Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2690881

Wyrok
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 27 września 2018 r.
I ACa 708/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Ewa Barnaszewska.

Sędziowie SA: Lidia Mazurkiewicz-Morgut (spr.), Wojciech Wójcik.

Sentencja

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa R. B. przeciwko Politechnice (...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 7 lipca 2016 r. sygn. akt I C 160/15

1. zmienia zaskarżony wyrok w punktach I i II w ten sposób, że zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda 145.693,50 (sto czterdzieści pięć tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt trzy 50/100) złote z ustawowymi odsetkami od 14 sierpnia 2014 r. oraz 10.197 zł kosztów procesu, oddalając dalsze powództwo;

2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda 12.690 zł kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z 7 lipca 2016 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy z powództwa R. B. przeciwko Politechnice (...) o zapłatę oddalił powództwo oraz zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej 7.217 zł kosztów postępowania.

Wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:

Powód prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą (...) R. B. w zakresie wykonywania robót budowlanych wykończeniowych.

Pozwana Politechnika (...) była inwestorem inwestycji p.n.: "Budowa Środowiskowej Biblioteki Nauk Ścisłych i Technicznych na potrzeby Innowacyjnej Gospodarki - zlokalizowanej przy pl. (...) we W." (dalej: Inwestycja). Generalnym wykonawcą Inwestycji było (...) Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego Nr (...) (...) S.A. we W..

18 września 2012 r. powód zawarł z (...) Przedsiębiorstwem Budownictwa Przemysłowego Nr (...) (...) S.A. we W. Umowę, której przedmiotem było wykonanie określonych robót budowlanych na Inwestycji. Strony tej Umowy ustaliły, że za wykonanie przedmiotu umowy powodowi przysługiwać będzie wynagrodzenie ryczałtowe w wysokości 1.030.000 zł netto plus podatek VAT. Strony ustaliły, że w celu zabezpieczenia roszczeń Zamawiającego z tytułu nienależytego wykonania przedmiotu Umowy, powód w terminie 14 od dnia podpisania Umowy, wniesie zabezpieczenie w wysokości 10% wynagrodzenia ryczałtowego brutto w formie bezwarunkowej, nieodwołalnej i płatnej na pierwsze wezwanie gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej o treści uzgodnionej z Zamawiającym, z terminem jej ważności dłuższym o 30 dni od daty bezusterkowego odbioru końcowego zadania inwestycyjnego przez Inwestora i uzyskania prawomocnego bezwarunkowego pozwolenia na użytkowanie oraz pozwolenia wodnoprawnego na użytkowanie.

Strony uzgodniły także, że zabezpieczenie na okres gwarancji i rękojmi wynosić będzie 30% kwoty wskazanego wyżej zabezpieczenia. W przypadku niezłożenia przez powoda zabezpieczenia we wskazanym wyżej terminie, Zamawiający miał prawo naliczyć powodowi karę umowną w wysokości 0,5% wynagrodzenia umownego brutto za każdy dzień opóźnienia (§ 3 ust. 2 Umowy). W dacie zawierania przez powoda Umowy nr 31/bud. 167/2012 z 18 września 2012 r. wiedział on już jednak, że nie uzyska gwarancji bankowej ani ubezpieczeniowej na warunkach określonych w Umowie.

Strony uzgodniły także, że rozliczenie nastąpi na podstawie faktur częściowych. Suma wartości faktur częściowych nie miała przekroczyć 90% umówionego wynagrodzenia. Faktura końcowa, wystawiona po odbiorze całego zadania inwestycyjnego, miała obejmować pozostałe 10% wynagrodzenia powoda (§ 4 ust. 1 Umowy). Podstawą do wystawienia faktury przez powoda miał być protokół odbioru (zaawansowania) podpisany przez inspektora nadzoru i kierownika budowy Zamawiającego oraz przekazane Zamawiającemu niezbędne certyfikaty, deklaracje zgodności i atesty na wbudowane materiały (§ 4 ust. 2 Umowy). Do protokołu zaawansowania robót powód miał każdorazowo dołączyć wartość robót narastająco od początku robót aż do końca okresu rozliczeniowego, wartość robót uprzednio zafakturowanych oraz potwierdzenia przelewów wynagrodzeń na konta podwykonawców i dalszych podwykonawców za roboty oraz ich oświadczenia, że otrzymali całe wynagrodzenie. Strony Umowy przyjęły, że złożenie faktury bez któregokolwiek w powyższych załączników spowoduje wstrzymanie zapłaty faktury, bez prawa do naliczania odsetek za zwłokę (§ 4 ust. 4 Umowy). Zapłata wynagrodzenia za wykonane roboty miała nastąpić w terminie 30 dni od daty otrzymania przez Zamawiającego prawidłowo wystawionej faktury wraz z dokumentami odbiorowymi (§ 4 ust. 5 Umowy). Strony ustaliły także, że brak dostarczenia do ostatniej faktury podpisanego druku rozliczenia końcowego (załącznik nr 3a do Umowy) upoważni Zamawiającego do wstrzymania płatności tej faktury (§ 4 ust. 6 Umowy).

Umowa o powyższej treści została przedstawiona stronie pozwanej do akceptacji przez generalnego wykonawcę w dniu 22 października 2012 r. W dniu 26 października 2012 r. strona pozwana wyraziła zgodę na zawarcie Umowy z powodem.

W dniu 19 września 2012 r. powód zawarł z (...) Przedsiębiorstwem Budownictwa Przemysłowego Nr (...) (...) SA we W. aneks nr 1 do Umowy z 18 września 2012 r., zmieniając jej postanowienia zawarte w § 3 ust. 2 oraz § 4 ust. 1 i ust. 11 Umowy. W szczególności strony Umowy ustaliły, że Zamawiający rozliczy całość wynagrodzenia powoda przed wystawieniem ostatniej faktury Inwestorowi. W celu jednak zabezpieczenia roszczeń Zamawiającego w okresie gwarancji i rękojmi powód do dnia zapłaty wynagrodzenia z tytułu faktury końcowej miał wnieść zabezpieczenie w wysokości 3% wartości brutto przedmiotu Umowy w formie gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, o treści uzgodnionej z Zamawiającym. W razie nieprzedłożenia gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w podanym terminie, na okres gwarancji i rękojmi, Zamawiający miał utworzyć zabezpieczenie gotówkowe, poprzez zatrzymanie 3% wartości brutto Umowy z faktury końcowej. Strony Umowy z 18 września 2012 r. zmieniły także jej postanowienia co do zwrotu zatrzymanych 3% wartości brutto przedmiotu Umowy (w wypadku nieprzedłożenia przez powoda gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej). W wypadku zatrzymania 3% wartości brutto przedmiotu Umowy tytułem kaucji gwarancyjnej miała być ona zwolniona w ciągu 30 dni po upływie okresu gwarancji i rękojmi. Jeżeli część zabezpieczenia byłaby wykorzystana na pokrycie kosztów związanych z usuwaniem wad ujawnionych w okresie rękojmi, to zwrotowi miała podlegać pozostała po potrąceniu część zabezpieczenia. Zwrot zabezpieczenia miał nastąpić na wniosek powoda przesłany do generalnego wykonawcy, który z zabezpieczeń mógł dokonywać wszelkich potrąceń z tytułu rękojmi, gwarancji i należytego wykonania Umowy.

