I C 290/18 - Wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2954753

Wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z dnia 12 marca 2020 r. I C 290/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Przemysław Majkowski.

Sentencja

Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2020 r. w Sieradzu na rozprawie sprawy z powództwa R. M. przeciwko Fundusz (...) Spółka z o.o. z siedzibą w W. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności

1. oddala powództwo,

2. zasądza od powoda R. M. na rzecz pozwanego Fundusz (...) Spółka z o.o. z siedzibą w W. kwotę 5.417,00 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) zł tytułem zwrotu kosztów procesu.

Uzasadnienie faktyczne

W pozwie z dnia 17 września 2018 r. (data wpływu) pełnomocnik powoda R. M. wniesionym przeciwko Funduszowi (...) Sp. z o.o. w W. wystąpił o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci aktu notarialnego z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt rep. (...) zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 12 kwietnia 2018 r. nadaną postanowieniem Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 4 września 2017 r. I Co 675/17 zmienionego postanowieniem Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 15 lutego 2018 r. sygn. akt I Co 675/17 w całości oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, (pozew k. 3-6).

W odpowiedzi na pozew pełnomocnik pozwanego Funduszu (...) Sp. z o.o. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, (odpowiedź na pozew k. 112-138).

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

W dniu 21 kwietnia 2015 r. strony niniejszego postępowania zawarły umowę pożyczki nr (...) mocą, której pozwany Fundusz (...) Spółka z o.o. z siedzibą w W. przeniósł na własność pożyczkobiorcy R. M. kwotę 150.000 zł, a pożyczkobiorca zobowiązał się ją zwrócić pożyczkodawcy w dniu 21 kwietnia 2016 r. Mocą zawartej umowy strony ustaliły, że pożyczka zostanie wypłacona w taki sposób, że kwota 100.000 zł zostanie wpłacona na wskazany nr rachunku należący do M. P.-wuja pożyczkobiorcy, kwota 3.243,60 zł zostanie wpłacona na rachunek należący do M. S. tytułem opłaty za pośrednictwo, zaś kwota 46.750,40 zł zostanie przeznaczona na świadczenie wskazane w dyspozycji wypłaty stanowiącej załącznik nr 2 do umowy. Jako zabezpieczenie zawartej umowy pożyczkobiorca złożył w tym samym dniu przed Notariuszem E. K., prowadzącą Kancelarię Notarialną w W., w formie aktu notarialnego Rep. A Nr (...), oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 5 k.p.c. do kwoty 375.000 zł zastrzegając, że wierzyciel będzie mógł prowadzić egzekucję w przypadku nadejścia terminu zwrotu przez niego całej kwoty pożyczki wraz z należnymi odsetkami oraz prowizją albo niezwrócenia przez pożyczkobiorcę całej pożyczonej kwoty wraz z należnymi odsetkami umownymi oraz prowizją z tytułu bieżącej obsługi pożyczki w terminie wskazanym pożyczkobiorcy przez pożyczkodawcę w pisemnej informacji konieczności zwrotu powyższej należności (wezwaniu do zapłaty) wraz z wypowiedzeniem umowy pożyczki i będzie mógł wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności w terminie do dnia dwudziestego pierwszego kwietnia 2025 r. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2018 r. Sąd Rejonowy w Sieradzu w sprawie sygn. akt I Co 675/17 nadał klauzulę wykonalności wskazanemu aktowi notarialnemu rozpoznając skargę na orzeczenie referendarza sądowego z dnia 4 września 2017 r. W oparciu o tytuł wykonawczy w postaci przywołanego aktu notarialnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Sieradzu B. R. prowadzi przeciwko powodowi, w sprawie sygn. akt k.m. 378/18, egzekucję z nieruchomości (dowód: kserokopia aktu notarialnego k. 7-9, kserokopia postanowienia Referendarza Sądowego k. 9v-11, kserokopia postanowienia SR w Sieradzu k. 11v-13, kserokopia wezwania do zapłaty k. 14, kserokopia zawiadomienia o wszczęciu egzekucji k. 15, kserokopia umowy pożyczki k. 21-28, harmonogram spłat rat pożyczki k. 29, kserokopia dyspozycji wypłaty pożyczki k. 30, kserokopia dowodów wpłaty oraz przelewów k. 31-36).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie załączonych przez strony dowodów z dokumentów. Wiarygodność tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu i nie była przez strony podważana; dokument stanowiący odpis postanowienia Sądu o nadanie klauzuli wykonalności jako dokument urzędowy korzystał ponadto z domniemania prawdziwości treści w nich zawartych wynikającego z art. 244 § 1 k.p.c. Stan faktyczny w niniejszej sprawie był pomiędzy stronami bezsporny, wywodziły one jedynie odmienne oceny prawne zaistniałych faktów.

