Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 17 listopada 2006 r.
I FSK 1145/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 marca 2005 r. sygn. akt I SA/Łd 1004/2000 w zakresie umorzenia postępowania w sprawie ze skargi I. K. na decyzję Izby Skarbowej w Łodzi z dnia (...) nr (...) w przedmiocie podatku obrotowego za 1995 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt I SA/Łd 1004/2000, mocą którego umorzono postępowanie ze skargi I. K. na decyzję Izby Skarbowej w Łodzi w przedmiocie podatku obrotowego za 1995 r.

W motywach orzeczenia Sąd wskazał, że postępowanie w tej sprawie zostało zawieszone z dniem 9 stycznia 2002 r. na podstawie zgodnego wniosku stron i w ciągu trzech lat od tej daty nie wpłynął do Sądu wniosek o jego podjęcie. Dlatego też w oparciu o art. 130 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwana dalej p.p.s.a. - Sąd postanowił sprawę umorzyć.

W skardze kasacyjnej od przedmiotowego orzeczenia strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w oparciu o art. 174 § 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 130 § 1 p.p.s.a., poprzez umorzenie na jego podstawie postępowania, bowiem właściwą podstawę zawieszenia postępowania w sprawie stanowił art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a nie art. 98 § 1 k.p.a. Strona wskazała, że w protokole rozprawy, na której zapadło postanowienie o zawieszeniu postępowania, stwierdzono konieczność zawieszenia z uwagi na rozpoznawanie zagadnienia wstępnego przez Ministra Finansów. Wynikało to z faktu, że oprócz skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi strona złożyła do Ministra Finansów wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. O fakcie tym strony poinformowały Sąd i wniosły o zawieszenie postępowania. Ponadto skarżąca wskazała, że pismem z dnia 10 października 2003 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi zawiadomił Sąd o decyzjach Ministra, które zgodnie z dekretacją Sędziego po uprawomocnieniu miały być przyczynkiem do podjęcia postępowania w niniejszej sprawie.

Wziąwszy pod uwagę powyższe skarżąca stwierdziła, że podstawa prawna umorzenia postępowania została przez Sąd wskazana błędnie jako art. 98 § 1 k.p.a. w zw. z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) - zwana dalej ustawą o NSA. Dodała, że w analogicznej sprawie skarżącej Z. K. (sygn. akt I SA/Łd 1005/2000) Sąd po uprawomocnieniu decyzji Ministra Finansów podjął zawieszone postępowanie. Ponadto strona wskazała, że nie uczyniono zadość wymogowi z art. 101 § 2 k.p.a., tj. nie pouczono stron o treści art. 98 § 2 k.p.a. O powyższym świadczy brak odpowiedniej adnotacji w protokole z rozprawy, na której postanowienie o zawieszeniu postępowania zapadło.

Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi umorzył postępowanie z uwagi na fakt, iż strony nie wystąpiły z wnioskiem o jego podjęcie w ciągu trzech lat od jego zawieszenia na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. w zw. z art. 59 ustawy o NSA na zgodny wniosek stron, jak wynika z postanowienia zawartego w protokole posiedzenia z dnia 9 stycznia 2002 r.

W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącej, w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przez Sąd art. 130 § 1 p.p.s.a. poprzez umorzenie zawieszonego postępowania w sprawie z uwagi na brak wniosku stron o jego podjęcie, mimo że prawidłową podstawą jego zawieszenia winien być art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Ponadto autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu podniósł brak pouczenia stron o treści art. 98 § 2 k.p.a., co nakazuje uczynić przepis art. 101 § 2 k.p.a. Pomimo braku ostatniego zarzutu w petitum skargi kasacyjnej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego może on być podstawą kontroli zaskarżonego orzeczenia, zgodnie z zasadą nakazującą traktować petitum i uzasadnienie środka zaskarżenia jako całość.