Powyższy aneks nr 1 do Umowy został przedstawiony stronie pozwanej do akceptacji w dniu 29 stycznia 2013 r., jednak odmówiła ona zgody na akceptację.

W dniu 15 lutego 2013 r. powód zawarł z (...) Przedsiębiorstwem Budownictwa Przemysłowego Nr (...) (...) S.A. we W. aneks nr 2 do Umowy z 18 września 2012 r., zmieniając jej postanowienia zawarte w § 4 ust. 2 w części dotyczącej ustalenia osób upoważnionych do podpisania protokołu odbioru (zaawansowania), stanowiącego podstawę do wystawienia przez powoda faktury VAT. Strony ustaliły, że powyższy protokół będzie wymagał jedynie podpisu kierownika budowy.

Powyższy aneks nr 2 do Umowy nie został przedstawiony stronie pozwanej do akceptacji.

W toku realizacji inwestycji powód wystawił fakturę VAT nr 38/2012 na kwotę 68.412,60 zł, fakturę VAT nr 43/2012 na kwotę 55.350 zł, fakturę VAT nr 45/2012 na kwotę 178.516,80 zł, fakturę VAT nr 02/01/2013 na kwotę 199.260 zł, fakturę VAT nr 03)02/2013 na kwotę 321.030 zł, fakturę VAT nr 2/04/2013 na kwotę 55.350 zł, fakturę VAT nr 02/05/2013 na kwotę 159.671,70 zł, fakturę VAT nr 02/06/2013 na kwotę 45.608,40 zł oraz fakturę VAT nr 02/12/2013 na kwotę 183.700,50 zł.

Do faktury VAT nr 45/2012 z 5 grudnia 2012 r. został dołączony protokół robót ryczałtowych nr 3 z 5 grudnia 2012 r. podpisany przez kierownika budowy K. P. i managera M. M..

Do faktury VAT nr 02/01/2013 z 8 stycznia 2013 r. został dołączony protokół robót ryczałtowych nr 4 z 8 stycznia 2013 r. podpisany przez kierownika budowy K. P. i managera M. M..

Do faktury VAT nr 03/02/2013 z 5 lutego 2013 r. został dołączony protokół robót ryczałtowych nr 5 z 5 lutego 2013 r. podpisany przez kierownika budowy K. P. i managera M. M. oraz kierownika robót.

Do faktury VAT nr 2/04/2013 z 11 kwietnia 2013 r. został dołączony protokół robót ryczałtowych nr 6 z 10 kwietnia 2013 r. podpisany przez kierownika budowy K. P. oraz kierownika robót.

Do faktury VAT nr 02/05/2013 z 7 maja 2013 r. został dołączony protokół robót ryczałtowych nr 7 z 7 maja 2013 r. podpisany przez kierownika budowy K. P. oraz kierownika robót.

Do faktury VAT nr 02/06/2013 z 5 czerwca 2013 r. został dołączony protokół robót ryczałtowych nr 8 z 5 czerwca 2013 r. podpisany przez kierownika budowy K. P..

Do faktury VAT nr 02/12/2013 z 3 grudnia 2013 r. został dołączony protokół robót ryczałtowych nr 9 z 3 grudnia 2013 r. podpisany przez kierownika budowy K. P..

Inspektor nadzoru inwestorskiego P. Z. nie podpisywał protokołów robót ryczałtowych wystawianych przez powoda ani innych podwykonawców, albowiem nie był do tego uprawniony na podstawie umowy łączącej go ze stroną pozwaną.

Podpisywał on jedynie te dokumenty, które wystawiał generalny wykonawca. Na spornej inwestycji nie było wyznaczonej przez generalnego wykonawcę osoby, która - jako inspektor nadzoru - mogłaby podpisywać protokoły robót ryczałtowych wystawianych przez podwykonawców.

Do faktur powód nie dołączał certyfikatów, deklaracji zgodności i atestów na wbudowane materiały; dokumenty te przedkładał generalnemu wykonawcy przed przystąpieniem do realizacji prac celem ich akceptacji. Ponownie dokumenty te były przedkładane po zakończeniu inwestycji celem przygotowania dokumentacji powykonawczej. Na żadnym etapie realizacji inwestycji powód nie był wzywany przez generalnego wykonawcę lub inwestora do uzupełnienia dokumentacji o certyfikaty, deklaracje zgodności lub atesty na wbudowane materiały.

Po zakończeniu realizacji robót przez powoda powód przedłożył (...)

Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. we W. dokumentację powykonawczą prac przez siebie zrealizowanych.

Do ostatniej faktury powód wystawił także druk rozliczenia końcowego na druku nr 3.8 przygotowanym przez generalnego wykonawcę. Druk ten został podpisany przez kierownika budowy K. P.. Do rozliczeń końcowych z podwykonawcami generalny wykonawca nie stosował innych druków rozliczenia końcowego.

Prace wykonane przez powoda zostały odebrane przez generalnego wykonawcę. Podczas odbioru powód nie był obligowany do dołączenia brakujących dokumentów. (...) Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) SA we W. zapłaciło powodowi część wynagrodzenia, płacąc w dniu 12 grudnia 2012 r. kwotę 29.409,10 zł oraz w dniu 24 grudnia 2012 r. kwotę 52.087,73 zł.

Pozwana Politechnika, na podstawie umów przelewu wierzytelności zawartych z (...) Przedsiębiorstwem Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. we W., zapłaciła powodowi część wynagrodzenia: w dniu 13 marca 2013 r. kwotę 375.933,03 zł, w dniu 28 marca 2013 r. kwotę 320.884,86 zł, w dniu 27 maja 2013 r. kwotę 212.069,70 zł oraz w dniu 12 lipca 2013 r. kwotę 45.608,40 zł.

Nie zdarzyło się, aby strona pozwana zakwestionowała płatność na rzecz powoda z uwagi na braki w dokumentacji stanowiącej podstawę wystawienia przez niego faktury i jej płatności.

Powodowi było wypłacane wynagrodzenie w wysokości odpowiadającej wystawionym przez niego fakturom. Z ostatniej faktury, jaką powód rozliczał z (...)

Przedsiębiorstwem Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A., zatrzymana została płatność w wysokości 3% wartości brutto Umowy.

