Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2657599

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z dnia 24 stycznia 2019 r.
I ACa 398/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Ryszard Iwankiewicz.

Sędziowie: Sędzia SA Dorota Gamrat - Kubeczak (spr.) Agnieszka Bednarek - Moraś.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2019 roku na rozprawie w Szczecinie sprawy z powództwa B. C. przeciwko Towarzystwu (...) spółce akcyjnej w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 lutego 2018 roku, sygn. akt I C 1031/16

I. oddala apelację,

II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 28 lutego 2018 roku Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie I C 1031/16, po rozpoznaniu sprawy z powództwa B. C. przeciwko Towarzystwu (...) spółki akcyjnej w W. orzekł następująco. Zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 80.000 z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 4 listopada..., przepraszam, 4 lipca 2017 roku, oddalił powództwo w pozostałej części, zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6.903 złote tytułem zwrotu części kosztów procesu, nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim od powoda kwotę 519 złotych i 21 groszy, a od pozwanego kwotę 2.400 złotych i 85 groszy tytułem zwrotu części brakujących kosztów sądowych. Przedmiotem żądania powoda w niniejszej sprawie było zadośćuczynienie w kwocie 100.000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od 31 marca 2011 roku. Powód domagał się zasądzenia zadośćuczynienia w związku ze śmiercią swojego ojca, jako podstawę żądania wskazywał przepisy artykułu 448 Kodeksu cywilnego, w związku z artykułem 24 Kodeksu cywilnego. Powód wskazywał, iż odpowiedzialność związaną ze skutkami nagłej śmierci ojca na podstawie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ponosi pozwany w niniejszej sprawie. Pozwany kwestionował podstawę swojej odpowiedzialności i wnosił o oddalenie powództwa, nadto wskazywał, że wypadek, któremu uległ ojciec powoda miał miejsce 11 lat temu, a także, iż żądana kwota zadośćuczynienia jest znacząco zawyżona. Sąd Okręgowy ustalił, iż w 2005 roku doszło do wypadku drogowego, podczas którego kierujący pojazdem mechanicznym marki H. W. G. [? 00:03:23.200] zjechał naprzeciwległy pas ruchu, co doprowadziło do zderzenia tego pojazdu z pojazdem marki M. z naczepą ciężarową. W wyniku tego wypadku zginął kierujący W. G., a także pasażer pojazdu J. C. - ojciec powoda w niniejszej sprawie. Na podstawie opinii biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych Sąd ustalił, iż przyczyną wypadku było gwałtowne wjechanie samochodu H. na pas ruchu przewidziany do wyjazdu z przeciw..., do jazdy w kierunku przeciwnym w niewielkiej odległości przed jadącym tym pasem samochodem ciężarowym wraz z naczepą. W stworzonej sytuacji zagrożenia spowodowanego przez kierującego samochodem H. kierujący pojazdem M. nie mógł uniknąć wypadku. Sąd ustalił, iż powód w chwili śmierci ojca miał prawie 9 lat, natomiast zmarły ojciec miał 33 lata, ojciec powoda był jedynym żywicielem rodziny, matka nie pracowała, zajmowała się domem. Powód nie ma rodzeństwa, rodzina powoda była rodziną kochającą się i zgodną. Sąd ustalił także, iż po śmierci ojca powód nie korzystał z pomocy psychologa czy psychiatry, zamknął się w sobie, matka powoda musiała podjąć pracę, a powód musiał wówczas dużo czasu spędzać sam w domu. Nie miał problemów nauce, ani nie stwarzał problemów wychowawczych. Sąd ustalił, iż powód nie pogodził się ze śmiercią ojca, stara się na co dzień nie myśleć o niej, w ocenie powoda ojciec nauczyłby go większej odpowiedzialności, męskich zachowań i odwagi. Sąd ustalił, iż w chwili wypadku kierujący pojazdem W. G. korzystał z ochrony ubezpieczenia w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, udzielonej przez pozwane Towarzystwo (...). Sąd uznał powództwo za uzasadnione. Wskazywał, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego należało przyjąć odpowiedzialność pozwanego za skutki wypadku, jakie miały miejsce w 2005 roku. Jak wynika bowiem z opinii biegłego rekonstrukcji wypadków podmiotem odpowiedzialnym za tenże wypadek był kierujący pojazdem W. G., co do którego odpowiedzialność spoczywa na stronie pozwanej. Sąd przywołał tutaj przepisy artykułu 822 paragraf 1 Kodeksu cywilnego a także paragraf 2, paragraf 3 i paragraf 4 tegoż przepisu. Jako podstawy rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie Sąd przywołał też przepisy artykułu 448 Kodeksu cywilnego, a także artykuł 23 Kodeksu cywilnego wskazując, iż katalog dóbr osobistych przewidzianych w tym przepisie nie stanowi katalogu zamkniętego, a zgodnie z powszechnie przyjętym orzecznictwem w ramach tego katalogu należy wymienić także prawo do życia rodzinnego, otrzymywania i rozwijania więzi rodzinnych ze wszystkimi członkami rodziny, pamięci o osobie zmarłej, a zatem okoliczności niniejszej sprawy i fakt zerwania więzi rodzinnej powoda ze swoim tragicznie zmarłym ojcem stanowiły o uznaniu, iż naruszone zostały jego dobra osobiste. Sąd wskazał, iż śmierć ojca była dla powoda osobistą tragedią, w wyniku której została mu wyrządzona krzywda, powód dotkliwie odczuł śmierć ojca, rodzina była zgodna, szczęśliwa i nie ulegało wątpliwości Sądu, że śmierć J. C. spowodowało zerwanie silnych więzi rodzinnych, jakie łączyły powoda ze zmarłym. Sąd rozważył kwestię wysokości należnego powodowi zadośćuczynienia i uznał, iż adekwatna będzie kwota 80.000 złotych, jako ta uwzględniająca kompensacyjną funkcję zadośćuczynienia, uwzględniając także fakt okresu czasu, jaki upłynął od tego zdarzenia, a także, że nie stwierdzono u powoda cech patologicznego przeżywania żałoby. O odsetkach Sąd orzekł mając na względzie artykuł 481 Kodeksu cywilnego, a o kosztach procesu przepisy artykułu 98 oraz 99, a także artykuł 100 Kodeksu postępowania cywilnego.