Uzasadnienie prawne

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Wniesione powództwo jako bezzasadne nie zasługiwało na uwzględnienie.

W ocenie Sądu powództwo należało oddalić z uwagi na niewykazanie materialnej przesłanki jego zasadności - powód nie udowodnił zaistnienia okoliczności faktycznych uzasadniających zastosowanie przepisów formalnoprawnych dotyczących roszczeń przeciwegzekucyjnych. Zgodnie z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane - w typowej sytuacji chodzi o zaspokojenie roszczeń wierzyciela przez dłużnika, potrącenie czy też ich przedawnienie. Istotą powództwa opozycyjnego z art. 840 jest wykazanie, że sam tytuł wykonawczy nie odpowiada istotnemu i rzeczywistemu stanowi rzeczy; powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności nie prowadzi do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej prawomocnym lub natychmiast wykonalnym orzeczeniem sądowym, ma ono na celu pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, a nie podważenie treści orzeczenia sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności (komentarz do art. 840 k.p.c. w Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom V. Postępowanie egzekucyjne pod red. T. Erecińskiego WK 2016).

Roszczenie opozycyjne formułowane przez powoda opierało się o szereg twierdzeń dotyczących tego, że:

- nie wypłacono powodowi całkowitej kwoty pożyczki, a ustalenie umowne o potrąceniu z kwoty pożyczki, wartości opłaty przygotowawczej było niedopuszczalne,

- opłata przygotowawcza zastrzeżona w umowie była sprzeczna z prawem i miała na celu obejście przepisów o odsetkach maksymalnych.

Odnosząc się w kolejności do poniesionych zarzutów zważyć należy, iż opłata przygotowawcza od umowy pożyczki wyniosła 42.000 zł, a nie kwotę 46.756,40 jak wskazuje strona powodowa, zaś pozostała nieprzekazana powodowi kwota stanowiła koszty pierwszej raty odsetek kapitałowych i opłaty prowizyjnej, koszty ubezpieczenia nieruchomości, opłatę za pośrednictwo, jak również opłaty notarialne i sądowe. Zdaniem Sądu strona powodowa dokonała błędnej interpretacji warunków udzielonej pożyczki, wynikającą z braku rozróżnienia między całkowitą kwotą pożyczki oraz całkowitym kosztem pożyczki, przez co doszła do błędnego przekonania, że powodowi została wypłacona kwota mniejsza aniżeli powinna w oparciu o zawartą umowę, a opłata przygotowawcza została rzekomo dwukrotnie doliczona do długu. Tymczasem jak wynika z zawartej umowy oraz załączonych do akt dokumentów pozwany przez zawarciem umowy udzielił powodowi informacji o całkowitej kwocie pożyczki oraz o całkowitym koszcie pożyczki z wyszczególnieniem wszystkich elementów składowych kosztów. Wskazać w tym miejscu należy, że R. M. sam złożył dyspozycję przelewu i oddzielnie oświadczenie zgodnie z załącznikiem nr 2 do umowy pożyczki i to powód osobiście zadecydował w jaki sposób i komu mają zostać wypłacone środki oraz że zamiast dokonywać oddzielnych płatności na rzecz pozwanego przystał na potrącenie. Jeżeli chodzi o kolejny zarzut dotyczący opłaty przygotowawczej to wskazać należy, że była ona zobowiązaniem powoda w stosunku do pozwanego stanowiącą formę wynagrodzenia za udostępnione powodowi środki. Strony umówiły się, że kwota opłaty zostanie powodowi potrącona z kwoty udzielonej pożyczki i takie ustalenie stron nie stanowi obejścia prawa i nie narusza zasad współżycia społecznego. Warunki na jakich udzielono powodowi pożyczki jak i sposób rozdysponowania udzielonej kwoty były znane powodowi i stanowiły również jego dyspozycję. Zgodnie bowiem z § 2 umowy pożyczki, całkowita kwota pożyczki wynosiła 150.000 zł, zaś zgodnie z wolą powoda wyrażoną w dyspozycji wypłaty 100.000 zł zostało przelane na wskazany przez powoda rachunek jego wuja M. P., 3.243,60 zł zostało przelane na rachunek pośrednika finansowego M. S. oraz 46.756,40 zł zostało rozliczone z należności powoda wobec pozwanego, z czego kwota 42.000 zł stanowiła opłatę przygotowawczą, zaś pozostała suma zapłacona przez pozwanego to kwota kosztów notarialnych, pośrednictwa finansowego oraz opłat sądowych.

