Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1639760

Orzeczenie
Sądu Najwyższego
z dnia 24 czerwca 1936 r.
I C 2982/35

UZASADNIENIE

Uzasadnienie faktyczne

Zmarła w dn. 18 września 1919 r. Ludwika P., właścicielka folwarku Wojszyn oraz wierzycielka sumy 10.000 rb., zabezpieczonej na nieruchomości warszawskiej Nr 1754 F/I, testamentem publicznym, sporządzonym w dn. 12 sierpnia 1919 r., zapisała cały swój majątek Teofili i Władysławowi małż. L., wkładając na nich obowiązek wypłacenia kilku legatów, a między innymi sumy 6.000 rb. Romanowi P. Ostatni, uważając, że zapisana mu suma stanowi równowartość odpowiedniej części sumy 10.000 rb., zabezpieczonej na nieruchomości Nr 1754 F/I, jedynej sumy rublowej, pozostałej w spadku po P., i winna być zatem przerachowana analogicznie do przerachowania rzeczonej sumy hipotecznej, wystąpił przed Sądem Okręgowym z powództwem przeciwko małż. L., żądając przerachowania swego legatu na 5293 zł. 33 gr., t.j. na 25% z zastosowaniem stawki przedwojennej, i zasądzenia tej sumy od pozwanych. Pełnomocnik pozwanych przyznał przerachowani spornego legatu w myśl. § 29 ust. 1 lit. f rozp. walor, na 100% skali § 2 tegoż rozp. według daty powstania tytułu, t.j. daty śmierci testatorki, w sumie 1.411 zł. 80 gr. Sąd Okręgowy przerachował sumę 6.000 rb. na 1.411 zł. 80 gr. i tę kwotę zasądził od L., lecz Sąd Apelacyjny ze skargi apelacyjnej powoda wyrok Sądu Okręgowego uchylił i zasądził na rzecz powoda od pozwanych 4.000 zł, po przerachowaniu spornej sumy na 25% z zastosowaniem stawki przedwojennej, lecz bez doliczenia do kapitału odsetek, przytaczając, że w testamencie P., 72-letniej staruszki, sporządzonym w roku 1919 przy obowiązującej walucie markowej, legaty zostały wyrażone w walucie rublowej oczywiście dlatego, iż testatorka rozporządzała równocześnie sumą hipoteczną 10.000 rb. i łatwiej jej było zorjentować się, jaką sumą, poza folwarczkiem, będą obdarzeni L., oraz dlatego, iż mąż testatorki uczynił testament na jej rzecz w rublach, a ona swoim testamentem kontynuowała niejako wolę zmarłego, że wskutek tego jest niewątpliwe, iż testatorka miała intencję obdarowania legatariuszów rublowymi sumami takiej wartości, jaką posiada przedwojenna suma hipoteczna na nieruchomości Nr 1754 F/I, i że przeto przy przerachowaniu legatu 6.000 rb. Romana P. winno być zastosowane takież przerachowanie, jakie dotyczy powyższej sumy hipotecznej.

Skarga kasacyjna pozwanych zarzuca Sądowi Apelacyjnemu przeinaczenie treści testamentu P. i dowolność wniosków, wskazując, że z testamentu bynajmniej nie wynika, aby suma 6.000 rb. miała być wypłacona jako część czy równowartość sumy hipotecznej 10.000 rb., że Sąd Apelacyjny, rozpatrując kwestię z punktu widzenia intencji testatorki, nie wziął zupełnie na uwagę, iż z mocy ustawy moratoryjnej termin płatności sumy hipotecznej 10.000 rb. został odroczony do 1 stycznia 1938 r. i odsetki zostały zmniejszone, lecz zasądził od pozwanych sumę, wynikłą z przerachowania, z natychmiastową wymagalnością i z oprocentowaniem w wysokości 10 od sta, co jest rażącą niesprawiedliwością, i że nietrafny jest motyw Sądu Apelacyjnego, iż testatorka sporządziła testament w 1919 r. "przy obowiązującej walucie markowej", gdy w r. 1919 na całym obszarze województwa Lubelskiego kursowały na równi z markami i ruble.

Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu. Sąd Apelacyjny do przerachowania legatu, zapisanego w testamencie zmarłej w 1919 r. P., zastosował wbrew § 3 rozp. walor, stawkę nie z daty powstania tytułu, lecz z daty znacznie wcześniejszej, mianowicie stawkę przedwojenną, opierając się na tym, że w skład majątku spadkowego wchodzi przedwojenna suma hipoteczna rublowa, której wartość musiała mieć testatorka na względzie, zapisując legat też w rublach. Przesłanki te nie mogą jednak usprawiedliwić odstąpienia od wyraźnego przepisu § 3 rozp. walor. skoro testatorka nie zapisała na rzecz legatariusza odpowiedniej części powyższej sumy hipotecznej, wiązanie wysokości przerachowania legatu z wysokością prze-rachowania sumy hipotecznej dlatego tylko, że tak jedne jak i drugie są wyrażone w rublach, jest nieuzasadnione i daje podstawę do zarzucenia Sądowi Apelacyjnemu dowolności wnioskowania. Słusznie przytym zauważają skarżący, że powołanie się Sądu Apelacyjnego jako na argument popierający wniosek sądu co do znaczenia faktu zapisania przez testatorkę legatu w rublach a nie w markach, na okoliczność, iż w 1919 obowiązywała waluta markowa, było błędne, gdyż przez art. 4 ustawy z dnia 7 grudnia 1918 r. Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej (Dz. U. z 1918 r. Nr 19, poz. 56), który uznał marki polskie za środek prawny płatniczy w całym Państwie, został jednocześnie stwierdzony prawny obieg waluty rublowej i dopiero z mocy ustawy z dnia 29 kwietnia 1920 r. o zakazie dokonywania wypłat w walucie rublowej rosyjskiej i przerachowanie zobowiązań rublowych na marki polskie (Dz. U. z 1920 r. Nr 38, poz. 216) ruble przestały być prawnym środkiem płatniczym na obszarze Rzp. Polskiej.

Z tych względów zaskarżony wyrok winien być w części, uwzględniającej roszczenia powodowe ponad przyznaną przez pozwanych sumę 1411 zł. 80 gr., uchylony, przyczyni ponieważ kwestia zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego, o które zgłosiły żądanie obie strony, winna być rozstrzygnięta zależnie od ostatecznego wyniku sprawy, załatwienie wniosków stron w tym przedmiocie należy pozostawić Sądowi Apelacyjnemu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.