Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 54505

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 22 maja 2002 r.
I CKN 632/00

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SSN Stanisław Dąbrowski.

Sędziowie SN: Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca), Zbigniew Strus.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 19 maja 1999 r. Sąd Rejonowy w R. oddalił powództwo Józefa K. przeciwko Danucie i Kazimierzowi W. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Spór dotyczył własności działki oznaczonej nr 102/3, dla której, obok działki 1671/5, założona została w Sądzie Rejonowym w Rzeszowie księga wieczysta z wpisem w dziale II współwłasności na rzecz Walentego, Józefa i Mariana K. oraz tejże działki ujawnionej w księdze wieczystej, tyle tylko, że stanowiącej część działki nr 1249, należącej do pozwanych. Według stanowiska Sądu Rejonowego, wpisy w księdze wieczystej ukształtowane zostały postanowieniem działowym z dnia 19 lutego 1965 r. i umowy darowizny z dnia 18 listopada 1965 r., natomiast właścicielami działki nr 1249, wpisanej w księdze wieczystej pozwani stali się w następstwie darowizny z dnia 11 października 1994 r.

Projekt podziału działki nr 1249, sporządzony przez biegłego geodetę Bronisława C., uwzględnia 3 nowe działki: 1249/1, 1249/2 i 1249/3. Druga z nich (1249/2) pokrywa się z dotychczasową działką oznaczoną nr 102/3. Wynika stąd, iż faktycznie obszar gruntu (1 ar) objęty działką nr 102/3, tożsamy z oznaczeniem nr 1249/2 w obrębie działki 1249 jest przedmiotem wpisu w obydwu księgach wieczystych.

Poprzednim właścicielem nieruchomości objętej księgą wieczystą był Kazimierz K. na podstawie aktu własności ziemi z roku 1975, w którym wskazano numery działek (102/2, 209/2 i 1671/2), a z której żadna nie obejmowała działki oznaczonej nr 102/3. Ta ostatnia jednak stała się częścią działki nr 1249 w wyniku wydania w roku 1976 aktu własności ziemi na rzecz Janiny K. uwzględniającego już wyniki synchronizacji geodezyjnej. Ostatecznie o własności działki, według dawnego oznaczenia nr 102/3, przesądził wynik postępowania rozgraniczeniowego. W dniu 26 czerwca 1997 r. bowiem strony podpisały ugodę, w której za prawną granicę pomiędzy działką Józefa K. nr 1251 a działką 1249 uznano linię biegnącą według istniejącego ogrodzenia, czyli granicę ewidencyjną między tymi działkami.