Chybiony również okazał się podniesiony przez stronę powodową zarzut, że opłata przygotowawcza zastrzeżona w umowie była sprzeczna z prawem i miała na celu obejście przepisów o odsetkach maksymalnych. Podkreślić w tym miejscu należy, że naliczanie opłaty przygotowawczej obok odsetek jest w pełni dopuszczalne, a wspomina o tej możliwości choćby art. 35 ust. 1 pkt ustawy o Kredycie konsumenckim. Stosownie do treści art. 385 ˡ § 1 k.c., aby można było uznać klauzulę za abuzywną muszą zostać spełnione łącznie cztery przesłanki: umowa musi być zawarta z konsumentem, postanowienia tej umowy nie zostały uzgodnione z konsumentem w sposób indywidualny, a ponadto kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (co jednak nie dotyczy głównych świadczeń stron, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny).

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy podnieść należy, że nie budzi wątpliwości, iż w niniejszej sprawie została zawarta umowa pomiędzy przedsiębiorcą, a konsumentem. Nie ulega wątpliwości, iż pozwany korzystał z gotowego wzorca umowy, na którego możliwe, iż konsument nie miał wpływu poza kwotą kapitału i okresu trwania pożyczki. Jednakże w ocenie Sądu nie można uznać aby jej postawienia zawierały klauzule abuzywne, by zachodziły pozostałe przesłanki określone w art. 3851 § 1 k.., a musza one zostać spełnione łącznie. Analiza zapisów umowy pozwala w ocenie Sądu dojść do przekonania, iż została ona sporządzona w sposób zrozumiały i czytelny. Konkretne kwoty zostały wypunktowane i wyszczególnione. Umowa zawiera wszystkie elementy nakazane przez art. 30 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. 2011.126.715 z późn. zm.) Każda z dodatkowych opłat została nadto w sposób zrozumiały wyjaśniona z wypunktowaniem czynności, na jakie zostanie przeznaczona. Zgodnie z zasadą transparentności i przy poszanowaniu zasady autonomii woli stron, reguły odnoszące się do ochrony interesów konsumenta powinny niejednokrotnie ustąpić wobec jednoznacznie określonego zamiaru stron, w szczególności mając na uwadze zasadę wyrażoną w art. 3531 k.c. czyli tzw. swobodę umów. Konsument musi mieć świadomość i zdawać sobie sprawę ze skutków prawnych dokonywanych przez siebie czynności. W każdym także wypadku konsument bez ponoszenia jakichkolwiek dodatkowych kosztów może od umowy odstąpić bez padania przyczyn w termonie 14 dni od zawarcia umowy (art. 53 ust. 1 cyt. ustawy). Nie może także umykać uwadze, iż pozwany jest przedsiębiorcą trudniącym się między innymi udzielaniem pożyczek gotówkowych, czyli jest nastawiony przede wszystkim na zysk. Zastrzeganie w umowie opłat przygotowawczych stanowi rekompensatę kosztów poniesionych przez pożyczkodawcę w związku z przygotowaniem umowy, obsługą klienta na etapie zawierania umowy, pozyskaniem kapitału na wolnym rynku na udzielanie pożyczek i także później ma po prostu rekompensować ryzyko związane z udzieleniem kapitału i obrotem gotówką. Strona pozwana wszystkie te czynności podjęła - przygotowała propozycję umowy, oceniła zdolność kredytową powoda, w konsekwencji wypłaciła kapitał, a w późniejszym czasie monitorowała terminowość wpłat i ostatecznie podjęła czynności zmierzające do odzyskania kapitału. Pozwany