Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2690369

Wyrok
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 19 grudnia 2017 r.
I ACa 1511/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Janusz Kaspryszyn.

Sędziowie: SA Wojciech Wójcik (spr.), SO del. Marcin Śmigiel.

Sentencja

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa A. P. przeciwko Gminie S. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 15 września 2015 r. sygn. akt I C 732/14

1. oddala apelację;

2. zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej 10.800 zł kosztów postępowania odwoławczego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z 15 września 2015 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo A. P. przeciwko Gminie S. którego treścią było żądanie zasądzenia na jej rzecz 889.343,77 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu.

Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne.

Strona pozwana jako Inwestor zawarła z firmą (...) S.A. z siedzibą w W. jako wykonawcą 3 marca 2011 r. umowę nr 41/2011 na roboty budowlane na budowie stadionu lekkoatletycznego z terenem rekreacyjno-sportowym w ramach systemu (...) wraz z infrastrukturą towarzyszącą w ramach wydatków kwalifikowanych oraz niekwalifikowanych w S.. Następnie Wykonawca - firma (...) S.A. z siedzibą w W. zawarł 01 marca 2012 r. umowę nr 3/400009/2012 z podwykonawcą - powódką A. P. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą (...) z siedzibą w W. na wykonanie robót budowlanych w ramach inwestycji prowadzonej na rzecz strony pozwanej.

Umowa ta w szczególności obejmowała wykonanie następujących robót:

1. drogi i chodniki wewnętrzne - etap II (nawierzchnię i chodniki żwirowe),

2. parking i drogę dojazdową W1-W6, etap II (nawierzchnia, roboty ziemne, chodniki, zatoki parkingowe, krawężniki, obrzeża, roboty wykończeniowe),

3. sieć wodociągową (studzienka wodomierzowa, odwodnienie powierzchni boisk i linii bieżni), - piaskownica, kanalizacja deszczowa,

4. boisko piłkarskie (podbudowa z kruszyw i ziemi żyznej),

5. bieżnia lekkoatletyczna (nawierzchnie, podsypki podbudowa),

6. skocznia skoku o tyczce i skoku wzwyż (podbudowa i nawierzchnia),

7. rzutnie (nawierzchnie),

8. rów z wodą (podbudowa i montaż),

9. trybuna ziemna (roboty ziemne i przygotowanie, podbudowa, elementy ścian oporowych, ławy i obrzeża nawierzchnie,

10. zagospodarowanie terenu (stanowiska usługowe i ogrodzenie terenu).

Strony ustaliły jednocześnie, że do umowy zostanie podpisany aneks na roboty dodatkowe. Podwykonawca zobowiązał się zakończyć roboty do dnia 10 października 2012 r. Wykonawca robót - firma (...) S.A. z siedzibą w W. zgłosił stronie pozwanej jako inwestorowi 13 marca 2012 r podwykonawcę robót - powódkę A. P. przesyłając umowę z dnia nr 3/400009/2012 z dnia 01 marca 2012 r. wraz z wyszczególnionym zakresem robót budowlanych, które miała przeprowadzić powódka. Pozwana w piśmie z 23 marca 2012 r., w odpowiedzi na zgłoszenie podwykonawcy złożyła zastrzeżenie, wskazując m.in., że nie może zaakceptować umowy z podwykonawcą - powódką ponieważ wskazany w § 2 umowy nr 3/400009/2012 z dnia 01 marca 2012 r. termin zakończenia robót jest dłuższy niż czas realizacji umowy przewidziany w umowie nr 41/2011 z 03 marca 2011 r. wiążącej pozwaną z firmą (...) S.A. z siedzibą w W..

Aneksem nr 7/2012 z dnia 03kwietnia 2012 r. (...) S.A. z siedzibą w W. i pozwana zmienili umowę nr 41/2011 z dnia 03 marca 2011 r. w ten sposób, że wyznaczono nowy termin wykonania zakresu rzeczowego umowy przesuwając go do dnia 12 listopada 2012 r.