Z rozstrzygnięciem Sądu I instancji nie zgodził się pozwany, zaskarżył orzeczenie w części, a mianowicie w punkcie pierwszym wyroku ponad zasądzoną kwotę 50.000 złotych wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia 4 lipca 2017 roku, to jest co do kwoty 30.000 złotych z odsetkami za opóźnienie od dnia 4 lipca 2017 roku, a także w całości co w punktach trzecim, czwartym i piątym wyroku. Skarżący wniósł o oddalenie powództwa powoda ponad kwotę 50.000 złotych wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia 4 lipca 2017 roku oraz stosunkowe rozdzielenie kosztów postępowania przed Sądem I instancji w stosunku do ostatecznego stopnia wygrania sprawy przez każdą ze stron, a nadto skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego na rzecz pozwanego od powoda. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie artykułu 448 w związku z artykułem 224 Kodeksu cywilnego przez jego błędną wykładnię prowadzącą w konsekwencji do uznania, że suma 80.000 złotych stanowi odpowiednią kwotę zadośćuczynienia w rozumieniu przywołanych przepisów, w sytuacji gdy wypadek z udziałem ojca powoda miał miejsce 12 lat temu, dodatkowo zaś z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby krzywda, która stała się udziałem powoda miała charakter ponadnormatywny. Skarżący zarzucił także naruszenie artykułu 233 paragraf 1 Kodeksu postępowania cywilnego polegające na przekroczeniu kary swobodnej oceny dowodów przy interpretacji stanowiska biegłego psychologa występującego w sprawie i pominięcie przy wydawaniu wyroku wniosków opinii biegłego wskazujących zwłaszcza na adekwatny zwyczajny przebieg żałoby powoda po śmierci ojca. W dalszej części apelacji zarzuty te zostały szczegółowo omówione i rozwinięte.

W odpowiedzi na apelację strona powodowa wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie prawne

Sąd apelacyjny zważył, co następuje.

