się do spraw uregulowanych w ustawie Ordynacja podatkowa, z wyjątkiem przepisów działu IV, V i VIII (powołany w zarzutach profesjonalnego pełnomocnika przepis, jest umiejscowiony w dziale II). Konsekwentnie art. 1 pkt 1 ustawy Ordynacja podatkowa - a określający zakres przedmiotowy omawianej ustawy oraz art. 2 § 1 pkt 1 - określający zakres zastosowania tej ustawy, stanowią odpowiednio, że ustawa normuje zobowiązania podatkowe, zaś przepisy ustawy stosuje się do podatków, opłat oraz nieopodatkowanych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe.

Przechodząc do oceny naruszenia drugiego z powołanych przepisów (art. 210 § 1 pkt 3 O.p.), który w warstwie konstrukcyjnej jest odpowiednikiem błędnie powołanego art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a. - stwierdzić należy, że o ile prawdą jest, że przypadek nieprawidłowego uznania (niezależnie od przyczyny) danej osoby za stronę pociąga za sobą wadę nieważności decyzji przewidzianą w art. 247 § 1 pkt 5 O.p., gdyż decyzja może być skierowana wyłącznie do podmiotu będącego stroną prowadzonego postępowania. To o tyle, o tym do kogo dana decyzja jest skierowana i kto jest uznany za stronę danego postępowania po pierwsze decyduje jej treść, w której musi się znaleźć miejsce na oznaczenie strony (art. 210 § 1 pkt 3 O.p.). Jednakże to czy strona zostanie prawidłowo oznaczona w nagłówku decyzji, czy też w jej dalszej treści, nie jest najistotniejsze (por. wyroki NSA: z 26 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 1551/12; z 15 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 131/17; z 15 grudnia 2020 r. II FSK 1519/20). Z decyzji musi jasno wynikać jakiemu podmiotowi przyznano uprawnienia albo komu ustalono bądź określono zobowiązanie. Wykluczyć należy natomiast oczywiście mylne oznaczenie strony postępowania, które takiego przypadku nie stanowi.

Ostatnia sytuacja miała miejsce w niniejsze sprawie, w której oznaczenie firmy Skarżącej składa się z wyrazów pospolitych (nomina appellativa) służących do określenia klasy obiektów, tj.: "P. I.-Eksportowo-U.", w której to właśnie części dokonano błędnego oznaczenia firmy Skarżącej (P. I.-Eskportowo-U.) oraz nazwy indywidualnej, tj.: "(...)" - która oznaczona została w sposób prawidłowy. Z tego względu powyższą okoliczność należało kwalifikować jako oczywistą omyłkę w rozumieniu art. 215 § 1 O.p., podlegającą sprostowaniu w drodze postanowienia, gdyż taka klasa jak "Eskport" w sposób oczywisty nie istnieje. Sytuacja ta nie może zatem - jak domaga się tego skarżąca - doprowadzić do zaistnienia przesłanki nieważności wydanej decyzji i związanego z tym problemu wydania decyzji nieistniejącej i niedoręczonej, a więc takiej która została wydana w nieistniejącym postępowaniu lub takiej, która co prawda wydana zostały w postępowaniu istniejącym, ale nie zawiera konstytutywnych cech decyzji, lub takiej, która nie została doręczone czy ogłoszona stronie (B. Adamiak, (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, wyd. 6, Warszawa 2008, s. 305).

Z tych przyczyn podniesiony zarzut nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Nie uszło natomiast uwadze Naczelnego Sądu Administracyjnego, że formułując powyższy zarzut pełnomocnik Skarżącej sam wielokrotnie dokonał nieprawidłowego oznaczenia firmy Spółki, którą reprezentuje, jak również błędnego podania oznaczenia firmy Spółki, które podał Organ - wskazując, że chodzi o "P. I. -Eksportowo - U «(...)»" (zob.s. 4 zażalenia, k. 161 akt sądowych oraz wcześniejsze pisma pełnomocnika - k. 55, 75, 98).

Końcowo odnosząc się do wniosku pełnomocnika Skarżącej w przedmiocie zasądzenia zwrotu kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego, odnotowania wymaga, że niezależnie od wyniku tego postępowania - złożony wniosek nie znajdował podstaw prawnych. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują bowiem możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów bezpośrednio w postępowaniu zażaleniowym (zob. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., w sprawie I OPS 4/07).

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, orzekając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. jak w sentencji.

--6

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.