W okresie od 24 listopada 2011 r. do 27 grudnia 2011 r. Gmina S. dokonała odbioru technicznego części robót wykonanych zgodnie z harmonogramem finansowo - rzeczowym dotyczącym drogi dojazdowej i chodników wewnętrznych - etap II, w tym zatoki parkingowej, krawężników i obrzeża, instalacji sanitarnej, sieci wodociągowej i przyłączy oraz zagospodarowania terenu w obrębie kortów tenisowych. Za wykonane roboty budowlane pozwana na podstawie faktury FV 0025/12/11/FVS zapłaciła firmie (...) S.A. z siedzibą w W. w dniu 25 stycznia 2012 r. kwotę 228 596,02 zł. Wykonawca robót firma (...) S.A. z siedzibą w W. w dniu 12 kwietnia 2012 r. wystawiła pozwanej Gminie S. kolejną fakturę nr 0006/04/12/FVS na kwotę 161 468,50 zł. Kwota objęta fakturą została przelana przez pozwaną na rachunek firmy (...) w dniu 16 maja 2012 r. W dniu 31 maja 2012 r. pozwana zawarła umowę ze spółką (...) z siedzibą w Z. powierzając jej funkcję inżyniera kontraktu nad zadaniem "Budowa stadionu lekkoatletycznego z terenem rekreacyjnym - sportowym (...) wraz z drogową infrastrukturą towarzyszącą w ramach wydatków kwalifikowanych i niekwalifikowanych w S.".

Na spotkaniu w dniu 22 października 2012r. pozwana jako inwestor wraz przedstawicielami spółki (...) z siedzibą w Z. ustaliła sposób rozliczenia prowadzonej inwestycji "Budowa stadionu lekkoatletycznego z terenem rekreacyjnym - sportowym (...)" wraz z drogową infrastrukturą towarzyszącą w ramach wydatków kwalifikowanych i niekwalifikowanych w S.". Ustalono, że zakres robót wykonanych zgodnie z projektem podstawowym i całkowicie zakończonych zostanie rozliczony w oparciu o ceny z kosztorysu ofertowego stanowiącego załącznik do oferty złożonej przez wykonawcę.

Dla elementów robót, które zawarte były w projekcie podstawowym i uległy zmianie w projekcie zamiennym, wszystkie elementy wprowadzone jako nowe zostaną rozliczone kosztorysem szczegółowym wg. zasad określonych w porozumieniu stron. Zakres wykonanych robót i ich wycena miał zostatać przeprowadzony na podstawie inwentaryzacji.

W ramach uzupełnienia złożonej w dniu 21 listopada 2012 r. inwentaryzacji wykonanych robót na budowie stadionu, firma (...) S.A. z siedzibą w W. złożyła pozwanej Gminie kosztorys powykonawczy dotyczący w.w. zadania.

Kosztorys sporządzony został przez wykonawcę - firmę (...), S.A. z siedzibą w W., a sprawdzony przez inspektora nadzoru M. O.. W wykazie znalazły się też prace wykonywane przez firmę (...). Kosztorys został przedstawiony inwestorowi w dniu 23 listopada 2012 r.

Wykonawca generalny robót firma (...) S.A. z siedzibą w W. w piśmie z 14 stycznia 2013 r. oświadczył, że na podstawie zaakceptowanej kwoty bezspornej przez pozwaną zgodnie z pismem z dnia 9 stycznia 2013 r., z należności przysługującej firmie (...) S.A. z siedzibą w W. od pozwanej dotyczącej częściowego rozliczenia inwentaryzacji zadania "Budowa stadionu lekkoatletycznego z terenem rekreacyjno-sportowym w ramach systemu (...) wraz z infrastrukturą towarzysząca w ramach wydatków kwalifikowanych oraz niekwalifikowanych w S." firma (...) S.A. jest rozliczona z firmą (...), wykonującej roboty budowlane w ramach podwykonawstwa na przedmiotowej inwestycji, w części zaakceptowanej przez Gminę S.. Dnia 18 stycznia 2013 r. powódka wystawiała trzy faktury dotyczące robót związanych z realizacją zakresu inwestycji na stadionie lekkoatletycznym z terenem rekreacyjno-sportowym w ramach systemu (...) w S..