Zdaniem Sądu Odwoławczego Sąd I instancji w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie wystarczającym dla poczynienia ustaleń faktycznych, mających wpływ na zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgromadzone w sprawie dowody Sąd poddał wszechstronnej, wnikliwej ocenie ustalając prawidłowy stan faktyczny sprawy. Ocena dowodów przeprowadzona przez Sąd Okręgowy zdaniem Sądu Odwoławczego odpowiada wymogom stawianym przez przepis artykułu 233 paragraf 1 kpc, uwzględnia cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a tym samym pozostaje pod ochroną wynikającą z powołanego przepisu, nie nosi ona cech dowolności, a szczegółowo odnosi się do przeprowadzonych w sprawie dowodów. Wskazać należy, że strona apelująca w sprawie w istocie nie podważa ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji, które zostały ustalone w toku postępowania sądowego i które zostały zamieszczone przez Sąd w części wstępnej dotyczącej ustaleń faktycznych. Skarżący wskazuje jedynie, że fakty ustalone przez Sąd nie uzasadniały przyznania zadośćuczynienia w kwocie przekraczającej 50.000 złotych. Odwołując się do wcześniejszych rozważań, Sąd Apelacyjny podkreśla, że przyjął ustalony przez Sąd I instancji stan faktyczny za własny, co powoduje, że nie ma konieczności przytaczania go ponownie w dalszej część uzasadnienia Sądu II instancji. Dalej wskazać należy, że zarzuty apelacji koncentrują się na naruszeniu przepisów prawa materialnego, a mianowicie artykułu 448 oraz artykułu 24 Kodeksu cywilnego i zarzuty te Sąd Apelacyjny uznał za niezasadne. Sąd Odwoławczy podkreśla, że zadośćuczynienie przyznawane jest jednorazowo. Sąd przyznając je powinien rozważać wszystkie ewentualne przyszłe następstwa, jakie mogą nastąpić w przyszłości, a ustalając wysokość zadośćuczynienia trzeba mieć także na względzie, że pozwany odpowiada jedynie w granicach normalnych, adekwatnych następstw zdarzenia, które wyrządziło szkodę. Ustalając wysokość zasądzonej z tytułu zadośćuczynienia kwoty Sąd zawsze winien mieć na względzie, że roszczenie najbliższych członków rodziny zmarłego przewidziane w artykule 24, w związku z artykułem 448 Kodeksu cywilnego ma na celu kompensację doznanej krzywdy, to jest złagodzenie cierpienia wywołanego śmiercią osoby bliskiej oraz pomoc osobie pokrzywdzonej w dostosowaniu się do zmienionej w związku z tym rzeczywistości. Na rozmiar krzywdy mają przede wszystkim wpływ dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnienia, pustki, cierpienia moralne, wstrząs psychiczny, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tego odejścia, roli jaką pełniła osoba zmarła w rodzinie, stopień w jakim pokrzywdzony będzie miał..., będzie umiał znaleźć się w nowej rzeczywistości, a także wieku pokrzywdzonego. Ocena krzywdy nie jest zadaniem łatwym, zaś każdy przypadek winien być indywidualizowany przede wszystkim do tych okoliczności, które występują w każdym konkretnym przypadku. Należy tutaj kierować się pewnymi kryteriami zobiektywizowanymi, nie poprzestając na subiektywnych uczuciach pokrzywdzonego. Podkreślić trzeba, że przyznane zadośćuczynienie ma charakter fakultatywny z uwagi na niedoskonałość kompensacji cierpienia moralnego przy pomocy środków pieniężnych, co jest szczególnie widoczne w przypadku roszczeń związanych ze śmiercią osoby bliskiej. Ustawodawca pozostawił Sądowi Orzekającemu swobodną decyzję, czy w okolicznościach konkretnej sprawy najwłaściwszą formą ochrony naruszonych dóbr będzie właśnie przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego. Oczywistym jest bowiem, że jakkolwiek kwota pieniężna sama w sobie nie łagodzi krzywdy, a jest jedynie środkiem mającym pomóc poszkodowanemu dostosować się do nowej rzeczywistości przez stosowne wydatki konsumpcyjne. Na tyle oczywiste, na ile jest to możliwe przy pomocy takich wydatków. Należy pamiętać, że zadośćuczynienie nie służy do zapłaty za sam fakt śmierci osoby najbliższej, lecz roszczenie to powinno mieć na celu złagodzenie rzeczywiste doznanego bólu i cierpienia. W tych okolicznościach podkreślić należy, że wysokość tego zadośćuczynienia nie może być ustalane w jakikolwiek automatyczny sposób. Odwołać się w tym miejscu należy do ustalonego w orzecznictwie sądowym zapatrywania, że korygowanie przez Sąd Okręgowy wysokości zasądzonej