Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 54507

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 17 lipca 2002 r.
I CK 199/02

UZASADNIENIE

Skład orzekający

SSN Tadeusz Wiśniewski.

Uzasadnienie faktyczne

Powódka od wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 4 kwietnia 2002 r. wywiodła kasację, w której, powołując się na drugą podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 3931 k.p.c., wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

W związku z powyższą kasacją Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3933 § 1 k.p.c.(w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2000 r.), kasacja - obok oznaczenia zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem zakresu zaskarżenia, przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia oraz wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu uchylenia lub zmiany - powinna zawierać także przedstawienie okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie. Niespełnienie tych wymagań konstrukcyjnych kasacji, które doktryna oraz ustalone orzecznictwo Sądu Najwyższego określają mianem jej "cech istotnych (konstrukcyjnych)", sprawia, że podejmowana przez stronę czynność procesowa nie nosi cechy kasacji, innymi słowy, nie jest kasacją. Skoro wymóg przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji ma taką samą rangę i znaczenie, jak pozostałe istotne cechy kasacji, to wymóg spełnienia omawianej cechy kasacji oceniać należy według kryteriów, przy pomocy których badane są pozostałe istotne cechy kasacji.

Sąd Najwyższy, oceniając kasację pod kątem spełnienia wymogu przytoczenia podstaw kasacji, wielokrotnie podkreślał, że działając jako Sąd kasacyjny, nie może wyręczać stron oraz nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów lub stawiania hipotez, czy też ryzykowania domysłów co do tego, jakiego aktu prawnego dotyczy podstawa kasacji. Działanie takie byłoby nieuprawnione, a nawet mogłoby być niezgodne z intencją i interesem strony wnoszącej kasację.

Poza tym, oceniając omawiany problem, nie można pomijać faktu, że ustawodawca, wprowadzając przymus adwokacko-radcowski, postawił kasacji wymagania profesjonalne (por. niepublikowane orzeczenia z 19.3.1997 r., II CKN 16/97, z 26.5.1997 r., II CKN 189/97, z 16.10.1997 r., II CKN 390/97 oraz orzeczenie z 5.12.1996 r., I PKN 33/96, OSNAP Nr 14/1997, poz. 250).

Z tych przyczyn uznać należało, że uwagi i stwierdzenia zaprezentowane w powołanych orzeczeniach SN dotyczą także wymogu przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji. Prowadzi to do wniosku, że kasacja pozwanych nie spełnia istotnego wymogu z art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c.

W utrwalonym i wielokrotnie publikowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przekonująco także wyjaśniono, że braki kasacji w zakresie elementów konstrukcyjnych prowadzą do potraktowania jej jako dotkniętej tzw. brakiem, wadą istotną, nienaprawialną w drodze właściwej do usuwania braków formalnych kasacji (te powstają w wypadku niezachowania wymagań określonych w § 2 art. 3933 k.p.c.), i w związku z tym podlega odrzuceniu a limine.

Kontynuując ten kierunek judykatury, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52, uznał, że nieprzedstawienie w kasacji okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie (art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c.) powoduje odrzucenie kasacji bez wzywania do usunięcia tej wady. W pisemnych motywach tego postanowienia zaakcentowano, że wymaganie przedstawienia okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie (art. 393 § 1 pkt 3 k.p.c.) łączy się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przyjęcia kasacji do rozpoznania (art. 393 k.p.c. w związku z art. 3937 § 1 k.p.c.). Właśnie ze względu na ten nowy sposób zakończenia postępowania kasacyjnego, kolidujący z intencją pozwanych, nadano obowiązkowi z art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. walor zrównany z obowiązkiem przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (art. 3933 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie są to przy tym, co kategorycznie trzeba stwierdzić, obowiązki tożsame, zatem nie jest spełnieniem wymagania z art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. odwołanie się przez skarżącego do uzasadnienia podstaw kasacyjnych, bez przedstawienia okoliczności wskazanych w art. 393 k.p.c. Przemawia za tym jednoznaczne sformułowanie ustawy (art. 3933 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c.), wskazujące na odmienny przedmiot regulacji. Jakkolwiek argumentacja strony skarżącej może się w obu sytuacjach częściowo pokrywać, to rozpoznanie kasacji następuje tylko z powodów kwalifikowanych (swoistych), gdyż tylko one decydują o wyniku przedsądu.

Zaznaczyć również należy, że wynikający z art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. wymóg kasacji, polegający na przedstawieniu okoliczności uzasadniających jej rozpoznanie, nie jest spełniony także wtedy, gdy - w sytuacji ich nieprzytoczenia przez skarżącego w sposób wyraźny i wprost - dają się one ewentualnie wywnioskować jedynie z treści uzasadnienia kasacji. Omawiane wymaganie nie jest również zachowane, jeżeli autor kasacji ogranicza się jedynie do powtórzenia słów ustawy, np. przez stwierdzenie, iż zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, przy czym szerzej nie rozwija wywodu w tym względzie. Konieczne jest bowiem wyjaśnienie, jakie zagadnienie prawne występuje i dlaczego ma ono charakter istotny, albo określenie, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub bliższe przedstawienie rozbieżności występujących w orzecznictwie sądów.

Skoro zatem powódka w swej kasacji w ogóle nie przedstawiła okoliczności uzasadniających przyjęcie tej kasacji do rozpoznania, to należało orzec, jak w sentencji (art. 3937 § 2 k.p.c.).

Odmawiając zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd Najwyższy zważył, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Nr 154, poz. 1013; zm.: Dz. U. z 1998 r. Nr 159, poz. 1049) stanowi, iż adwokatowi ustanowionemu z urzędu przysługuje prawo domagania się od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w wysokości określonej w rozporządzeniu (§ 21-23). Pomoc ta jednak powinna być udzielana zgodnie z wymaganiami stawianymi profesjonaliście, jak to już wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 sierpnia 1997 r., II CZ 88/97 (OSNC 1998, z. 3, poz. 40).

W niniejszej sprawie "pomoc prawna" udzielona powódce polegała na sporządzeniu i wniesieniu kasacji nie spełniającej - jak to już wyjaśniono - podstawowych wymagań proceduralnych stawianych temu środkowi, co spowodowało konieczność jej odrzucenia już na posiedzeniu niejawnym, jako - według przytoczonego orzeczenia z dnia 11 marca 1997 r. - "namiastki środka odwoławczego".

Zdaniem Sądu Najwyższego, rażąco sprzeczne z zasadą profesjonalizmu czynności adwokata ustanowionego z urzędu nie uprawniają go do skutecznego domagania się przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Za takie należy uznać czynności adwokata w niniejszej sprawie, i dlatego - zdaniem Sądu - brak podstaw, by z mocy wymienionych przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. przyznać mu zwrot tych kosztów. Zauważyć poza tym należy, że omawiany wniosek nie zawiera również wymaganego - zgodnie z § 22 powyższego rozporządzenia - oświadczenia, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, brak tego rodzaju oświadczenia sam przez się prowadzi do nieuwzględnienia wniosku o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.