Fakturą VAT nr 7/01/2013 z 18 stycznia 2013 r. na kwotę 50 580,31 zł objęte były roboty w szczególności związane z odbiorem robót przeprowadzonym w dniu 17 stycznia 2013 r., a obejmującym drogi dojazdowe W2-W6 i pas zieleni.

Fakturę VAT nr 8/01/2013 z dnia 18 stycznia 2013 r. na kwotę 595 806,66 zł wystawiono za wykonanie następujących prac: ułożenie sieci kanalizacji sanitarnej, osypki z kruszyw, ziemi urodzajnej i podbudowy pod nawierzchnię syntetyczną.

Natomiast faktura VAT nr 9/01/2013 z dnia 18 stycznia 2013 r. na kwotę 67 056,80 zł wystawiono za robot, które obejmowały: studzienkę wodomierzową oraz koalescencyjny separator substancji ropopochodnych Firma (...) S.A. z siedzibą w W., już będąc w stanie upadłości, wystawiła fakturę VAT 07/UP/2013 z 3 lipca 2013 r. na kwotę 1 058 684,63 zł. W dniu 09 sierpnia 2013.r pozwana zapłaciła na rzecz (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 578 097,11 zł, potrącając sumę 61 952,90 zł na zabezpieczenie.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy oddalił powództwo.

Sąd stwierdził, że w braku pisemnej zgody inwestora na zmianę zakresu robót powierzonych podwykonawcy podstawą rozliczenia nie może być art. 647 1 § 5 k.c.

Z tego względu oddalił wnioski dowodowe na okoliczność wyrażenia zgody przez inwestora uznając, że nie ma ona znaczenia dla rozstrzygnięcia. Przyjął, że co do zasady możliwe byłoby dochodzenie roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, jednak powódka nie wykazała okoliczności świadczących o wzbogaceniu pozwanej kosztem jej majątku oraz wartości ewentualnego wzbogacenia gminy. Stwierdził ponadto, że przejście korzyści nastąpiło najprawdopodobniej na podstawie ekwiwalentnej umowy gminy z osobą trzecią (tu: generalnym wykonawcą), co oznacza istnienie prawnej podstawy wzbogacenia.

Przede wszystkim jednak podstawą oddalenia powództwa było nie udowodnienie roszczenia co do wysokości. Sąd ocenił jako niewystarczające powołanie się na wartość wykonanych prac ujętych w fakturach oraz w kosztorysie powykonawczym.

Pierwsze uznał tylko za rachunek, drugi - za wycenę sporządzoną na potrzeby (...) SA i dotyczącą tego podmiotu, z której nie wynika jakie prace i o jakiej wartości zrealizowała sama powódka. Wzbogacenie obejmuje bowiem jedynie korzyści, jakie ostatecznie uzyskał wzbogacony, co nie zawsze jest zbieżne z wysokością świadczenia należnego za wykonanie czynności przysparzających, a ustalenia mogły być poczynione wyłącznie na podstawie opinii biegłego. Na powódce spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu, a mimo to zaniechała inicjatywy dowodowej. Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do podjęcia w tym zakresie czynności z urzędu.

