Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1449718

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 5 marca 2014 r.
I FZ 2/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Sylwester Marciniak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym z dnia 28 października 2013 r. sygn. akt III SA/Gl 1491/13 w sprawie ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 maja 2013 r. nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług (odmowy wstrzymania wykonania decyzji) postanawia oddalić zażalenie

Uzasadnienie faktyczne

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 października 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1491/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił E. K. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

2. W uzasadnieniu powyższego postanowienia sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał swojego aktualnego stanu majątkowego w sposób pełny, rzetelny i wyczerpujący.

Za bezzasadne uznał sąd pierwszej instancji twierdzenie skarżącego, że nie było możliwe uzyskanie żądanych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów we wskazanym w wezwaniu czasie. W efekcie nienależytego ustosunkowania się do pisma referendarza, skarżący udokumentował jedynie wysokość osiąganego przez siebie świadczenia rentowego i część ponoszonych przez siebie opłat za media. W ocenie sądu pierwszej instancji skarżący oświadczając, że jego jedyny dochód (a zarazem jedyny dochód wspólnego, trzyosobowego gospodarstwa domowego) stanowi świadczenie rentowe w kwocie 687,96 zł netto, wzbudził wątpliwość co do wiarygodności tego oświadczenia - trudno bowiem przyjąć, że skarżący z kwoty 687 zł miesięcznie jest w stanie utrzymać całe gospodarstwo domowe łącznie z dwójką dorosłych i niepracujących dzieci (w wieku 20 i 21 lat) - i w dodatku nie mieć żadnych zaległości płatniczych.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący w żaden sposób nie ustosunkował się do treści wezwania referendarza. Nie nadesłał zaświadczenia wskazującego na osoby zameldowane pod adresem wskazującym miejsce jego zamieszkania oraz nie przedłożył jakichkolwiek oświadczeń, czy też nawet wyjaśnień w zakresie pomocy udzielanej mu przez osoby trzecie, czy też w zakresie zaległości płatniczych. Kwestie te zostały pominięte przez skarżącego całkowitym milczeniem.

W świetle przedłożonego przez skarżącego w sposób wybiórczy niepełnego materiału źródłowego nie sposób było stwierdzić, że spełniał on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący w ogóle nie wykazał swojej aktualnej kondycji finansowej, co w zasadzie uniemożliwiło dokonanie wszechstronnego merytorycznego rozpoznania jego wniosku.

W związku z tym sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.)

3. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie prawa pomocy i nadanie sprawie dalszego biegu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wywiedzionego środka zaskarżenia wskazał, że jego sytuacja nie pozwala mu na wydatkowanie opłaty sądowej od skarg. Nie posiada żadnego rachunku bankowego, mieszka z uczącymi się dziećmi. Zameldowana w mieszkaniu jest również jego była żona, z którą jest formalnie rozwiedziony, ale nie mieszka ona w tym mieszkaniu od dłuższego czasu. Źródłem jego utrzymania jest renta we wskazanej wysokości. Dochód ten nie wystarcza mu na utrzymanie. Skarżący podniósł również, że z zawodu jest kierowcą tira, nie ma doświadczenia w pisaniu pism urzędowych a sam był przekonany, że prawidłowo wypełniał formularze i żądania sądu.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4. Zażalenie skarżącego nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.

5. Zgodnie z regulacją art. 199 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia prawa do sądu, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce).

Z kolei art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym (np. poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być, zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest ona, zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym, do czego obliguje ją przepis art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.

6. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny po dokonaniu analizy akt sprawy stwierdza, że sąd pierwszej instancji słusznie uznał, iż opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie pozwala stwierdzić, ze spełnia on przesłanki skutkujące przyznaniem mu pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji szczegółowo bowiem przeanalizował nadesłane przez skarżącego informacje i dokumenty obrazujące jego sytuację finansową, czego dał wyraz w uzasadnieniu swojego postanowienia i zasadnie tym samym przyjął, że przedstawione dowody są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego.