W dniu 20 stycznia 2014 r. powód złożył oświadczenie, zgodnie z którym zapłata należności w kwocie 145.693,50 zł brutto na jego rzecz miała wyczerpywać wszelkie wymagalne roszczenia powoda wobec Generalnego Wykonawcy, w szczególności z tytułu wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane na podstawie Umowy, należne odsetki od zaległego wynagrodzenia, jak również z tytułu zatrzymanego przez Generalnego Wykonawcę, jako zabezpieczenie należytego wykonania Umowy, wynagrodzenia w wysokości 7% brutto każdej faktury. Powód oświadczył także, że z tytułu Umowy przysługuje mu niewymagalne jeszcze roszczenie o zapłatę kwot zatrzymanych tytułem zabezpieczenia roszczeń z tytułu gwarancji i rękojmi w wysokości 3% wynagrodzenia brutto (kaucja gwarancyjna), tj. kwota 38.007 zł. Powód oświadczył także, że kwota potrąceń z innych tytułów zgodnie z Umową z 18 września 2012 r. wyniosła 27.206,68 zł.

Przedstawiciele (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) SA we W. potwierdzili powyższe informacje, w szczególności wysokość kwot wymagalnych i należnych powodowi, jak również kwot należnych, ale niewymagalnych na dzień złożenia oświadczenia.

Postanowieniem z 22 stycznia 2014 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Fabrycznej ogłosił upadłość (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. we W. z możliwością zawarcia układu. Sposób prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku dłużnika, został zmieniony postanowieniem Sąd Rejonowego dla Wrocławia - Fabrycznej z 12 czerwca 2014 r.

Pismem z 1 sierpnia 2014 r. powód wzywał stronę pozwaną do zapłaty kwoty dochodzonej pozwem, wyznaczając jej siedmiodniowy termin zapłaty, liczony od doręczenia wezwania. Pismo zostało doręczone stronie pozwanej w dniu 6 sierpnia 2014 r.

Umową z 15 października 2015 r. (...) Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. we W. w upadłości likwidacyjnej, działając przez syndyka masy upadłości, dokonało przelewu i sprzedało pozwanej Politechnice wierzytelność przysługującą (...) w stosunku do (...) z tytułu wynagrodzenia w realizacji umowy z 3 czerwca 2011 r. nr ACI/DB/PWr/14/I/1/06/2011 oraz wierzytelność w postaci praw z rękojmi i gwarancji udzielonych przez podwykonawców w ramach umów podwykonawczych zawartych przez (...) z podwykonawcami związanych z realizacją między innymi powyższej umowy - na wykonane przez nich prace podwykonawcze, a także na świadczenie usług polegających na wykonywaniu wymian eksploatacyjnych i serwisu urządzeń i elementów obiektu Biblioteki. Nadto dokonany został przelew roszczeń z tytułu nienależytego wykonania robót przez podwykonawców w ramach umów podwykonawczych. Powód został zawiadomiony o powyższym przelewie przez Syndyka masy upadłości (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. we W. w upadłości likwidacyjnej.

W tym samym dniu, tj. 15 października 2015 r., Syndyk masy upadłości (...)

Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. we W. w upadłości likwidacyjnej udzielił pozwanej (...) nieodwołanego pełnomocnictwa do wykonywania wszelkich uprawnień z gwarancji i rękojmi oraz z tytułu nienależytego wykonania umów wynikających z umów podwykonawczych zawartych w załączniku nr 2 do umowy sprzedaży wierzytelności z 15 października 2015 r. wobec podwykonawców określonych w załączniku nr 2 do umowy sprzedaży wierzytelności z 15 października 2015 r. W pełnomocnictwie zastrzeżono, że w razie jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych zakres pełnomocnictwa należy interpretować rozszerzająco.

W dniu 29 grudnia 2015 r. Syndyk masy upadłości (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. we W. w upadłości likwidacyjnej udzielił stronie pozwanej pełnomocnictwa do składania w imieniu (...)

Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. we W. w upadłości likwidacyjnej oświadczeń o potrąceniu należności przysługujących (...)

Przedsiębiorstwu Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. we W. w upadłości likwidacyjnej w stosunku do podwykonawców realizujących prace na podstawie umów podwykonawczych zawartych w załączniku nr 2 do umowy sprzedaży wierzytelności z 15 października 2015 r. wobec podwykonawców określonych w załączniku nr 2 do umowy sprzedaży wierzytelności z 15 października 2015 r. W pełnomocnictwie zastrzeżono, że w razie jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych zakres pełnomocnictwa należy interpretować rozszerzająco. Na podstawie powyższego pełnomocnictwa strona pozwana, działając w imieniu i na rzecz (...)

Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. we W. w upadłości likwidacyjnej, zawiadomiła powoda o dokonaniu potrącenia swojej wierzytelności z tytułu kary umownej za niezłożenie przez powoda w terminie określonym umową, zabezpieczenia należytego wykonania umowy z 8 września 2012 r. w kwocie 8.044.815 zł z wierzytelnością powoda z tytułu wykonania robót budowlanych na Inwestycji, na podstawie umowy z 8 września 2012 r. w zakresie, w jakim nie została dotychczas uregulowana wraz z należnościami ubocznymi do wysokości wierzytelności niższej.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powołując się na treść art. 647 1 § 1, § 2 i § 5 k.c., Sąd Okręgowy wskazał, że strona pozwana wprost wyraziła zgodę na zawarcie przez generalnego wykonawcę z powodem Umowy z 18 września 2012 r.; umowa, która została przedstawiona stronie pozwanej do akceptacji, miała jednak inną treść niż ta, którą jej strony zgodnie ustaliły w dacie występowania do strony pozwanej o zgodę na jej zawarcie. Umowa podwykonawcza o treści przedstawionej stronie pozwanej została bowiem przez jej strony zawarta w dniu 18 września 2012 r., a dzień później, tj. 19 września 2012 r., strony zmieniły jej treść w zakresie dotyczącym przewidzianych zabezpieczeń roszczeń generalnego wykonawcy z tytułu nienależytego wykonania przedmiotu Umowy (§ 3 ust. 2 i § 4 ust. 11 Umowy) oraz warunków płatności (§ 4 ust. 1 i § 4 ust. 2 Umowy).

W powyższej sytuacji, zdaniem Sądu Okręgowego, nie doszło do przyjęcia po stronie pozwanej solidarnej - z generalnym wykonawcą - odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia przewidzianego w tej Umowie dla powoda. Strony umowy podwykonawczej zmieniły jej treść aneksem nr 1 zawartym 19 września 2012 r., tj. dzień po zawarciu Umowy oraz aneksem nr 2 z 15 lutego 2013 r. Pierwszy z aneksów został przedstawiony stronie pozwanej do akceptacji dopiero 29 stycznia 2013 r., jednak odmówiła ona zgody na jego zawarcie, drugi zaś z aneksów nigdy stronie pozwanej przedstawiony nie został. Zakres zmian wprowadzonych powyższymi aneksami obejmował kwestie zabezpieczeń roszczeń generalnego wykonawcy z tytułu nienależytego wykonania przedmiotu Umowy oraz warunków płatności. Taki zakres zmian wprowadzony do Umowy podwykonawczej przez jej strony w sposób istotny zmienił treść łączącego je stosunku prawnego, przy czym zmiany te nie były przez inwestora znane w dacie wyrażania zgody na zawarcie umowy podwykonawczej. Skoro tak, to należy rozważyć, czy zakres powyższych zmian wpłynął na przyjętą przez stronę pozwaną odpowiedzialność z tytułu zapłaty powodowi wynagrodzenia, a jeżeli tak, to w jakim zakresie - skoro ustawodawca uzależnia powstanie po stronie inwestora dodatkowej odpowiedzialności wobec podwykonawcy od wyrażenia przez niego, w formie ustawą przewidzianej, akceptacji umowy zawartej pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą. W ocenie Sądu Okręgowego jest to najistotniejsze uprawnienie inwestora, który - godząc się na gwarancyjną odpowiedzialność za cudzy dług - musi mieć stworzoną realną możliwość zapoznania się z postanowieniami umowy i tym samym pełną świadomość warunków, w ramach których powstaje obciążający go solidarnie obowiązek świadczenia.