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożyła powódka, zaskarżając go w całości. Apelująca zarzuciła Sądowi Okręgowemu:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku polegający na przyjęciu, że:

a) prace dodatkowe, za które powódka dochodzi zapłaty były zlecone jej przez generalnego wykonawcę, a nie przez pozwaną, w sytuacji gdy z protokołów odbioru robót wynika, iż zlecającym był pozwany, a wykonawcą powódka,

b) ustaleniu, iż uzyskane przysporzenie miało najprawdopodobniej podstawę w ekwiwalentnej umowie łączącej pozwaną z generalnym wykonawcą mimo braku jakiegokolwiek dowodu w tym zakresie,

c) przyjęciu, iż prace dodatkowe zleciła powódce spółka (...) S.A., w sytuacji gdy jest to ustalenie zupełnie dowolne, nie poparte żadnym dowodem zgromadzonym w sprawie,

d) stwierdzeniu, iż powódka nie wykazała "na czym polegać by miało bezpodstawne wzbogacenie gminy", podczas gdy z twierdzeń powódki wynika, iż nie otrzymała zapłaty na wykonane prace opisane w protokołach odbioru, które zostały załączone do faktur, a wzbogacenie wynika z nieuiszczenia należności za prace objęte przedmiotowymi fakturami

2. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 232 zd. drugie k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie przez Sąd z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu rzeczoznawstwa budowlanego na okoliczność wartości wykonanych przez powódkę prac, o które strona pozwana bezpodstawnie została wzbogacona w sytuacji gdy przeprowadzenie tego dowodu stanowiło jedyny sposób przeciwdziałania nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a Sąd uznał, iż wzbogacenie pozwanej nie odpowiada zubożeniu powódki wynikającego z faktur,

b) art. 232 zd. pierwsze k.p.c. poprzez przyjęcie, iż to powódka winna była wykazać, że pozwany nie dokonał zapłaty za wykonane roboty objęte przedmiotowym pozwem.

Wskazując na powyższe zarzuty powódka domagała się zmiany zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa ewentualnie uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Przyjmując ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego za własne Sąd Apelacyjny wyrokiem z 16 czerwca 2016 r. oddalił apelację. Sąd drugiej instancji ograniczył się do wskazania, że popiera podstawę faktyczną i prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia Wskazał, że pomiędzy wzbogaceniem jednej, a zubożeniem drugiej osoby zachodzi adekwatny związek przyczynowy, a uzyskanie korzyści majątkowej powinno być pozbawione podstaw prawnych. Podzielił pogląd, że ustalenie faktów wymaga wiedzy specjalistycznej i posłużenia się opinią biegłych, a powódka zaniechała inicjatywy dowodowej ograniczając się do twierdzeń, które nie były wystarczające do uwzględnienia powództwa. W następstwie wniesionej przez powódkę skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego z 16 czerwca 2016 r. i sprawę przekazał do powtórnego rozpoznania temu Sądowi.

Sąd Najwyższy uznał za zasadny zarzut naruszenie prawa procesowego, tj. art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji jest krótkie, jego część motywacyjna zajmuje niespełna stronę tekstu.

Niedostatecznie odnosi się do zarzutów apelacyjnych, pomijając część z nich, a treść ograniczona jest do ogólnych stwierdzeń. Dokonanie kontroli kasacyjnej jest niemożliwe. Zasadny jest także zarzut odnoszący się do zaniechania przeprowadzenia przez sąd z urzędu dowodu z opinii biegłego lub co najmniej wskazania stronie powodowej na taką potrzebę w sytuacji gdy dowody przedstawione w toku postępowania przez powoda (wyszczególnienie w fakturach, kosztorys powykonawczy i protokół inwentaryzacji, mające stanowić w myśl uzgodnień podstawę rozliczenia robót dodatkowych, tzw. niekwalifikowanych wykonywanych na podstawie projektu zamiennego) uznał za niewystarczające.

Przyjmując ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego za własne Sąd

Uzasadnienie prawne

Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja powódki jest bezzasadna podniesione w niej zarzuty nie znajdują uzasadnienia w materiale procesowym oraz przepisach prawa procesowego wskazanych w apelacji.