zawarł umowę w ramach prowadzanej działalności gospodarczej nakierowanej na osiąganie zysku. Dla jego uzyskania konieczne jest przede wszystkim pokrycie kosztów działalności: wynajmu pomieszczeń, zatrudnienia pracowników, działań marketingowych, windykacyjnych, zużycia paliwa, amortyzacji samochodów służbowych, obsługi teleinformatycznej, ciężarów publicznoprawnych, zakupu koniecznego wyposażenia, materiałów biurowych, przesyłu korespondencji itp. Opłaty, marże i prowizje nie wiążą się zatem jedynie z obsługą i kosztami danego stosunku zobowiązaniowego, lecz - w stosownej części - wszelkich kosztów ponoszonych przez przedsiębiorcę i stanowią należne zryczałtowane wynagrodzenie za przeprowadzenie całego procesu, składającego się zarówno z czynności faktycznych, jak i prawnych, mających na celu udzielenie pożyczki. Nie bez znaczenia pozostaje również problematyka związana z niespłacalnością kredytów konsumenckich. W stosunku do instytucji pożyczkowych możliwość weryfikacji części informacji na temat potencjalnego pożyczkobiorcy jest ograniczona, a zatem towarzyszy tym instytucjom wyższe niż w przypadku banków ryzyko kredytowe, rozumiane jako zagrożenie niewywiązania się dłużnika ze zobowiązań powstałych na podstawie umowy pożyczki gotówkowej. Tym samym prowizja stanowi swego rodzaju element rekompensaty ryzyka ewentualnego braku spłaty zaciągniętej przez pożyczkobiorcę pożyczki. Pożyczkodawca w umowie dokładnie określił zarówno rodzaj dodatkowych opłat, ich wysokość w tym ich cel. Z resztą, co do zasady pobieranie dodatkowych opłat jest dozwolone, nawet jeżeli umowa przewiduje możliwość pobierania odsetek. Ważnym jest jednakże, aby ich wysokość nie wykraczała ponad rozsądną miarę, tak by nie można było dojść do przekonania, iż kontrahent naruszył swoją przewagę wobec konsumenta, wykorzystał jego sytuację czy położenie, czy w końcu przerzucił na niego w całości ryzyko związane z prowadzeniem tego typu przedsiębiorstwa. W skrócie nie może prowadzić do wyzysku. Powyżej powoływana ustawa o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 r. na skutek wprowadzonych w 2015 r. zmian, precyzyjne określa wysokość wszystkich poza odsetkowych kosztów, wskazując, iż nie mogą one przekraczać całkowitej kwoty kredytu (art. 36a. tejże ustawy). Na uwagę zasługuje, że zakwestionowana opłata stanowi jedyny na tym poziomie pozaodsetkowy koszt kredytu obok prowizji, a jej wysokość odpowiada właściwym przepisom. Ustawodawca wprowadzając w 2016 r. ograniczenie pozaodsetkowych kosztów kredytu, mające na celu ograniczenie nadmiernych obciążeń dla pożyczkobiorców, będących konsumentami brał pod uwagę dane dotyczące kosztów działalności finansowej w zakresie udzielania pożyczek i dla pożyczek udzielanych na okresu roku dopuścił 55% wartości pożyczki i kredytu. Zaś opłaty i prowizje pobierane przez pozwanego wraz z innymi kosztami osiągnęły ok. 32% wartości pożyczki. Całkowity koszt kredytu obejmuje wszelkie elementy kosztów, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z określoną umową o kredyt konsumencki. Art. 5 pkt 6 lit. a-b powołanej ustawy o kredycie konsumenckim wylicza także opłaty, prowizje i marże; przy czym wyliczenie rodzajów kosztów ma charakter przykładowy.