kwoty zadośćuczynienia możliwe jest wówczas jedynie, gdy stwierdza się oczywiste i rażące naruszenia ogólnych kryteriów ustalania wysokości zadośćuczynienia w ramach kontroli instancyjnej. Nie jest to natomiast możliwe w sytuacji, kiedy miałoby wkraczać w sferę swobodnego uznania sędziowskiego. Ingerencja zatem Sądu II instancji wysokość zadośćuczynienia, zasądzonego zadośćuczynienia jest możliwa tylko wówczas, gdy dochodzi do naruszenia w sposób rażący zasad ustalania odpowiedniego zadośćuczynienia, bądź też przyznawania go w kwotach symbolicznych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Sąd Apelacyjny wskazuje, iż pozwana twierdziła, że zadośćuczynienie przyznane powodowi jest zbyt wysokie między innymi dlatego, że śmierci ojca żałoba powoda miała charakter zwyczajny, adekwatny do jego wieku. W szczególności skarżący wskazał, iż problemy adaptacyjne stwierdzone u powoda pojawiły się w okresie późniejszego jego życia, innych przyczyn nie należy upatrywać w śmierci ojca. Sąd Apelacyjny zauważa, że nie ma takiego warunku i takiej przesłanki dla przyznania zadośćuczynienia, że musi powstać faktycznie uszczerbek trwały w zdrowiu osoby uprawnionej, bądź też że zadośćuczynienie takie przysługuje tylko takim osobom, które poddały się profesjonalnej terapii psychologicznej czy psychiatrycznej po śmierci osoby najbliższej, bądź też takiej terapii wymagała. Sąd Apelacyjny podkreśla, że szkoda dotknęła powoda w wieku bardzo młodym, ponieważ miał on wówczas niespełna 9 lat, więc był jeszcze małym dzieckiem. Utrata ojca w tym wieku musiała spowodować duży uszczerbek w jego życiu, wystarczy odwołanie się tutaj do zasad doświadczenia życiowego. Brak wsparcia ojca przy niekwestionowanym ustaleniu Sądu I instancji, że powód wzrastał w rodzinie prawidłowo funkcjonującej musiał być szczególnie dotkliwy. Podkreślić należy, że brak ten występował tak w okresie dziecięcym jak i w późniejszych okresach życia powoda, a więc w okresie dojrzewania, dorastania a także na wstępnym etapie jego dorosłości. Nie trzeba chyba nikogo przekonywać, że wsparcie ojca dla syna i każdy z tych etapów jego życia jest bardzo ważne i okoliczności te zostały prawidłowo uwzględnione przez Sąd I instancji przy ustalaniu wysokości zasądzonego zadośćuczynienia. Nie sposób podzielić tutaj zarzutu strony pozwanej dotyczącego wadliwej oceny dowodu z opinii biegłego psychologa. Zauważyć należy, iż biegły w sposób jednoznaczny wskazał, że śmierć ojca wywarła istotny wpływ na rozwój emocjonalny powoda. Adekwatność przebiegu żałoby nie przekreśla cierpień ośmiolatka z powodu śmierci rodzica, zatem adekwatność przebiegu żałoby nie czyni tej żałoby mniej trudną do przeżycia dla małego dziecka. W ocenie Sądu Apelacyjnego upływ czasu od daty zdarzenia pozwolił ocenić jego skutki z dłuższej perspektywy czasu. I podkreślić należy, że Sąd Okręgowy uwzględnił ten właśnie upływ czasu uzasadniając, że z tego właśnie powodu kwota 100.000 złotych żądana przez powoda była kwota zawyżona i ostatecznie przyjął kwotę adekwatną, czyli w 80.000 złotych. Nie można zatem zarzucić Sądowi, że okoliczność ta została przez tenże Sąd pominięta. Sąd Apelacyjny dokonując zatem oceny rozstrzygnięcia Sądu I instancji przez pryzmat podniesionych w apelacji dowodów stwierdza, iż nie można uznać, że przyznane powodowi zadośćuczynienie było w rażącym stopniu zawyżone. Mieści się ono bowiem w granicy swobodnej oceny, jaka została pozostawiona Sądowi w ramach przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia. Zatem zarzuty naruszenia prawa artykułu..., prawa materialnego z artykułu 24 w związku z artykułem 448 Kodeksu cywilnego okazał się nieuzasadniony, skutkiem takiego uznania było oddalenie apelacji na podstawie artykułu 385 Kodeksu postępowania cywilnego. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, wyrażoną w artykule 98 paragraf 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz w oparciu o artykuł 3 tegoż..., paragraf 3 tegoż artykułu w związku z przepisami Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda wynagrodzenie pełnomocnika powoda w toku postępowania apelacyjnego. Wynagrodzenie pełnomocnika ustalono w oparciu o paragraf 2 punkt 5 oraz paragraf 10 ustęp 1 punkt 2 przywołanego rozporządzenia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.