W niniejszej sprawie strona pozwana powyższego uprawnienia została pozbawiona, skoro nigdy nie została przedstawiona jej do akceptacji rzeczywista treść Umowy podwykonawczej, którą ujawniono dopiero po akceptacji Umowy w jej pierwotnym brzmieniu. Postanowienia pierwotnej Umowy podwykonawczej w zakresie rozważanych zabezpieczeń były zaś dla pozwanego inwestora na tyle istotne, że bez ich wprowadzenia do Umowy podwykonawczej nie wyraziłby zgody na jej zawarcie, a tym samym w ogóle nie przyjąłby na siebie gwarancyjnej odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy. Takie stanowisko strona pozwana wyrażała w toku procesu, a jego potwierdzeniem jest fakt odmowy zaakceptowania przez nią aneksu nr 1 zawartego w dniu 19 września 2012 r. do Umowy podwykonawczej. Potwierdzenia powyższych twierdzeń można, w ocenie Sądu Okręgowego, także upatrywać w zachowaniu samych stron Umowy podwykonawczej, które zmiany do tej Umowy wprowadziły już dzień po jej zawarciu.

Powód przyznał przy tym, że w dacie zawierania Umowy z generalnym wykonawcą, tj. 18 września 2012 r., wiedział o tym, że nie uzyska gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, do czego w Umowie się zobowiązywał. Przyznał także, że "dogadał się" z generalnym wykonawcą w zakresie wprowadzenia zmian niwelujących skutki niekorzystnych dla niego postanowień Umowy. Jednocześnie generalny wykonawca w dniu 22 października 2012 r. przedłożył stronie pozwanej do akceptacji umowę o pierwotnej treści, która w tej dacie była już skutecznie zmieniona. Jej strony wiedziały jednak, że tylko pierwotna Umowa zawierała postanowienia akceptowalne przez stronę pozwaną, bez których strona ta w ogóle nie wyraziłaby zgody na jej zawarcie.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że w okolicznościach sprawy nie sposób uznać, aby strona pozwana miała zapewnioną możliwość zapoznania się z postanowieniami Umowy podwykonawczej, która wyznaczałaby zakres jej odpowiedzialności przewidzianej w art. 647 1 § 5 k.c.; generalny wykonawca i powód - znając wymagania pozwanego inwestora co do treści umów podwykonawczych, które akceptował - celowo nie ujawniali rzeczywistej treści łączącego ich stosunku prawnego, doprowadzając w ten sposób do złożenia przez pozwanego inwestora oświadczenia o zgodzie na zawarcie Umowy podwykonawczej, która de facto nie łączyła jej stron. Zdaniem Sądu Okręgowego zgoda wyrażona w takich warunkach nie mogła być zgodą skuteczną.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy oddalił powództwo.

Wobec wniosków dalej idących, na marginesie jedynie Sąd Okręgowy rozważył odpowiedzialność strony pozwanej wobec powoda przy uznaniu, że wyrażając zgodę na zawarcie Umowy nr 31/bud.167/2012 z 18 września 2012 r. skutecznie przyjęła ona na siebie gwarancyjną odpowiedzialność za wynagrodzenie należne powodowi.

W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy uznał, że nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut strony pozwanej umorzenia wierzytelności powoda wobec (...)

Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. na skutek jej potrącenia z wierzytelnością tegoż Przedsiębiorstwa wobec powoda z tytułu kar umownych. Strona pozwana, działając w imieniu i na rzecz (...)

Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr (...) (...) S.A. w upadłości likwidacyjnej, na podstawie pełnomocnictwa z 5 października 2015 r. oraz pełnomocnictwa z 29 grudnia 2015 r., złożyła powodowi oświadczenie o potrąceniu swojej wierzytelności z tytułu kary umownej za niezłożenie przez powoda w terminie określonym Umową nr 31/bud.167/2012 z 18 września 2012 r. zabezpieczenia należytego wykonania tej Umowy w kwocie 8.044.815 zł z wierzytelnością powoda z tytułu wykonania robót budowlanych na Inwestycji w zakresie, w jakim nie została dotychczas uregulowana wraz z należnościami ubocznymi, do wysokości wierzytelności niższej. W istocie, skuteczne podniesienie powyższego zarzutu potrącenia, skutkowałoby umorzeniem wierzytelności powoda wobec generalnego wykonawcy o zapłatę wynagrodzenia, a w konsekwencji także wygaśnięciem gwarancyjnej odpowiedzialności strony pozwanej za dług generalnego wykonawcy. Zdaniem Sądu Okręgowego jednak, strony Umowy podwykonawczej nr 31) bud.167/2012 z 18 września 2012 r. skutecznie zmieniły ją Aneksem nr 1 z 19 września 2012 r., odstępując od sankcji kar umownych za nieterminowe złożenie zabezpieczenia w postaci gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, na sankcję utworzenia zabezpieczenia gotówkowego poprzez zatrzymanie 3% wartości brutto Umowy z faktury końcowej. Zdaniem Sądu Okręgowego niewątpliwie powyższy Aneks nr 1 do Umowy w sposób ważny i skuteczny zmieniał treść stosunku prawnego łączącego powoda z wykonawcą, a zatem jego zawarcie nie uprawniało wykonawcy do naliczenia powodowi rozważanych kar umownych. Skoro tak, to w imieniu wykonawcy kar tych nie mogła także naliczyć strona pozwana, ani też zgłosić ich skutecznie do potrącenia.

W ocenie Sądu Okręgowego nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut strony pozwanej, zgodnie z którym roszczenie powoda jest niewymagalne, a tym samym przedwczesne z uwagi na brak przedłożenia przy fakturach niezbędnych dokumentów określonych w Umowie podwykonawczej. Wymogu dołączenia protokołu rozliczeń materiałowych podpisanego przez kierownika budowy Umowa ta w ogóle nie przewidywała, natomiast co się tyczy niezbędnych certyfikatów, deklaracji zgodności i atestów, to strona pozwana wskazała wprawdzie, że nie były one dołączone do pozwu, ale nigdy nie zaprzeczyła, aby nie były dostarczone generalnemu wykonawcy wraz z fakturami. Co więcej, w Umowie jedynie ogólnie wskazano, że do faktur należy przedłożyć certyfikaty, atesty i deklaracje zgodności.

