Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 783620

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 25 lutego 2011 r.
I FZ 26/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. S. Sp. z o.o. w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 1494/10 w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 marca 2010 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1494/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił zwolnienia od kosztów sądowych A. S. Spółki z o.o. w C., w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 marca 2010 r., nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Spółka została wezwana do uiszczenia należnego wpisu sądowego w kwocie 3.652 zł. Dnia 22 czerwca 2010 r. Strona wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku pełnomocnik podał, że Spółka zajmuje się hurtową sprzedażą odpadów i złomu. Jej kapitał zakładowy wynosi 50.000 zł, natomiast wartość środków trwałych szacuje się na kwotę 338.238,18 zł. Podał też, że wprawdzie za ostatni rok obrotowy Spółka odnotowała zysk w wysokości 1.878.196,84 zł, to jednak jej rachunki bankowe zostały zablokowane przez organy prokuratury i dlatego też nie był w stanie wskazać ich stanu.

Dodatkowo na wezwanie referendarza sądowego w piśmie z dnia 23 lipca 2010 r. pełnomocnik nadesłał kserokopie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację finansową Spółki.

Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy powołując się na stan majątkowy Spółki. Odnośnie blokady rachunków bankowych zauważył, że blokada ta ma charakter czasowy.

W sprzeciwie z dnia 26 sierpnia 2010 r. pełnomocnik Skarżącej zarzucił, że referendarz sądowy w swoim orzeczeniu nie wziął pod uwagę tego, że Spółka nie miała możliwości zapłaty znacznych kosztów sądowych w określonym terminie ze względu na blokadę rachunków bankowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, podając motywy swojego rozstrzygnięcia wskazał, że Spółka ma dobrą sytuację materialną. Ponadto postępowanie podatkowe w stosunku do Spółki zostało wszczęte jeszcze w lipcu 2009 r., dlatego Spółka miała czas, aby zabezpieczyć środki pieniężne na ewentualne koszty sądowe dochodzenia swoich praw, albo też przygotować środki materialne lub prawne do zbycia i dokonania stosownej płatności. Poza tym na dzień składania skargi, tj. w maju 2010 r. organy dochodzenia nie dokonały jeszcze blokady rachunków bankowych. Blokada ta nastąpiła dopiero na mocy postanowienia Prokuratora Okręgowego w R. z dnia 9 czerwca 2010 r. Sąd I instancji dodał, że pełnomocnik nie wykazał też, że Spółka podejmowała w odpowiednim czasie działania mające na celu zmianę postanowienia o zabezpieczeniu i zezwolenia na wypłatę zajętych środków w celu uregulowania należnych kosztów sądowych lub nie zajmowania środków uzyskanych ze sprzedaży rzeczy ruchomych z przeznaczeniem na ten cel.

W zażaleniu na postanowienie Sądu I instancji, Spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Skarżąca jest w stanie uiścić wpis sądowy w całości. Strona powtórzyła argumenty przedstawione w sprzeciwie z dnia 26 sierpnia 2010 r. Pełnomocnik Skarżącej poinformował również, że w dniu sporządzenia zażalenia postanowienie o blokadzie rachunków bankowych wygasło, jednak Prokurator Okręgowy w R. wydał wobec Skarżącej postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, co w dalszym ciągu uniemożliwia jej dysponowanie środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W przedmiotowej sprawie bezsporny jest fakt, że Spółka posiada odpowiednie środki na pokrycie kosztów sądowych. Strona nie wykazała, by utraciła płynność finansową, a ponadto posiada środki trwałe wielokrotnie przewyższające wartość wymaganego wpisu. W sprzeciwie z 26 sierpnia 2008 r. Skarżąca wskazała, że "nie twierdziła, iż ma złą sytuację materialną. Skarżąca swój wniosek argumentowała tym, że (...) nie ma możliwości zapłacenia kosztów sądowych od skargi (...) z uwagi na blokadę rachunków bankowych"

Przede wszystkim należy zauważyć, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy - mimo zaistnienia przesłanek ustawowych - od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie również prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, Lex nr 220385).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, uznając, że rozstrzygnięcie przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nieznajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GZ 79/08, Lex nr 479147).

Argumenty podniesione w zażaleniu, iż Spółka nie potrafi zgromadzić środków finansowych ze sprzedaży własnych środków trwałych, ponieważ posiadają one znaczną wartość rynkową i ewentualni nabywcy, jak dotąd nie wyrazili zgody na uiszczenie ceny w formie gotówkowej - nie mogą zmienić oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego co do zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd ten ocenia bowiem orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pod kątem zaistnienia bądź nie okoliczności, o których mowa w art. 184 i 185 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach zarzucić błędu. Sąd I instancji zbadał możliwości finansowe Spółki, uwzględniając wysokość obciążeń finansowych jakie Strona musi ponieść w niniejszym postępowaniu i odniósł się do podnoszonych przez Stronę argumentów.

Dodatkowo należy wskazać, że w zażaleniu podniesiono zarzut naruszenia art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Podstawą prawną zaś zaskarżonego postanowienia był natomiast przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., albowiem Spółka wnosiła jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 p.p.s.a.

Mając powyższe względy na uwadze, należy uznać, iż A. S. Spółka z o.o. w C. nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Prawidłowo zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 29 października 2010 r. odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.