Skarżący zdołał udokumentować jedynie część okoliczności, istotnych z punktu widzenia przyznania prawa pomocy, tj. fakt pobierania renty w wysokości 687,96 zł i fakt opłacania rachunków za tzw. media - przedstawił pięć kserokopii rachunków: za wodę (336,79 zł); energię elektryczną (755,11 zł - data zapłaty: 4 kwietnia 2013 r. i 10 czerwca 2013 r.), rachunek z czerwca na kwotę 585,29 zł i bliżej nieopisany dowód wpłaty kwoty 188,12 zł z dnia 26 lipca 2013 r. Ponadto przedstawił kopie złożenia wniosków do urzędu skarbowego o wydanie zaświadczenia o dochodach jego oraz swojego syna. Poza złożonymi wnioskami brak jest jednak w aktach sprawy zaświadczenia o wysokości dochodów tych osób.

Prawidłowo doręczonym zarządzeniem referendarza sądowego skarżący był wezwany m.in. do wskazania z jakich źródeł skarżący czerpie środki na pokrycie swoich wydatków, jeżeli źródłem tych wydatków są pożyczki, to winien był nadesłać kopie stosownych umów, jeżeli źródłem tych środków jest pomoc osób trzecich, to należało nadesłać oświadczenia tych osób, potwierdzające ten fakt oraz miesięczną wysokość udzielanej pomocy. Jeżeli skarżący ma zaległości płatnicze z tytułu należności za czynsz i opłaty za tzw. media, to fakt ten należało udokumentować stosownymi zaświadczeniami bądź innymi dokumentami. Skarżący nie wywiązał się z treści tego wezwania. Zaś dokumenty dołączone przez skarżącego do sprzeciwu na postanowienie referendarza nie rozwiewają żadnych wątpliwości, co do stanu majątkowego skarżącego, tylko je pogłębiają. W świetle wskazań doświadczenia życiowego trudno jest bowiem przyjąć, że rzeczywiście jedynym dochodem skarżącego jest renta w opisanej wyżej wysokości i z tej kwoty skarżący jest w stanie utrzymać dwójkę uczących się dzieci i ponieść jednocześnie ciężar opłacenia rachunków na kwoty rzędu kilkuset złotych. Kiedy skarżący twierdzi, że jego dochód nie wystarcza mu na utrzymanie, winien wskazać skąd znalazł środki na pokrycie przedstawionych rachunków, które i tak stanowią z pewnością tylko część kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego. Niejasności, co do rzeczywistych źródeł dochodu skarżącego, może budzić również podnoszony w rozpoznawanym środku zaskarżenia fakt, że jest on zawodowym kierowcą tira.

Ponadto pismo referendarza sądowego spełniało również warunki, wynikające z art. 6 p.p.s.a., w którym mowa, że sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych czynności i skutkach zaniedbań. Pismo referendarza zawierało pouczenie, iż niezastosowanie się do tego wezwania w określonym terminie może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanki do przyznania prawa pomocy. Słusznie zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji, że od dnia odbioru przez skarżącego wezwania o nasłanie stosownych dokumentów - do dnia wniesienia sprzeciwu upłynął ponad miesiąc (35 dni), co jest okresem, w którym można byłoby zebrać odpowiedni materiał dowodowy. Możliwym było przedstawienie uzyskanych w późniejszym terminie dokumentów na dalszym etapie postępowania tj. zarówno przed sądem pierwszej instancji jak i w ramach złożonego środka odwoławczego do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący nie wskazał przy tym na wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby nieudzielanie odpowiedzi na wezwanie referendarza. Nie można również tłumaczyć brakiem doświadczenia w prowadzeniu spraw urzędowych nieustosunkowanie się do wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei skromna dokumentacja dołączona do sprzeciwu okazała się niewystarczająca do dokonania pełnej merytorycznej oceny stanu majątkowego skarżącego.

W konsekwencji słusznie sąd pierwszej instancji stwierdził, że zebrany materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że zostały spełnione określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

7. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie skarżącego.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.