Nie wiadomo jednak, o jakie dokładnie dokumenty chodzi. Strona pozwana również nie sprecyzowała, które z tych certyfikatów i atestów nie zostały dołączone, co uniemożliwia, zdaniem Sądu Okręgowego, ocenę, czy w odniesieniu do robót, za które powód domagał się zapłaty, rzeczywiście były one niezbędne. Ponadto z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, w szczególności z zeznań świadków K. P., A. N., M. M. i R. W., wynika, że certyfikaty, deklaracje zgodności i atesty na wbudowane materiały były przedkładane przez powoda generalnemu wykonawcy przed przystąpieniem do realizacji prac celem ich akceptacji. Ponownie dokumenty te były przedkładane po zakończeniu inwestycji celem przygotowania dokumentacji powykonawczej. Na żadnym etapie realizacji inwestycji powód nie był przy tym wzywany przez generalnego wykonawcę lub inwestora do uzupełnienia dokumentacji o certyfikaty, deklaracje zgodności lub atesty na wbudowane materiały.

Biorąc także pod uwagę cel zapisu Umowy, który statuuje obowiązek przedkładania certyfikatów i atestów (przedłożenie tych dokumentów ma potwierdzić, że roboty zostały wykonane prawidłowo i zgodnie z projektem i SIWZ), Sąd Okręgowy zważył, że fakt wykonania robót przez powoda nie był w sprawie kwestionowany, (...) nie powoływała się przy tym na jakiekolwiek braki w dokumentacji powykonawczej, która została jej przekazana.

Strona pozwana podniosła też, że powód nie załączył do pozwu raportu z realizacji robót. W ocenie Sądu Okręgowego taki raport nie był jednak warunkiem płatności. Według § 4 ust. 4 zd. 3 Umowy podwykonawca miał sporządzać i przechowywać miesięczne raporty z realizacji robót w formie zgodnej z wzorami przekazanymi przez generalnego wykonawcę. Raport miał być składany w wersji papierowej i elektronicznej, w terminie do drugiego dnia każdego miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy. Nie wynika jednak z powyższego zapisu obowiązek dołączenia raportu do faktury. Nadto strona pozwana zarzuciła, że protokoły robót ryczałtowych nie zostały podpisane przez inspektora nadzoru, albowiem widnieje na nich wyłącznie podpis kierownika budowy. W istocie wymóg podpisywania protokołów odbiorów przez inspektora nadzoru wynika wprost z § 4 ust. 2 Umowy podwykonawczej. Jak jednak wynika z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie, w szczególności z zeznań świadków P. Z., K. P., A. N., M. M. i R. W., ustanowiony na budowie inspektor nadzoru inwestorskiego P. Z. nie podpisywał protokołów robót ryczałtowych wystawianych przez powoda, ani innych podwykonawców, albowiem nie był do tego uprawniony na podstawie umowy łączącej go ze stroną pozwaną. Podpisywał on jedynie te dokumenty, które wystawiał generalny wykonawca. Na spornej inwestycji nie było także wyznaczonej przez generalnego wykonawcę osoby, która - jako inspektor nadzoru - mogłaby podpisywać protokoły robót ryczałtowych wystawianych przez podwykonawców. Z powyższych względów nie sposób, w ocenie SO, czynić powodowi zarzutu, że - wystawiając faktury - nie przedkładał wraz z nimi protokołów odbioru podpisywanych przez inspektora nadzoru.

Strona pozwana podniosła także, że do pozwu nie został dołączony druk rozliczenia końcowego, to jest załącznik 3a do Umowy z 18 września 2012 r. Wymóg taki przewidziany został w § 4 ust. 6 Umowy podwykonawczej i dotyczył ostatniej faktury, a więc faktury nr 02/12/2013 z 3 grudnia 2013 r. Powód wyjaśniał, że powyższy druk nie był stosowany przez generalnego wykonawcę, który wymagał dokonania rozliczenia końcowego na druku nr 3.8. Powyższe potwierdzali także świadkowie K. P. i M. M.. Jednocześnie strona pozwana nie przedstawiła spornego druku nr 3a, uniemożliwiając tym samym Sądowi Okręgowemu ocenę tego, czy stosując inny formularz niż wymagany zapisami Umowy podwykonawczej, powód przekazał generalnemu wykonawcy odmienne dane od tych, jakich by udzielił, wypełniając druk 3a. Gdyby bowiem okazało się, że oba formularze zawierają tożsame rubryki, to odmowa uznania wykonalności ostatniej faktury tylko z tej przyczyny, że zastosowano inny druk, stanowiłaby zbytni formalizm.

Zdaniem Sądu Okręgowego niezasadne było żądanie powoda co do zwrotu kaucji udzielonej generalnemu wykonawcy na zabezpieczenie należytego wykonania robót. W § 3 ust. 2 Umowy nr 31/bud. 167/2012 z 18 września 2012 r., w brzmieniu ustalonym aneksem nr 1 z 19 września 2012 r., jej strony ustaliły, że w celu zabezpieczenia roszczeń zamawiającego w okresie gwarancji i rękojmi, powód miał, do dnia zapłaty wynagrodzenia z tytułu faktury końcowej, wnieść zabezpieczenie w wysokości 3% wartości brutto przedmiotu umowy w formie gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej o treści uzgodnionej z zamawiającym. W ocenie Sądu Okręgowego powyższa regulacja Umowy wskazuje, że jej strony zawarły dodatkową umowę kaucji gwarancyjnej, która zabezpieczać miała roszczenia z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania w okresie gwarancji i rękojmi. W sytuacji, gdy strony umowy o roboty budowlane postanowiły, że wykonawca udziela gwarancji na wykonane roboty i jest tworzona kaucja gwarancyjna będąca zabezpieczeniem należytego wykonania, to w ocenie Sądu Okręgowego takie postanowienia, jako nie należące do przedmiotowo istotnych postanowień umowy o roboty budowlane, powinny być traktowane jako osobna umowa stron regulująca ich stosunki wynikające z ewentualnego nienależytego wykonania umowy. Umowa taka jest podstawą prawną stosunków stron już po wykonaniu umowy o roboty budowlane, a w razie należytego wykonania umowy, po upływie określonego w umowie okresu zlecający roboty ma obowiązek zwrotu zatrzymanej kaucji gwarancyjnej.

Tak ustalona kaucja gwarancyjna nie stanowi wynagrodzenia, do jakiego odnosi się art. 6471 § 5 k.c., a zatem nie powstaje solidarna odpowiedzialność inwestora za jej zwrot. W ocenie Sądu Okręgowego, taką właśnie umowę kaucji gwarancyjnej zawarły strony Aneksu nr 1 do Umowy z 18 września 2012 r. Umowa ta mała charakter dodatkowy i samodzielny, na której podstawie powód miał wnieść kaucję na rzecz zamawiającego, to jest generalnego wykonawcy. Obowiązku zwrotu kaucji nie można jednak w oparciu o art. 647 1 § 5 k.c. rozciągać na inwestora. Przepis ten wyraźnie stanowi, że inwestor odpowiada solidarnie za zapłatę wynagrodzenia.