W ocenie Sądu Apelacyjnego wbrew zarzutom apelacji Sąd I instancji czyniąc ustalenia faktyczne nie dopuścił się błędów wskazanych w apelacji. Prawidłowo Sąd ten przyjął, że strona pozwana nie zlecała powódce żadnych robót budowlanych. W zakresie umowy podstawowej strona pozwana wyraźnie sprzeciwiła się wykonywaniu prac przez powódkę. Fakt ten był z pewnością znany powódce jako profesjonalnemu uczestnikowi obrotu gospodarczego. W zakresie robót obejmujących projekt zastępczy dowód z notatki służbowej (karta 157-158) wskazuje zasady rozliczeń strony pozwanej i generalnego wykonawcy. Roboty te odbywały się w ramach zawartej umowy pozwanej i generalnego wykonawcy i na jej podstawie zostały rozliczone. Odnośnie powyższych robót został sporządzony kosztorys powykonawczy wg. zasad ustalonych przez strony umowy i następnie w oparciu o faktury generalnego wykonawcy został kosztorys ten rozliczony. Podkreślić należy, że prawidłowe jest stanowisko Sądu Okręgowego o braku wzbogacenia po stronie pozwanej kosztem powódki, odnośnie wykonanych robót obejmujących projekt zastępczy i kosztorys powykonawczy. Strona pozwana w zakresie powyższych robót rozliczyła się w oparciu o ważną umowę z generalnym Wykonawcom. Powódka zaś spornych robót nie wykonywała w ramach umowy objętej odpowiedzialnością pozwanej jako inwestora w oparciu o przepisy art. 6471 k.c.

Należy podkreślić, że pozwana wypłacając środki obejmujące roboty wskazane w kosztorysie powykonawczym uzyskała uprzednio także oświadczenie generalnego wykonawcy z 14 stycznia 2013 r. (kart 178) o całkowitym rozliczeniu się z powódką która wykonywał część robót.

Powyższe dowody jednoznacznie wskazują na brak istnienia po stronie pozwanej stanu wzbogacenia kosztem powódki.

Nie sposób w związku z powyższym faktem uznać za konieczne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na fakty wskazane w apelacji.

Wbrew zarzutom apelacyjnym, Sąd pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób niewadliwy i ustalił prawidłowo stan faktyczny sprawy. Sąd nie pominął żadnego z istotnych (art. 227 k.p.c.) oferowanych przez strony dowodów, spór toczy się pomiędzy podmiotami profesjonalnymi w zakresie swego działania, zaś powódka występowała w spornych stosunkach prawnych jako przedsiębiorca w takich okolicznościach oczekiwanie, że toku procesu sąd będzie wykazywał własną inicjatywę dowodową, jest pozbawione uzasadniających podstaw faktycznych i prawnych. Sąd Apelacyjny aprobując ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, przyjmuje je za podstawę swego orzekania. Trzeba zauważyć, że apelacja krytykując ustalenia Sądu (pkt 1 zarzutów apelacji), nie podejmuje nawet prób wskazania dowodów mogących świadczyć, że przebieg zdarzeń był odmienny niż przyjął to Sąd Okręgowy. Takie stanowisko procesowe nie może być uwzględnione, bowiem to powódka w myśl zasady wynikającej z art. 6 k.c. była zobligowana do wykazania wszystkich faktycznych przesłanek odpowiedzialności pozwanej. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku został zawarty wywód wskazujący na brak umocowania roszczeń A. P. w artykule 6471 k.c. Wywód ten Sąd Apelacyjny w pełni podziela W konsekwencji podzielając stanowisko wyrażone przez Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku, na podstawie art. 385 k.p.c., apelację oddalono.

O kosztach postępowania apelacyjnego i ze skargi kasacyjnej Sąd Apelacyjny orzekł w oparciu o zasadę wynikającą z treści przepisu art. 98 § 1 k.p.c.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.