Przechodząc do rozpatrzenia zarzutów przywołanych w skardze kasacyjnej należy stwierdzić, co następuje. Z protokołu rozprawy, która odbyła się w dniu 9 stycznia 2002 r., bezspornie wynika, że Sąd poinformowano o wniesieniu odwołania od decyzji Izby Skarbowej wydanej w tej sprawie w wyniku wznowienia postępowania i o tym, że postępowanie odwoławcze jest w toku. Powyższe stanowiło w ocenie pełnomocnika Izby Skarbowej podstawę do zawieszenia postępowania sądowego w tej sprawie: złożył on wniosek o zawieszenie postępowania z uwagi na niezakończone podatkowe postępowanie wznowieniowe. Podobny wniosek złożył pełnomocnik skarżącej.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na fakt, że kwestia konkurencyjności trybów - nadzwyczajnego administracyjnego i sądowego - mających prowadzić do weryfikacji tej samej decyzji ostatecznej - budziła na tle przepisów k.p.a. oraz ustawy o NSA poważne wątpliwości. Z uwagi na treść art. 35 ust. 4 ustawy o NSA niedopuszczalnym było wniesienie skargi do sądu po uprzednim wszczęciu postępowania administracyjnego zmierzającego do zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności aktu administracyjnego. Żaden przepis nie regulował jednak sytuacji odwrotnej, która wystąpiła w niniejszej sprawie. Powyższe prowadziło do sporów zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie (por. wyrok NSA z 20 lipca 1984 r. III SA 508/84; uchwała składu siedmiu sędziów SN z 15 października 1992 r., III AZP 18/92, OSNCP 1993, nr 5, poz. 67). Przeważającym stanowiskiem było to, że niedopuszczalnym jest po wniesieniu skargi do sądu wszczęcie postępowania wewnątrzadministracyjnego. Uzasadniano je głównie koniecznością zapobieżenia dwutorowości postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego w stosunku do tej samej decyzji ostatecznej.

W niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę wskazaną podstawę prawną, tj. art. 98 § 1 k.p.a. w zw. z art. 59 ustawy o NSA, Sąd przyjął, że to strony mają prawo samodzielnie zdecydować, który tryb weryfikacji wybierają i uznał, że został przez nie złożony zgodny wniosek w przedmiocie zawieszenia postępowania. Stanowisko Sądu pierwszej instancji w świetle treści protokołu nasuwa jednak wątpliwości, strony wnosiły bowiem o zawieszenie "z uwagi na niezakończone podatkowe postępowanie wznowieniowe". Z tego sformułowania wynika, że strony nie tyle zgodnie wystąpiły o zawieszenie postępowania, co wskazały konkretną przyczynę, która w ich ocenie powinna skutkować zawieszeniem. Przy szerokiej interpretacji pojęcia zagadnienia wstępnego może mieć miejsce uznanie konkurencyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie weryfikacji tej samej decyzji, co w postępowaniu sądowym, za postępowanie zmierzające do wyjaśnienia zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zagadnienie wstępne to kwestia, której rozstrzygnięcie jest istotne dla dalszej realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego, mająca bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania i od niego odrębna. Innymi słowy musi istnieć uzasadniony pogląd, że uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia może wpływać na dalszy bieg postępowania w sprawie.

W tym stanie rzeczy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut strony o błędnej kwalifikacji prawnej zawieszenia postępowania w tej sprawie należy uznać za trafny. U podstaw uwzględnienia zarzutu skarżącej powinna stanąć zasada, zgodnie z którą dopiero po wyeliminowaniu innej podstawy zawieszenia, można oprzeć postanowienie o zawieszeniu postępowania na zgodnym wniosku stron. Przyczyną takiego stanowiska jest słabszy skutek zawieszenia postępowania w oparciu o przesłankę stanowiącą o zagadnieniu wstępnym (por. postanowienie SN z 14 września 1977 r., III CRN 194/74, OSPiKA 1978, nr 4, poz. 80). Co za tym idzie, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, jak wynika z protokołu, faktycznie zawiesił postępowanie w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 59 ustawy o NSA, a nie na podstawie wskazanej w postanowieniu. Potwierdza to okoliczność, że wobec stron nie zastosowano pouczenia, o którym mowa w art. 101 § 2 k.p.a. Gdyby bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zawiesił postępowanie na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. w zw. z art. 59 ustawy o NSA, niezbędne byłoby w ówczesnym stanie prawnym zastosowanie art. 101 § 2 k.p.a. Obowiązek pouczenia strony o skutkach niezgłoszenia wniosku o podjęcie postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron wynikał wprost z art. 101 § 2 k.p.a., którego stosowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w 2002 r. nakazywał przepis art. 59 ustawy o NSA. Powołanie się w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2002 r. na przepis art. 98 § 1 k.p.a. w zw. z art. 59 ustawy o NSA spowodowało w efekcie wydanie wadliwego postanowienia o umorzeniu postępowania w oparciu o art. 130 § 1 p.p.s.a., który nie może być w tej sprawie zastosowany, co bez wątpienia stanowiło naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe, w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił zaskarżone postanowienie uchylić.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.