Uwzględniając apelację powoda, zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zmienił wyrok Sądu Rejonowego nakazując wykreślenie z księgi wieczystej nowoutworzonej działki o numerze ewidencyjnym 1249/2 jako odpowiadającej działce - według pierwotnego oznaczenia, nr 102/3. Sąd Okręgowy powołał się na dokumentacje geodezyjną w przedmiocie aktualnej ewidencji gruntów, według której utworzono działkę nr 1249 z połączenia działek 209/2, 102/2 i 1671/2 bez równoczesnej zmiany granic tych ostatnich i ze wskazaniem ich powierzchni równej 45a. Okoliczność ta, w przekonaniu Sądu Okręgowego, usprawiedliwia twierdzenie, że nie uległ zmianie stan prawny nieruchomości ujętej w księdze wieczystej na podstawie postanowienia działowego z roku 1965. W konsekwencji, małżonkowie Janina i Kazimierz K. nie stali się właścicielami działki oznaczonej nr 102/3. Takiego skutku nie powodowały w szczególności wydane na ich rzecz akty własności ziemi, skoro wskazywały one na nabycie własności działki nr 1249, a ta nie mogła obejmować powierzchni gruntu w granicach dawnej działki 102/3.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyli pozwani powołując się na podstawę kasacyjną naruszenia prawa materialnego w wyniku błędnej wykładni art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Twierdzili mianowicie, iż stan prawny nieruchomości wpisanej w księdze wieczystej ukształtowany został wydanymi na rzecz Kazimierza i Janiny K. aktami własności ziemi i potwierdzony wynikami postępowania rozgraniczeniowego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Znaczenie rozstrzygające w sprawie ma stan własności działki oznaczonej nr 102/3 określony postanowieniem działowym, wydanym przez Sąd Powiatowy w R. dnia 19 lutego 1965 r. W pkt VI tego postanowienia Sąd ten postanowił "drogę stanowiącą parcelę 671/5 o pow. 7 ar 6 mkw. i 102/3 o pow. 1 ar 10 mkw ... pozostawić we współwłasności Walentego K., Józefa K. i Mariana K. po 1/3 części". W takiej postaci działka oznaczona na 102/3 została wpisana do księgi wieczystej na rzecz wymienionych współwłaścicieli i wpis ten jest nadal aktualny. Co przy tym znamienne, wymieniona działka nie była nigdy przedmiotem czynności prawnych, także o charakterze nieformalnym, które mogłyby prowadzić do zmiany jej właścicieli (współwłaścicieli). W szczególności nie mogła się ona stać przedmiotem uwłaszczenia na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zważywszy, iż podlegały jej w pierwszym rzędzie nieruchomości rolne zbyte bez zachowania formy aktu notarialnego. W konsekwencji, nie można dla tej działki wiązać żadnych następstw z wydanym na rzecz Kazimierza K. w dniu 5 grudnia 1975 r. aktu własności ziemi, zwłaszcza iż wymienione w nim zostały działki o nr 102/2, 209/2 i 1671/2 o łącznej powierzchni 0,46 ha. Wprawdzie tzw. synchronizacja katastralna sporządzona w roku 1976 spowodowała, że działki o numerach 209/2, 102/2 i 1671/2 zostały oznaczone nowym nr 1249 o powierzchni 49 arów, niemniej wadliwość tego zabiegu nie może budzić wątpliwości w świetle opinii biegłego inż. Bronisława C., zwłaszcza że sam Kazimierz K. nie czynił starań o uwłaszczenie go ze wskazaniem m.in. na działkę nr 102/3. Błąd leżący u podstaw sporządzenia wymienionej synchronizacji katastralnej zaważył jednakże na późniejszych czynnościach zarówno natury orzeczniczej, jak i geodezyjnej. Figurująca odtąd w zapisach działka nr 1249 faktycznie obejmowała także nieistniejącą już działkę 102/3. Stąd też wydany w dniu 29 lutego 1976 r. kolejny akt własności ziemi, tym razem na rzecz Janiny K. (żonę Kazimierza K.), opiewał na działkę oznaczoną nr 1249, jakkolwiek dotyczył tego samego przedmiotu regulacji.

W katalogu zdarzeń przemawiających za utrzymaniem się przez Józefa K. i pozostałych współwłaścicieli (ich spadkobierców) przy własności działki nr 102/3 (obecnie 1249/2) wskazać należy także wyniki postępowania rozgraniczeniowego. W aktach tego postępowania na karcie 28 zamieszczony został mianowicie zapis: "Do uregulowania pozostała sprawa pgr 102/3 ...". Równoznaczny temu jest zapis na szkicu granicznym (k. 24/2): "do uregulowania w sądzie", wyraźnie odnoszący się do części działki nr 1249, stanowiącej przedłużenie działki oznaczonej na tym szkicu nr 1671/5 i jednoczesnym wskazaniem księgi wieczystej. Jeżeli następnie w protokole granicznym (k. 25) granice działki nr 1671/5 określono kolejnymi punktami 4, 26, 27 i 23, to wynika stąd tylko tyle, że tak określony przebieg granicy dzieli grunt na ten objęty działką 1671/5 i ten pozostawiony "do uregulowania w sądzie". Ponieważ przytoczona uwaga ewidentnie odnosi się do gruntu objętego działką 102/3 sprzed powołanej wyżej synchronizacji katastralnej, określona w protokole granicznym w punktach 4, 26, 27 i 28 granica orientuje tylko o sąsiedztwie działek przyległych do działki 1671/5 - wszystkich należących do współwłaścicieli wpisanych w księdze wieczystej (względnie ich następców prawnych). Zważywszy, iż jedną z nich jest działka 1249/2 (dawniej 102/3), nie można w oparciu o wyniki postępowania rozgraniczeniowego konstruować zapatrywania, że zawarta w tym postępowaniu ugoda przesądziła o stanie prawnym działki 102/3 (1249/2). Tym samym usuwa się spod oceny ważność samej ugody zawartej w tym postępowaniu ze względu na krąg osób w niej uczestniczących.

Z tych wszystkich względów i na zasadzie art. 39312 k.p.a. należało kasację oddalić.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.