Tymczasem powód i generalny wykonawca ustanowili zabezpieczenie w formie kaucji, a nie w formie zatrzymania wynagrodzenia. Kaucja miała odpowiadać 3% wartości przedmiotu Umowy, który odpowiadał wysokości wynagrodzenia, ale nie była częścią wynagrodzenia. Ostatecznie zabezpieczenie zostało rzeczywiście zrealizowane w formie zatrzymania części wynagrodzenia, co jednak nie oznacza, że przez to straciło charakter kaucji. Strony ustaliły bowiem, że w przypadku nieprzedłożenia przez podwykonawcę zabezpieczenia we wskazanym wyżej terminie, zamawiający miał prawo utworzyć zabezpieczenie gotówkowe przez zatrzymanie 3% wartości brutto Umowy z faktury końcowej. Ustalenie to dotyczyło więc wyłącznie formy pobrania kaucji, która miała być przekazana, ale nie zmieniało jej charakteru jako kaucji gwarancyjnej. Nie było to więc ustalenie zabezpieczenia należytego wykonania robót polegającego na zatrzymaniu części wynagrodzenia, lecz kaucja gwarancyjna, przekazana zgodnie z ustaleniem stron w taki właśnie sposób. Tymczasem, jak już wyżej podniesiono, odpowiedzialność inwestora aktualizowałaby się jedynie w przypadku, gdyby powód domagał się zwrotu zatrzymanego wynagrodzenia, a nie - co ma miejsce w niniejszej sprawie - zwrotu kaucji gwarancyjnej.

Orzeczenie o kosztach Sąd wydał na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

W apelacji od powyższego wyroku co do jego części, tj. co do kwoty 145.693,50 zł (w pkt I) oraz w całości w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu (w pkt II), powód zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to jest:

a) art. 233 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i wyciągnięcie wniosków sprzecznych ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że:

- treść umowy podwykonawczej o roboty budowalne z dnia 18 września 2012 r., nr 31/bud.l67/2012, zawartej pomiędzy powodem a Wykonawcą nie została nigdy przedstawiona do akceptacji pozwanej Politechnice (...) i uznanie na tej podstawie, że pozwana (Inwestor) nie ponosi solidarnej odpowiedzialności za należne powodowi wynagrodzenie, podczas gdy treść łączącej powoda z wykonawcą umowy podwykonawczej była pozwanej znana (została jej bowiem przedłożona zarówno treść samej umowy, jak i następczo aneksu nr 1), nadto umowa ta została przez pozwaną zaakceptowana, gdyż zgłoszone do aneksu numer 1 zastrzeżenie dotyczyło jedynie kwestii ustalenia osoby odpowiedzialnej za zatwierdzanie protokołów robót wykonanych przez powoda, na podstawie których miało następować rozliczanie powoda, a zatem nie dotyczyło kwestii mającej wpływ na zakres odpowiedzialności pozwanej i tym samym nie mogło wykluczać odpowiedzialności pozwanej za zapłatę powodowi wynagrodzenia;

- zakres wprowadzonych do umowy o roboty budowalne z dnia 18 września 2012 r. nr 31/bud.l67/2012 zmian (ujętych w aneksie nr 1 oraz aneksie nr 2) w sposób istotny zmienił treść umowy podwykonawczej o roboty budowlane zawartej pomiędzy powodem a Generalnym Wykonawcą, podczas gdy zmiany wprowadzone do umowy aneksem nr 1 oraz aneksem nr 2 nie miały charakteru istotnego z punktu widzenia zakresu odpowiedzialności pozwanej za należne powodowi wynagrodzenie, 16 gdyż dotyczyły jedynie kwestii zabezpieczeń udzielonych przez powoda z tytułu ewentualnego nienależytego wykonania przez niego robót budowlanych oraz ustaleń co do osoby odpowiedzialnej za podpisywanie protokołów robót wykonanych przez powoda i jako takie nie doprowadziły do modyfikacji wyrażonej uprzednio przez pozwaną zgody na zawarcie umowy z konkretnym podwykonawcą (powodem) na wskazanych w umowie warunkach, a nadto pozwana zakwestionowała poczynione w aneksie nr 1 ustalenia jedynie w części, która nie wpływała na zakres odpowiedzialności pozwanej;

b) art. 227 k.p.c. poprzez oddalenie wniosków dowodowych powoda zgłoszonych w pismach z dnia 26 kwietnia 2016 r. oraz 29 czerwca 2016 r. o dopuszczenie m.in. dowodu z umowy nr 23/bud,167/2012 z dnia 20 czerwca 2012 r. wraz z Aneksem nr 1 z dnia 28 czerwca 2012 r. Aneksem nr 2 z dnia 28 sierpnia 2012 r. oraz Aneksem nr 3 z dnia 15 lutego 2013 r. na skutek błędnego uznania, że dowody te nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy z dowodów tych wynika, że inwestor akceptował aneksy zawierane z innymi niż powód podwykonawcami na analogicznych warunkach co aneksy zawarte przez powoda z generalnym wykonawcą;

c) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 647 1 § 2 oraz art. 647 1 § 5 k.c. poprzez ich niezastosowanie na skutek błędnej wykładni tych przepisów polegającej na przyjęciu, że zmiana umowy podwykonawczej w zakresie przewidzianych w umowie zabezpieczeń polegającej na uchyleniu obowiązku przedłożenia generalnemu wykonawcy przez podwykonawcę gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej tytułem należytego wykonania umowy i ustanowienia jedynie zabezpieczenia na okres gwarancji i rękojmi w formie gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo zatrzymania przez generalnego wykonawcę części wynagrodzenia (3% wartości kontraktu) uchyla odpowiedzialność Inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy za wykonane przez niego roboty budowlane.