Podnieść należy także, że nakładając w ustawie o kredycie konsumenckim na pożyczkodawcę szereg obowiązków, ustawodawca nie wprowadził wymogu specyfikowania, w jaki sposób wyliczona została pobrana prowizja, poprzez wyliczenie konkretnych kosztów, jakie ma pokryć, ryzyka, jakie ma zabezpieczyć, planowanego zysku. Gdyby taka intencja istniała, to ustawodawca nałożyłby na instytucje pożyczkowe obowiązek zawarcia takich informacji w formularzu informacyjnym. Pamiętać również należy, iż powód dobrowolnie zdecydował się na zawarcie umowy z pozwanym. R. M. miał do wyboru szeroki wybór banków i firm oferujących pożyczki, skoro zdecydował się na zawarcie umowy z pozwanym, przyjąć trzeba, iż był świadomy w pełni podejmowanej przez siebie decyzji. Pozwany zaś nie jest bankiem i nie pozyskuje środków na pożyczki w drodze niskooprocentowanych depozytów, ale jak większość tego rodzaju pozabankowych instytucji pozyskuje e z rynku finansowego, zaciągając pożyczki lub zawierając inne podobne umowy. Podsumowując podnieść należy, że zarzuty strony powodowej w zakresie nieuprawnionego naliczenia opłaty przygotowawczej są niezasadne.

W ocenie Sądu nie można w niniejszej sprawie podzielić argumentacji powoda, że opłata przygotowawcza w wysokości 42.000,00 zł jest zawyżona, zważywszy, iż pozwanemu wypłacono kwotę kapitału równą 100.000,00 zł. Nie można także uznać aby opłata przygotowawcza i pozostałe opłaty opisane a załączniku nr 2 do umowy przekraczały maksymalne koszy pozadosetkowe obliczone w oparciu o ustawę o kredycie konsumenckim. Z pewnością nie można uznać aby postanowienia kształtujące te opłaty naruszały dobre obyczaje czy zasady współżycia społecznego, tym samym naruszając równowagę kontraktową stron. Takie zarzuty mogłyby być uzasadnione, gdyby suma pozaodsetkowych kosztów kredytu przekroczyła 55% albo zbliżyła się do wskazanego limitu, a jednocześnie działalność pozwanego nie wiązała się z licznymi kosztami bezpośrednimi, jak i całej działalności. W ocenie Sądu opłaty te nie stanowią niczym nieuzasadnionego przysporzenia po stronie instytucji kredytowej, oderwanego od rzeczywiście podjętych czynności.

Ogół powołanych okoliczności sprawia, że nie sposób uznać, aby strona powodowa uniosła ciężar dowodów i wykazała, iż zawarcie umowy z pozwanym obarczone było sankcją nieważności, a to wobec niewykazania przesłanek wskazanych w treści art. 3531 k.c. i art. 58 k.c. R. M. nie udowodnił w żaden sposób by zawarcie umowy pożyczki było sprzeczne z postanowieniami ustawy. Strona powodowa nie wykazała również aby postanowienia umowy pozostawały w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.

Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w sentencji wyroku oddalając powództwo.

Sąd w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik procesu wyrażoną w treści art. 98 k.p.c. zasądził od powoda R. M. na rzecz pozwanego Funduszu (...) Spółka z o.o. z siedzibą w W. kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w kwocie 5.400 zł wyliczone od wartości przedmiotu sporu oraz kwota 17 zł tytułem opłaconego pełnomocnictwa.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.