Wskazując na powyższe zarzuty, powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt 1. poprzez zasądzenie od pozwanej Politechniki (...) na rzecz powoda R. B. kwoty 145.693,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 14 sierpnia 2014 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego stosownie do wyniku postępowania - w pkt II zaskarżonego wyroku; zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Jednocześnie na podstawie art. 380 k.p.c. powód wniósł o rozpoznanie przez sąd II instancji postanowień Sądu I instancji z dnia 30 czerwca 2016 r. oddalających wnioski dowodowe powoda zgłoszone w piśmie procesowym z 26 kwietnia 2016 r. (o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka P. H. na okoliczność braku umocowania prawnego do złożenia powodowi oświadczenia o naliczaniu kary umownej w związku z brakiem wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy w postaci gwarancji bankowej albo ubezpieczeniowej, jak również do złożenia oświadczenia o potrąceniu wierzytelności; o dopuszczenie dowodu z pisma powoda z dnia 7 kwietnia 2016 r.; o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków D. R., T. W. i T. C. na okoliczność braku uzgodnienia i wskazania przez generalnego Wykonawcę treści gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej należytego wykonania umowy, uzgodnienia z powodem, że jedynym zabezpieczeniem generalnego wykonawcy tytułem należytego wykonania umowy będzie zatrzymanie wynagrodzenia powoda na okres gwarancji i rękojmi w wysokości 38.007 zł); oraz zgłoszone w piśmie procesowym z dnia 29 czerwca 2016 r. (o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z umowy nr 23/bud.l67/2012 z dnia 20 czerwca 2012 r. wraz z aneksami nr 1 i 3 zawartej przez (...) Nr (...) "(...)" S.A. z M.K. na okoliczność zawierania umów o roboty budowlane z innymi podwykonawcami oraz aneksów na analogicznych warunkach co umowa zawarta przez powoda w dniu 18 września 2012 r. nr 31/bud.l67/2012 i wyłączenia postanowień umownych o możliwości nakładania kar umownych przez Zamawiającego za niezłożenie zabezpieczenia należytego wykonania przedmiotu umowy; o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z notatki ze spotkania z dnia 29 czerwca 2016 r. sporządzonej w siedzibie (...) nr (...) "(...)" S.A. na okoliczność zobowiązania się przez Syndyka do zajęcia stanowiska w przedmiocie zgłoszonych przez pozwaną roszczeń z tytułu kar umownych; o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z pisma powoda z dnia 23 czerwca 2016 r. wraz z załącznikami skierowanego do Syndyka Masy Upadłości (...) nr (...) "(...)" S.A. w upadłości likwidacyjnej na okoliczność wezwania Syndyka (...) nr (...) "(...)" S.A. P. H. do zajęcia stanowiska w przedmiocie roszczeń zgłoszonych w jego imieniu przez Rektora Politechniki (...) z tytułu kary umownej.

Ponadto powód wniósł o dopuszczenie dowodu z oświadczenia Syndyka Masy Upadłości (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego nr (...) "(...)" w upadłości likwidacyjnej z dnia 21 lipca 2016 r. na okoliczność odwołania przez syndyka oświadczenia woli złożonego przez Politechnikę (...) o naliczeniu kar umownych powodowi oraz o potrąceniu wierzytelności, jak również dowodu z pisma powoda z dnia 1 sierpnia 2016 r. o wyrażeniu zgody na cofnięcie tych oświadczeń.

W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów procesu, jak również o oddalenie wniosków dowodowych złożonych w apelacji jako zbytecznych na zasadzie art. 227 k.p.c.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna.

Sąd pierwszej instancji poczynił wprawdzie prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Odwoławczy przyjął za swoje, jednak ostatecznie częściowo nienależycie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i sformułował błędne wnioski prawne, stwierdzając brak po stronie pozwanej odpowiedzialności na podstawie art. 6471 § 5 k.c., a zatem solidarnej odpowiedzialności inwestora za należne podwykonawcy wynagrodzenie. Rozważania sądu poczynione w końcowej wersji uzasadnienia orzeczenia jedynie na marginesie wywodu - jak wskazał sąd, są natomiast prawidłowe, co nie znalazło jednak odbicia w treści rozstrzygnięcia.

Nie ulega wątpliwości, iż odpowiedzialność solidarna wynikająca z art. 6471 § 5 ma charakter gwarancyjny. Zgodzić przy tym należy się ze stroną pozwaną, iż w każdym przypadku na podwykonawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że objęte odpowiedzialnością solidarną roszczenie o zapłatę na jego rzecz wynagrodzenia powstało i jest wymagalne (art. 6 k.c.). Przyjęcie tej odpowiedzialności uwarunkowane jest wyłącznie spełnieniem przesłanek wymienionych w § 2-4 art. 6471 k.c. Celem tej regulacji, wynikającym z uzasadnienia projektu ustawy, było zapobieganie zjawisku bezprawnego zatrzymywania przez wykonawców wynagrodzenia należnego podwykonawcom za wykonane prace budowlane. Zabezpieczeniem interesów inwestora jest zaś uzależnienie zawarcia przez wykonawcę umów z podwykonawcami od akceptacji ich przez inwestora. Odpowiedzialność ta wchodzi, bowiem w grę jedynie w sytuacji wyrażenia przez inwestora zgody na zawarcie konkretnej umowy podwykonawczej ze zindywidualizowanym podmiotem, o której to zgodzie mowa w § 2 art. 6471 k.c.

W ten sposób inwestor uzyskuje wpływ na wybór podwykonawców i treść zawieranych z nimi umów. Zgoda inwestora, jak przyjmuje orzecznictwo, stanowi jedynie przesłankę jego solidarnej odpowiedzialności z wykonawcą za zobowiązania z tytułu wynagrodzenia należnego podwykonawcy wynikającego z umowy podwykonawczej. Jej wyrażenie nie powoduje nawiązania jakichkolwiek więzi obligacyjnych pomiędzy inwestorem a podwykonawcą, a jedynie skutkuje obciążeniem inwestora odpowiedzialnością solidarną za realizację umowy (zapłatę wynagrodzenia), której nie jest stroną, na równi z zawierającym umowę podwykonawczą wykonawcą wobec podwykonawców za zapłatę należnego im wynagrodzenia. Trzeba też zauważyć, że inwestorowi wobec podwykonawców nie służą poza osobistymi, żadne inne zarzuty, niż te których źródłem jest umowa, w której nie jest on stroną, dłużnik solidarny nie może bronić się zarzutami przysługującymi osobiście innemu dłużnikowi, może natomiast podnosić zarzuty wspólne dla wszystkich dłużników solidarnych, zarzuty wynikające z treści zobowiązania. Tym samym nie może bronić się zarzutem potrącenia, jako osobistym, który przysługuje wyłącznie generalnemu wykonawcy. Z powyższego wynika, że na gruncie procesu odpowiedzialność inwestora jest ograniczona treścią stosunku umownego łączącego G.W. z powodem. Zatem w okolicznościach sprawy strona pozwana może podnosić zarzuty, które ze względu na sposób powstania lub treść zobowiązania są wspólne wszystkim dłużnikom, a wyładnia art. 375 § 1 k.c. w zw. z art. 6471 § 5 k.c. prowadzi do wniosku, że przepis ustalający solidarną odpowiedzialność za wynagrodzenie z tytułu umowy czyni zarzuty wynikające z tej umowy zarzutami wspólnymi dla współdłużników solidarnych. Przyjmując tą wykładnię art. 6471 § 5 k.c., Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i ocenił kwestie związane z powstaniem roszczenia powoda o wynagrodzenie i jego wymagalność. Sąd ten natomiast błędnie przyjął, że powód wprawdzie wykazał spełnienie wszystkich obowiązków wskazanych w umowie z generalnym wykonawcą, które warunkowały płatność wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane, jednak skoro pozwany nie akceptował warunków umowy podwykonawczej w zakresie rodzaju zabezpieczenia (zawarte postanowienia w aneksie nieprzedłożonym do akceptacji inwestorowi), to uchyla to w całości jego odpowiedzialność solidarną za zapłatę wynagrodzenia na rzecz podwykonawcy.

Opisany wcześniej zakres przedmiotowy odpowiedzialności ograniczony jest w omawianym wypadku wyłącznie do wynagrodzenia należnego podwykonawcy od wykonawcy. Wyklucza to jego odpowiedzialność za inne świadczenia należne podwykonawcy, np. z tytułu udzielonych zabezpieczeń. W ocenie Sądu Odwoławczego, biorąc pod uwagę postanowienia zawartej pomiędzy powodem i G.W. umowy, z uwzględnieniem brzmienia aneksu numer 1, na który pozwany wyraził zgodę (poza kwestią ustalenia osoby odpowiedzialnej za podpisywanie protokołów robót wykonanych przez powoda) jedynie w części świadczenie dochodzone przez powoda nie należy do kategorii wynagrodzenia, co zostało zresztą na etapie postępowania apelacyjnego ograniczone przez powoda poprzez zaskarżenie części rozstrzygnięcia, tj. do kwoty 145.693,50 zł, jest to kwota pozostała do zapłaty z ostatniej wystawionej przez powoda faktury nr 02/12/2012 z 3 grudnia 2013 r. na kwotę brutto 183.700,50 zł, po odjęciu kwoty 38.007 zł stanowiącej zabezpieczenie w wysokości 3% umówionego wynagrodzenia brutto, które wynika z aneksu numer 1 zatwierdzonego przez pozwanego. Obie strony sporu pozostawały zgodne, że ta ostatnia kwota stanowi zabezpieczenie na poczet gwarancji i rękojmi, co zostało wyrażone ostatecznie przez powoda, a przez pozwanego w sprzeciwie od nakazu zapłaty - str. 7 (k. 77 akt) potwierdzone. Nie kłóci się też to stanowisko z oświadczeniem powoda złożonym wobec G.W. 20 stycznia 2014 r., że kwota która zaspokaja jego wymagalne roszczenia to 145.683,50 zł, omyłkowo prawdopodobnie wskazano w pozycji dziesiątek 8 zamiast 9, co wynika z rachunku matematycznego. Nie dochodzi zatem powód już zwrotu kwot potrąconych czy zatrzymanych na poczet zabezpieczenia należytego wykonania umowy, na zasadach określonych w aneksie numer 1 do i\umowy podwykonawczej.

Nie ulega wątpliwości, że tak zakreślona klauzula umowna stanowiła wprowadzenie zabezpieczenia wykonania określonego w umowie obowiązku należytej realizacji zamówienia w formie gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, których co bezsporne nie wniesiono. Realizacja obowiązku wniesienia zabezpieczenia miała być ewentualnie wykonana w drodze potrąceń odpowiedniej części płatności wynagrodzenia realizowanych na rzecz powoda, co strony umowy podwykonawczej ostatecznie realizowały.

Prawidłowa pozostaje również konstatacja sądu okręgowego dotycząca spełnienia przez powoda wymagań umownych w zakresie złożenia dokumentacji wykonawczej (protokołów rozliczeń, deklaracji zgodności, certyfikatów, raportów z postępu robót itd.).

Dodatkowo w odniesieniu do zgłoszonego przez pozwanego zarzutu potrącenia z tytułu naliczonych kar umownych za nienależyte wykonanie umowy w zakresie jej zabezpieczenia należy w całości zaakceptować stanowisko Sądu Okręgowego przedstawione w uzasadnieniu. Ponadto kwestię możliwości złożenia oświadczenia o potrąceniu wierzytelności generalnego wykonawcy przez inwestora przesądził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 lutego 2016 r. (sygn. akt II CSK 215)15) wskazując, iż inwestor współodpowiedzialny solidarnie za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy, nie może sam złożyć oświadczenia woli o potrąceniu wierzytelności podwykonawcy z tytułu wynagrodzenia z wierzytelnością przysługującą generalnemu wykonawcy wobec tego samego podwykonawcy z tytułu kar umownych i w konsekwencji nie może powoływać się wobec podwykonawcy na umorzenie jego wierzytelności na skutek potrącenia z wierzytelnością generalnego wykonawcy przysługującą wobec podwykonawcy. Ponadto zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazywał, iż generalny wykonawca(upadły) obciążył stronę powodową karą umowną z tytułu nieprawidłowości w realizacji umowy i następnie dokonał jej potrącenia z należnym stronie powodowej wynagrodzeniem.

Odnośnie podniesionego przez powoda w apelacji zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. rację ma apelujący, że zakres wprowadzonych do umowy o roboty budowalne z 18 września 2012 r. nr 31/bud.l67/2012 zmian w sposób nieistotny dla przyjęcia odpowiedzialności pozwanego zmienił treść umowy podwykonawczej o roboty budowlane zawartej pomiędzy powodem a Generalnym Wykonawcą, zmiany te nie miały charakteru zasadniczego z punktu widzenia zakresu odpowiedzialności pozwanego za należne powodowi wynagrodzenie, gdyż dotyczyły jedynie kwestii zabezpieczeń udzielonych przez powoda.

Natomiast brak jest podstaw do przyjęcia, że w procedowaniu doszło do naruszenia art. 227 k.p.c. poprzez oddalenie wniosków dowodowych powoda zgłoszonych w pismach z dnia 26 kwietnia 2016 r. oraz 29 czerwca 2016 r. o dopuszczenie m.in. dowodu z umowy nr 23/bud, 167/2012 z dnia 20 czerwca 2012 r. wraz z Aneksem nr 1 z dnia 28 czerwca 2012 r. Aneksem nr 2 z dnia 28 sierpnia 2012 r. oraz Aneksem nr 3 z dnia 15 lutego 2013 r. na skutek błędnego uznania, że dowody te nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy z dowodów tych wynika, że inwestor akceptował aneksy zawierane z innymi niż powód podwykonawcami na analogicznych warunkach co aneksy zawarte przez powoda z generalnym wykonawcą. Należy zaakceptować stanowisko sądu odnośnie tych dowodów, których przeprowadzenie nie było istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych samych przyczyn prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie wskazanym w apelacji w postępowaniu apelacyjnym na wniosek powoda było nieuzasadnione.

W całości należało podzielić stanowisko powoda, iż powództwo było zasadne w zakresie żądanych odsetek. Wskazywane w orzecznictwie Sądu Najwyższego ograniczenie odpowiedzialności inwestora w zakresie odsetek niewątpliwie dotyczy jedynie odsetek za opóźnienie w zapłacie przez wykonawcę. Nie ma żadnych podstaw prawnych do twierdzenia, iż inwestor nie odpowiada wobec podwykonawcy za swoje opóźnienie w uiszczeniu wynagrodzenia, powstałe na skutek nie zrealizowania wezwania do zapłaty skierowanego bezpośrednio do niego przez uprawnionego, co obrazują dokumenty złożone wraz z pozwem (k. 57-59 akt).

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. uwzględnił apelację powoda w całości, zmieniając zaskarżony wyrok jak w punkcie 1. oraz obciążył pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego zgodnie z art. 98 k.p.c. według stawek przewidzianych odrębnym rozporządzeniem.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.